Кіріспе

Аггер (лат. agger) – ежелгі Римдегі сызықты үйінді немесе жасанды төбе. Бұл термин кейде бекіністерге қатысты қолданылады, мысалы, Римнің Серв қабырғасының бір бөлігі – Аггер Сервиан, ол қаланы оның ең осал тұсы – Кампус Эскилинус аймағында қорғады. Ол қамал екі қабатты қоршаудан тұрды. Дегенмен, қазіргі қолданыста, әсіресе британдық археологияда, аггер римдік жолдар салынған төбе немесе жасанды төбелерді сипаттау үшін жиі пайдаланылады. Римдік жолдардың бағытын көбінесе ландшафттағы аггердің ерекше сызығы арқылы анықтауға болады, тіпті егер ауыл шаруашылығы салдарынан жойылған болса да, қалған төбелер археологтарға соңғы жылдары лидар технологиясын қолданып көптеген римдік жолдардың бағытын табуға көмектесті.

Римдік жол құрастырғыштар

Жолдың негізі әдетте жол бойында терең емес траншея қазудан бұрын, жолдың беткі қабатын тазарту арқылы салынды, бірақ кейбір жағдайларда әскери жолдар тікелей қолданыстағы бетке салынды, тіпті өсімдіктерді де алып тастамай. Аггерді салудан бұрын, көбінесе жолға жақын алынған материалдар қолданылды, олардың ішінде тастар, топырақ, құм және саз болды, кейде қабаттап, көбінесе жоқ, бірақ әрқашан тығыз массаға қатайтылды. Бұл материалдың бір бөлігі римдік жолмен бірге қазылған арықтардан (фоссалардан) алынды. Бұл арықтар көбінесе аггерден біршама қашықтықта орналастырылды, олардың негізгі функциясы жолды белгілеу болғандықтан, суды кетіру емес, бірақ жауын-шашын көп және жер бедері қиын болған аймақтарда, суды кетіруге көмектесу үшін арықтар аггерге жақын орналасқан кезде жиі кездеседі. Арықтар көбінесе (бірақ әрқашан емес) археологтар "құдық арықтары" деп атағандай, тым терең болмағандықтан, жол материалы көбінесе жолға жақын карьерлік шұңқырлардан алынды, олар ұзын сызықтарды құрай алады немесе карьерлік арықтарға бірігіп кетеді. Материал сирек жағдайларда ғана алыстан әкелінді. Жергілікті материалдарды пайдалану, әсіресе әскери жолдарда (viae militares), кейде аггер құрылысында тас мүлдем болмауын білдіреді. Соңында, аггер кішкентай тастармен, шағыл және топырақ сияқты ұсақ материалдардың арасында бекітілді және жол бетінен судың жақсы ағып кетуін қамтамасыз ету үшін иілісті болды. Қалалардың сыртында, тіпті Римнің жанында да можайлы жолдар кездеспейді. Ұлыбританиядағы және Еуропадағы бірнеше маңызды римдік жолдардың аггерлері биік сызықтық үйінділер түрінде сақталған және жақында ғана көптеген ғалымдар олар осылай салынған деп сенді. Мысалы, Линкольннің солтүстігіндегі Эрмин көшесі, 1,5 метрге дейін биіктігі және 15 метрден асатын ені бар жерлерде сақталған, Маргари оны "Аклинг Дайкпен ғана бәсекелесетін Ұлыбританиядағы ең керемет жолдардың бірі" деп сипаттады. Линкольннан Йоркқа дейінгі басқа римдік жол Донкастер мен Тадкастер арасындағы әртүрлі жерлерде Рим қырқасы деп аталды, ол 2 метрге жуық биіктікте тұрды және 18 ғасырда да қолданыста болды, 1736 жылғы Фрэнсис Дрейктің "Eboracum" гравюрасында көрсетілгендей. Алайда, қазіргі археологиялық зерттеулер (осы және басқа да жолдарда) көрсеткендей, олар алғаш салынған кезде бұл жолдардың аггерлері жалпы алғанда үлкен болған жоқ – олардың үлкен болуына себеп болған нәрсе, аггерлерге үнемі жаңа материал қосылып, қайта жаңартылуы болды. Мысалы, Тилбридж-лейннің соңындағы зерттеулер кезінде Эрмин көшесінің түпнұсқалық римдік аггерінің ені 6,5 метр және биіктігі 50 см екендігі анықталды, ал үлкен аггердің көп бөлігі римдік кезеңнен кейінгі және мүмкін 18 ғасырға дейінгі болды.