Кіріспе

Порт Чалмерс тармағы Жаңа Зеландияның Отаго аймағында салынған алғашқы темір жол болды және аймақтың ірі қаласы Дунединді Порт Чалмерс портымен байланыстырды. Бұл темір жол бүгінге дейін қолданыста.

Құрылыс және ерте тарихы

1872 жылы Дунедин және Порт Чалмерс теміржол компаниясы лимитті желісін салды, оның құрылысына және бекітілуіне Отаго провинциялық кеңесі қолдау көрсетті, бірақ емес орталық үкімет. Желі жаңадан қабылданған 1067 мм ұлттық рельс енімен салынды және 1873 жылдың 1 қаңтарында пайдалануға берілді – ол елдегі осы ендегі алғашқы желі болды. Жолды ресми түрде Жаңа Зеландияның бұрынғы губернаторы сэр Джордж Боуэн Викторияға тағайындалу алдындағы қоштасу сапарында ашты. Ашылғаннан кейін көп ұзамай орталық үкімет Дунедин және Порт Чалмерс теміржол компаниясын 150 000 фунт стерлингке сатып алды, аталған мәміле 1873 жылдың мамырында аяқталды. Отаго провинциялық кеңесі 1876 жылы Жаңа Зеландияның басқа провинциялық кеңестерімен бірге таратылды. Желіде жүрген алғашқы локомотив және Жаңа Зеландиядағы алғашқы 1067 мм енді локомотив – Е класты Жозефина, қос Фэрли булы локомотиві болды. Локомотивтің жергілікті халық арасындағы танымалдылығы 1917 жылы қызметтен шығарылғаннан кейін де сақталуын қамтамасыз етті, қазір ол Дунединдегі Отаго қоныс жасайтындар мұражайында сақтаулы. Порт Чалмерс желісінің көп бөлігі қазір Крайстчерчтен Дунединге дейінгі негізгі оңтүстік теміржолының бір бөлігі болып табылады. 1877 жылдың желтоқсанында Дунединнен Уайтиға дейінгі магистральдың бірінші бөлігі ашылғанда Сауерс шығанағында қосылыс құрылды. Дунединнен Сауерс шығанағына дейінгі бөлім негізгі оңтүстік теміржолының бөлігіне, ал Порт Чалмерске дейінгі қалған екі шақырым Порт Чалмерс тармағына айналды. 1880 жылы желі жаңадан құрылған Жаңа Зеландия теміржол департаментіне берілді, ал жеке компания таратылды.

Жолаушылар қызметі

Қала маңындағы жолаушылар тасымалы Дунединнен 100 жылдан астам уақыт бойы осы желіде жүргізілді, бірақ 1979 жылдың соңында тоқтатылды. Бұл көбінесе локомотивпен тартылатын вагондық пойыздар болатын, бірақ кейде РМ класындағы Вулкан рельсті автобустары да пайдаланылды. Дунедин темір жолы круиздік кемелерді күтіп алу және туристерді Отаго орталық темір жолының сақталған бөлігіндегі әсем Тайери шатқалы арқылы тасымалдау үшін сирек жағдайларда жолаушылар тасымалын жүзеге асырды, бірақ 2020 жылдың ортасынан бері бұл қызметтер уақытша тоқтатылды.

Жүк тасымалы қызметтері

Желінің негізгі пайда болу себебі – портқа және одан жүк тасымалы, ал кеме тасымалы индустриясы өзгерген сайын, желідегі қозғалыс та өзгерді. Ол 19 ғасырдағы Отагоның ауыл шаруашылықтары мен кәсіпорындарынан жабдықтарды импорттау және өнімді экспорттаудан бүгінгі ұзақ қашықтықтағы контейнерлік жүктерге дейін дамыды. Бұл желі Жаңа Зеландияның көлік инфрақұрылымының маңызды бөлігі болып табылады және пойыздарды KiwiRail компаниясы басқарады. Тайери шатқалы темір жолы жақында Тайери шатқалындағы бір орналасқан жерден Чалмерс портына ағаштарды тасымалдауға келісімшарт іздеді, бірақ жеткіліксіз субсидиялар осы жобаның тиімді болмайтынын көрсетті. 2012 жылы KiwiRail Отаго аймақтық кеңесінен порт арқылы ағаштарды тасымалдау үшін қайтадан субсидия сұрады, Дунединнің оңтүстігіндегі аймақта жыл сайын өңдеуге 450 000 тонна ағаш қолжетімді екенін атап өтті. Ағаштардың көлемі 15 000 жүк көлігіне тең. KiwiRail компаниясы бұл участені Басты Оңтүстік Желісіне қосу үшін 1,5 миллион долларға дейін қаражат жұмсалса, жыл сайын жүк көліктерінің қозғалысын 7 500-ге дейін азайтуға болады деп мәлімдеді. Олардың бағалауынша, жыл сайын Отаго портына 400 000 тонна ағаш (шамамен 13 000 жүк көлігі) жіберіледі және ағаштарды теміржолға тиеудің жақсы мүмкіндіктері 88 мемлекеттік тас жолындағы жүк көліктерінің жылдық қозғалысын 6 500-ға дейін азайтуға мүмкіндік береді. KiwiRail сондай-ақ Отагодағы операцияларын кеңейтіп, 320 000 тонна жүк тасымалдағанын атап өтті, бұл 2010 жылы 150 000 тоннадан артты. Бұл негізінен Fonterra компаниясының Эдендейл және Мосгил операцияларынан жөнелтілген жүк көлемінің өсуіне байланысты болды. Дегенмен, 1960 жылдары дизельдік локомотивтер негізгі желілерде бу локомотивтерін ығыстырғанда, AB класының мүшелері сияқты ірі локомотивтер Порт Чалмерске қалалық пойыздарды жүргізді.