Батыс Австралиядағы гранит және метаморфты тау жыныстары комплексі

Кіріспе

Батыс Австралиядағы гранит және метаморфтық тау жыныстары

Гаскойн кешені – Батыс Австралияның орталық-батыс бөлігінде орналасқан протерозой граниттері мен метаморфтық тау жыныстарының аймағы. Бұл кешен Каприкорн орогенінің ашық батыс жағында шығып жатыр, ол екі архей кратонының арасындағы 1000 км-ге созылған, бүктеліп, жарылған және метаморфталған тау жыныстарының доға тәрізді белдеуі болып табылады; солтүстіктегі Пилбара кратоны және оңтүстіктегі Йилгарн кратоны. Гаскойн кешенінің 1830–1780 млн жыл бұрынғы Каприкорн орогенезі кезінде осы екі әртүрлі архей континенттік фрагменттерінің соқтығысқандығын көрсетеді деп саналады. Гаскойн кешені оңтүстіктегі Йилгарн кратонынан ірі жарылыс – Эрабидди қиыршық аймағымен бөлінеді. Кешеннің шығысы мен солтүстік-шығысындағы тау жыныстары Эдмунд және Коллиер (бұрын Бангемол алабы деп аталған) бассейндерінің ұсақ түйірлі мезопротерозой шөгінді тау жыныстарымен жабылады. Бұл шөгінді бассейндердегі гранит интрузиялары да Гаскойн кешеніне жатады. Батыста Гаскойн кешені фанерозойлық Карнарвон алабының шөгінді жыныстарымен сәйкессіз жабылады. Солтүстікке қарай Гаскойн кешенінің шисталары, метаморфизм қарқындылығы төмендеген сайын, жоғарғы Уайлу тобының метаморфталған шөгінді тау жыныстарына ауысады. Гаскойн кешені екі бөлікке бөлінеді: 1840–1620 млн жыл бұрынғы солтүстік және орталық Гаскойн кешені және 2005–1970 млн жыл бұрынғы оңтүстік Гаскойн кешеніндегі Гленбург терраны. Олар шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған ірі жарылыс – Чалба қиыршық аймағымен бөлінеді. Гленбург терранының тау жыныстары Чалба қиыршық аймағының солтүстігінде шығуға жарамайды, бірақ бұл терран орталық және солтүстік Гаскойн кешенінің барлығына немесе бір бөлігіне негіз бола ма, әлі белгісіз. Гаскойн кешені төрт орогенездің әсерінен қалыптасқан, олардың ең маңыздысы және кең таралғаны – 1830–1780 млн жыл бұрынғы Каприкорн орогенезі және 1680–1620 млн жыл бұрынғы Мангарун орогенезі. Бұл екі орогенез де кең ауқымды бүктелу, жарылу және метаморфизммен сипатталады, сонымен қатар «суперсвиттер» деп аталатын граниттің үлкен көлемдерінің енуімен бірге жүрді. Ең көне орогенездің әсері, 2005–1960 млн жыл бұрынғы Гленбург орогенезі, кешеннің оңтүстік шетінен ғана белгілі болса да, граниттік магматизмнің және қарқынды деформация мен метаморфизмнің кезеңін көрсетеді. Неопротерозойлық Эдмунд орогенезі Гаскойн кешенінде бұрын қалыптасқан жарылыстардың қайта жандануынан, сондай-ақ Эдмунд және Коллиер бассейндерінің бүктелуі мен жарылуынан тұрады.

The Gascoyne Complex is a terrane of Proterozoic granite and metamorphic rock in the central western part of Western Australia. The complex outcrops at the exposed western end of the Capricorn Orogen, a 1,000 km long arcuate belt of folded, faulted and metamorphosed rocks between two Archean cratons; the Pilbara craton to the north and the Yilgarn craton to the south. The Gascoyne Complex is thought to record the collision of these two different Archean continental fragments during the Capricorn Orogeny at 1830–1780 Ma. The Gascoyne Complex is separated from the Yilgarn Craton to the south by a major fault, the Errabiddy Shear Zone. To the east and northeast rocks of the complex are overlain unconformably by fine grained Mesoproterozoic sedimentary rocks of the Edmund Basin and Collier Basin (formerly known as the Bangemall Basin). Several inliers of granite within these sedimentary basins also belong to the Gascoyne Complex. To the west, the Gascoyne Complex is overlain unconformably by sedimentary rocks of the Phanerozoic Carnarvon Basin. To the north, schist of the Gascoyne Complex probably pass with decreasing intensity of metamorphism into metamorphosed sedimentary rocks of the upper Wyloo Group. The Gascoyne Complex is divided into two parts, the 1840–1620 Ma northern and central Gascoyne Complex, and the 2005–1970 Ma Glenburgh Terrane in the southern Gascoyne Complex. The two are separated by a major east southeast trending fault, the Chalba Shear Zone. Rocks of the Glenburgh Terrane do not outcrop at surface north of the Chalba Shear Zone, but it is unclear as to whether or not rocks of this terrane floor all or part of the central and northern Gascoyne Complex. The Gascoyne Complex has been shaped by four orogenies, the most important and widespread of which were the 1830–1780 Ma Capricorn Orogeny and the 1680–1620 Ma Mangaroon Orogeny. Both of these orogenies were marked by extensive folding, faulting and metamorphism, and were accompanied by the intrusion of large volumes of granite referred to as supersuites. The effects of the oldest orogeny, the 2005–1960 Ma Glenburgh Orogeny, although known only from the southern end of the complex, reflect a period of substantial granite magmatism and intense deformation and metamorphism. The Neoproterozoic Edmundian Orogeny mainly consists of the reactivation of earlier formed faults in the Gascoyne Complex, along with folding and faulting of the overlying Edmund and Collier basins.

Гленбург терені

Бұл бөлімде Гаскойн кешенінің құрамдас тау жыныстары мен осы кешенді қалыптастырған тау жасалу процестері ең жасынан бастап тізім бойынша қарастырылады.

Орта жолдағы Гнайс

Бұл тау жынысы тек Гленбург терранында, Гаскойн кешенінің оңтүстік жағында ғана көрінеді. Гнесс – шамамен 2540 млн жылдық және 2000 млн жылдық граниттердің қосындысы, олар Гленбург орогенезі кезінде бірге деформацияланып, метаморфозға ұшыраған. 2540 млн жылдық граниттер архей дәуіріне жатады, бірақ олар оңтүстіктегі Yilgarn кратонындағы белгілі граниттердің барлығынан да жас. Halfway Gneiss құрамының 2000 млн жылдық бөлігі Dalgaringa Supersuite (2005–1960 млн жыл) жасымен келіседі және бұл суперсуиттің күшті деформацияланған бөлігін көрсетеді.

Муги метаморфиктер

Муги метаморфикалық тау жыныстары шиста мен гнейстен тұрады, олар деформацияланған және метаморфизацияланған құмтас, сазтас және палеозойлық тақтатас, сондай-ақ карбонатты тау жыныстарын көрсетеді. Бұл тау жыныстары тек Гленбург аймағында ғана табылған. Бұл тау жыныстары алғаш рет 2005–1960 млн жыл бұрын Гленбург орогенезі кезінде деформацияланды, сонымен қатар олар Далгаринга суперсуитінің граниттерімен араластырылды.

Дальгаринга суперсуиті

Далгаринга суперсуиті 2005–1985 млн жылдық фолиатталған және гнейстік тоналит, гранодиорит, кварц диориті және монзограниттен тұратын қабаттардан, дикелерден және тамырлардан құралған, оған шамамен 1975 млн жылдық мезократиялық және лейкократиялық тоналиттің ірі плутоны енген. Ең ежелгі және, мүмкін, ең көп таралған тау жынысы – мезократиялық, жапырақты немесе гнейстік диориттен тоналитке дейін, көбінесе пегматит жолақты. Кез келген жерде осы тау жынысы түріне бірнеше гранит фазалары кіріп, әдетте мына ретпен орналасады: жапырақты биотит монзограниті және лейкократиялық тоналиті, содан кейін биотит гранодиориті мен монзограниті және, соңында, биотит монзограниті, сиенограниті және пегматиті.

Морриси Метаморфикс

Морриси метаморфиттері – шайыр және құмтастардың метаморфизмінен пайда болған, пелитикалық және псаммиттік шисталар басымдығымен сипатталатын метаморфистік тау жыныстары тобы. Бұл бірлікке сондай-ақ кейбір метаморфозданған майда түйірлі магмалық тау жыныстары мен карбонатты тау жыныстары да кіреді. Морриси метаморфиттерінің шөгіндік түпкіліктік қалдықтары шамамен 1840 млн жыл бұрын шөгіп, 1830–1780 млн жылдар аралығындағы Козерог орогенезі кезінде амфиболит фациясында деформацияланып, метаморфизацияланды, ал 1810–1780 млн жылдар аралығында Морари суперсуайтының граниттерімен араластырылды.

Моораридің суперсуиті

Морири суперсуиті шамамен 1830–1780 млн жылдар бұрын Гаскойн кешеніне енген көлемді граниттерден тұрады және Каприкорн орогенезімен бірдей уақытта пайда болған. Граниттердің көп бөлігі биотит граниттерінен құралған. Морири суперсуитіне Минни-Крик батолитінің граниттері кіреді, олардың ішінде молибден-вольфрам кенді лейкократты гранит порфирі де бар.

Шекаралық бірліктер

Бірнеше бүктелу және итеру белдеулері мен шөгінді бассейндер Гаскойн кешеніне шеткі және потенциалды түрде байланысты. Шамамен 2000-1800 млн жыл бұрын, Йилгарн кратонының солтүстік жиегінде, Брайя бассейнінің шамамен 1890 млн жылдық Нарракута вулкандары соқтығысу кезінде көлденең артқы доғалық рифт сағасы бассейнінде қалыптасты. Кратондық соқтығысудың шегіне жеткені алдыңғы шөгінді Пэдбери бассейнінің пайда болуына әкелді. Шығысқа қарай Йеррида және Эарахиди бассейндері Йилгарнның солтүстік жиегі бойындағы пассивті шеттер болды. Шамамен 1830 млн жылдық Каприкорн орогенезінің фазасы Брайя-Пэдбери бассейнінің солтүстік-шығыс-оңтүстік-батысқа қарай деформациясына, ал Йеррида бассейнінде су тасқыны базальттарына әкелді. Гаскойн кешенінің тау жыныстары, атап айтқанда Ярларвелор гнейсі, Брайя бассейнінің жоғарғы тау жыныстарының үстіне және Пэдбери бассейнінің барлық стратиграфиялық тізбегіне шығысқа қарай итерілді. Йеррида бассейні Гудин жарылысына жақын осы батыс-шығыс бағытындағы қысымға ұшырады. Бұл оқиға шамамен 1830 млн жылдық Каприкорн орогенезімен үйлеспейді, оның сипаты жылға қарай жылжуға және көлбеу жылжуға жатады, және бұл ең алдымен Мангарун орогенезі болуы мүмкін.