Дүниежүзілік сауда ұйымының санитарлық және фитосанитарлық шаралар туралы келісімі
Agreement on the Application of Sanitary and Phytosanitary Measures
Дүжүрі халықаралық сауда ұйымының (WTO) SPS келісімі – азық-түлік қауіпсіздігі, өсімдіктер мен жануарлар саулығын қорғау шаралары туралы маңызды келісім.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дүниежүзілік сауда ұйымының халықаралық шарты
International treaty of the World Trade Organization
Санитарлық және фитосанитарлық шараларды қолдану туралы келісім, сондай-ақ SPS келісімі немесе жай ғана SPS деп аталатын бұл келісім, Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) халықаралық шарты болып табылады. Ол Тарифтер мен сауда туралы жалпы келісімнің (GATT) Уругвай раундында келісілді және 1995 жылдың басында ДСҰ құрылған кезде күшіне енді. Келісімде көзделген санитарлық және фитосанитарлық ("СФС") шаралар, жалпы алғанда, адам, жануар және өсімдік өмірі мен денсаулығын белгілі бір тәуекелдерден қорғауға бағытталған шараларды қамтиды. ДСҰ-ның SPS келісіміне сәйкес, мүше мемлекеттердің тағамдық өнімдердің қауіпсіздігі (бактериялық ластану, пестицидтер, тексеру және таңбалау), сондай-ақ жануарлар мен өсімдіктердің денсаулығы (фитосанитария) саласындағы, импортталатын зиянкестер мен ауруларға қатысты саясатына шектеулер қойылады. ДСҰ мүшелері өздерінің СФС әдістемелерін негізге алатын стандарттарды белгілейтін үш стандарттау ұйымы бар. 3-бапта қарастырылғандай, олар – Codex Alimentarius комиссиясы (Кодекс), Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымы (OIE) және Халықаралық өсімдіктерді қорғау конвенциясының (IPPC) хатшылығы. SPS келісімі саудадағы техникалық кедергілер туралы келісіммен тығыз байланысты, ол сол жылы қол қойылды және ұқсас мақсаттарды көздейді. ТКТ ДСҰ-ның Токио раунды келіссөздерінен туындады және техникалық регламенттер мен стандарттарды қабылдау және іске асыру кезінде кемсітушілікке жол бермеуді қамтамасыз ету мақсатында жасалды.
The Agreement on the Application of Sanitary and Phytosanitary Measures, also known as the SPS Agreement or just SPS, is an international treaty of the World Trade Organization (WTO). It was negotiated during the Uruguay Round of the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT), and entered into force with the establishment of the WTO at the beginning of 1995. Broadly, the sanitary and phytosanitary ("SPS") measures covered by the agreement are those aimed at the protection of human, animal or plant life or health from certain risks. Under the SPS agreement, the WTO sets constraints on member states' policies relating to food safety (bacterial contaminants, pesticides, inspection and labelling) as well as animal and plant health (phytosanitation) with respect to imported pests and diseases. There are 3 standards organizations who set standards that WTO members should base their SPS methodologies on. As provided for in Article 3, they are the Codex Alimentarius Commission (Codex), World Organization for Animal Health (OIE) and the Secretariat of the International Plant Protection Convention (IPPC). The SPS agreement is closely linked to the Agreement on Technical Barriers to Trade, which was signed in the same year and has similar goals. The TBT Emerged from the Tokyo Round of WTO negotiations and was negotiated with the aim of ensuring non discrimination in the adoption and implementation of technical regulations and standards.
Тарих және негіздері
ГАТТ-тың бастапқы назары тарифтерді төмендетуге бағытталғандықтан, СФС келісімінен бұрынғы құрылым саудадағы тариф емес кедергілер (ТЭК) мәселесін шешуге жеткілікті жабдықталмаған еді, демек осы мәселені шешу үшін жеке келісімнің қажеттілігі өте маңызды болды. СФС келісімі – бұл аурулар мен жәндіктерге қарсы шаралар қабылдаудағы үкіметтердің құқығын кемсітпестен, техникалық стандарттардағы елдер арасындағы айырмашылықтардан туындайтын ТЭК-ке қарсы күресудің мақсатты әрекеті.
As GATT's preliminary focus had been lowering tariffs, the framework that preceded the SPS Agreement was not adequately equipped to deal with the problems of non tariff barriers (NTBs) to trade and the need for an independent agreement addressing this became critical. The SPS Agreement is an ambitious attempt to deal with NTBs arising from cross national differences in technical standards without diminishing governments prerogative to implement measures to guard against diseases and pests.
Негізгі ережелер
1-бап – Жалпы ережелер. Келісімнің қолданылуын анықтайды. А.1 қосымша – СФС шараларының анықтамасы. 2-бап – Негізгі құқықтар мен міндеттер. 2.2-бап таласына сәйкес, шаралар жеткілікті ғылыми талдауға негізделуі керек. 2.3-бапқа сәйкес, Мүшелер өздерінің санитарлық және фитосанитарлық шаралары бірдей немесе ұқсас жағдайларда Мүшелерді, соның ішінде өз аумағы мен басқа Мүшелердің аумағы арасында кездейсоқ немесе негізсіз кемсітушілікке ұшыратпауын қамтамасыз етеді. Санитарлық және фитосанитарлық шаралар халықаралық саудаға жасырын шектеу жасайтын сипатта қолданылмауы тиіс. 3-бап – Үйлестіру. Санитарлық және фитосанитарлық шараларды мүмкіндігінше кең ауқымда үйлестіру үшін Мүшелер өздерінің санитарлық және фитосанитарлық шараларын, егер олар бар болса, халықаралық стандарттарға, нұсқауларға немесе ұсынымдарға негіздеуге тиіс, осы Келісімде, әсіресе 3-тармақта көзделген жағдайларды қоспағанда. 3.3-бап Мүшелерге ғылыми негіздеме болған жағдайда немесе Мүше 5.1 және 5.8 тармақтарына сәйкес шараны орынды деп тапса, халықаралық стандарттарға негізделгеннен гөрі жоғары СФС шараларын енгізуге рұқсат береді. А.3 қосымша стандарттарды белгілейтін органдарды көрсетеді. 5-бап – Тәуекелді бағалау және СФС қорғаудың тиісті деңгейін анықтау. Мүшелер өздерінің санитарлық және фитосанитарлық шаралары адам, жануарлар немесе өсімдіктер өміріне немесе денсаулығына қауіптің бағалауына негізделуін қамтамасыз етеді, тиісті халықаралық ұйымдар әзірлеген тәуекелді бағалау әдістерін ескере отырып, жағдайларға сәйкес. А.4 қосымша тәуекелді бағалау процесін сипаттайды. 5.5-бап әрбір Мүше әртүрлі жағдайларда орынды деп санайтын деңгейлердегі кездейсоқ немесе негізсіз айырмашылықтардан, егер мұндай айырмашылықтар кемсітушілікке немесе халықаралық саудаға жасырын шектеулерге әкеп соқса, аулақ болуға тиіс. 5.7-бап ғылыми деректердің жетіспеуіне байланысты шараны негіздеу мүмкін болмаған жағдайда "Алуан түрлілік принципін" қолданады.
Article 1 – General Provisions Outlines the application of the Agreement. Annex A.1 – Definition of SPS measures. Article 2 – Basic Rights and Obligations. Article 2.2 requires measures to be based on sufficient scientific analysis. Article 2.3 states that Members shall ensure that their sanitary and phytosanitary measures do not arbitrarily or unjustifiably discriminate between Members where identical or similar conditions prevail, including between their own territory and that of other Members. Sanitary and phytosanitary measures shall not be applied in a manner which would constitute a disguised restriction on international trade. Article 3 – Harmonization. Article 3.1 To harmonize sanitary and phytosanitary measures on as wide a basis as possible, Members shall base their sanitary or phytosanitary measures on international standards, guidelines or recommendations, where they exist, except as otherwise provided for in this Agreement, and in particular in paragraph 3. Article 3.3 – allows Members to implement SPS measures higher than if they were basing them on international standards where there is a scientific justification or the Member determines the measure to be appropriate in accordance with 5.1 5.8. Annex A.3 – outlines the standard setting bodies. Article 5 – Risk Assessment and Determination of the Appropriate Level of SPS Protection. Article 5.1 Members shall ensure that their sanitary or phytosanitary measures are based on an assessment, as appropriate to the circumstances, of the risks to human, animal or plant life or health, taking into account risk assessment techniques developed by the relevant international organizations. Annex A.4 – outlines risk assessment process. Article 5.5 each Member shall avoid arbitrary or unjustifiable distinctions in the levels it considers to be appropriate in different situations, if such distinctions result in discrimination or a disguised restriction on international trade. Article 5.7– echoes the 'Precautionary Principle' where there is no science available with which to justify a measure.
Генетикалық модификацияланған организмдер
2003 жылы АҚШ, генетикалық модификацияланған организмдерді (ГМО) импорттауды шектеуші бірқатар ЕО заңдарын «негізсіз» және ДСҰ-ның санитарлық және фитосанитарлық шаралар туралы келісімге (SPS) қайшы деп мәлімдеп, «ЕО биотехнологиясы» деп аталатын дауда оларды шақырды. 2006 жылдың мамыр айында ДСҰ-ның дауларды шешу жөніндегі тобы күрделі шешім шығарды, ол ЕО-ның ГМО реттеуінің кейбір аспектілеріне қатысты мәселелер көтерді, бірақ АҚШ тарапынан айтылған көптеген талаптарды қабылдамады. Шешімнің толық мазмұнына сілтеме осы жерде берілген.
In 2003, the United States challenged a number of EU laws restricting the importation of Genetically Modified Organisms (GMOs) in a dispute known as EC Biotech, arguing they are "unjustifiable" and illegal under SPS agreement. In May 2006, the WTO's dispute resolution panel issued a complex ruling which took issue with some aspects of the EU's regulation of GMOs, but dismissed many of the claims made by the USA. A summary of the decision can be found here.
Гормонмен өңделген сиыр еті
Тағы бір маңызды SPS жағдайы – гормонмен өңделген сиыр етіне қатысты дау. 1996 жылы АҚШ және Канада ДСҰ-ның дауларды шешу органына (ДСШО) белгілі бір өсу гормондарымен өңделген ет және ет өнімдерін импорттау мен сатуға тыйым салатын бірнеше ЕО директиваларын шағымдады. Шағымданушылар ЕО директивалары ДҚ-шарттық келісімнің бірнеше қағидаларын бұзғанын мәлімдеді. ЕО тыйым салынған гормондардың тағамда болуы тұтынушылардың денсаулығына қауіп келтіруі мүмкін екенін және осы себепті директивалар адам денсаулығын қорғау үшін қажетті сауданы шектеу шараларын қабылдауға рұқсат беретін ДСҰ-ның бірнеше ережелерімен негізделгенін айтты. 1997 және 1998 жылдары ДСҰ-ның дауларды қарастыру органы АҚШ пен Канаданың талаптарын қабылдады және ЕО-ны 1999 жылдың мамыр айының соңына дейін директиваларды ДСҰ құқығына сәйкес келтіруге шақырды. ЕО бұл талапты орындамады және ДСШО АҚШ пен Канадаға ЕО-ға қарсы шаралар қолдануға рұқсат берді. Бұл шаралар АҚШ пен Канаданың ЕО өнімдеріне, соның ішінде танымал Рокфорт ірімшігіне қатысты кедендік баждарды арттыру түрінде іске асырылды. 2004 жылы гормонмен өңделген етке тыйым салынған күйінде ЕО АҚШ пен Канада қолданған қарсы шараларды жою мақсатымен ДСШО-да жаңа іс бастады. ЕО тыйым салынған гормондар тұтынушыларға зиян келтіруі мүмкін екенін көрсететін жаңа ғылыми деректер жинағанын мәлімдеді. Еуропалық Одақтың пікірінше, жаңа ғылыми деректер гормондарға тыйым салуға жеткілікті негіз болады және АҚШ пен Канаданың салған қарсы шаралары енді санкцияланбауы керек. 2007 жылдың қаңтарына қарай ЕО бастаған іс әлі де қаралып жатыр.
Another prominent SPS case is the hormone treated beef case. In 1996, the United States and Canada challenged before the WTO Dispute Settlement Body (DSB) a number of EU directives prohibiting the importation and sale of meat and meat products treated with certain growth hormones. The complainants alleged that the EU directives violated, among other things, several provisions of the SPS Agreement. The EU contended that the presence of the banned hormones in food may present a risk to consumers' health and that, as a consequence, the directives were justified under several WTO provisions authorizing the adoption of trade restrictive measures that are necessary to protect human health. In 1997 and 1998, the WTO adjudicating bodies admitted USA and Canada claims and invited the EU to bring the directives into conformity with WTO law before the end of May 1999. EU did not comply and the DSB authorized the US and Canada to take countermeasures against the EU. The countermeasures took the form of increased custom duties applied by the US and Canada on certain EU products, including the notorious Roquefort cheese. In 2004, while the ban on hormone treated meat was still in place, the EU initiated before the DSB new proceedings seeking the lifting of the countermeasures applied by the US and Canada. EU alleged that it had collected new scientific data evidencing that the banned hormones may cause harm to consumers. According to the EU, the new scientific data provides sufficient ground for the ban on hormones, which may no more be sanctioned by the countermeasures imposed by the US and Canada. As of January 2007, the proceedings initiated by the EU were still pending.
Дүниежүзілік сауда ұйымының басқа да құралдарымен өзара іс-қимыл
ТБТ-ның 1.5-бабы ФМС шараларын ТБТ аясынан шығарып тастауға мүмкіндік бермейді, бірақ «ЕО Биотехнологиясы» ісінде сарапшылар тобы кейбір шаралардың тек ішінара ФМС шаралары болатын жағдайлар туындауы мүмкін екенін мойындады. Мұндай жағдайларда шараның ФМС бөлігі ФМС келісімі бойынша қарастырылады. Егер шара ФМС келісімінің 2.4-бабына сәйкес болса, онда ол ГАТТ-тың XX(b) бабының қолданыс аясына кіреді деп есептеледі.
While Article 1.5 of the TBT precludes the inclusion of SPS measures from its ambit, in EC Biotech, the panel recognised that situations could arise where a measure is only partly an SPS measure, and in those cases, the SPS part of the measure will be considered under the SPS Agreement. If a measure conforms with SPS, under Article 2.4 of the SPS Agreement, it is assumed that the measure falls within the scope of GATT, Article XX(b).
Экономикалық мән-жайлар
SPS шараларына жататын тауарлардың саудасы ұлттық экономикалар үшін маңызды экономикалық пайда әкелу мүмкіндігіне ие. Дегенмен, басқа да маңызды халық денсаулығы саясаты мәселелерінен экономикалық мүдделерді басым ету үкіметтер мен халықаралық қауымдастықтың қатаң бақылауын талап етеді. SPS келісімі сақтық қағидасын көрсетеді – бұл қағида адам денсаулығы мен қоршаған ортаға қауіп төндіретін потенциалдық қауіптер туралы ғылыми нақтылық болмаған жағдайда сақтықпен әрекет етуге мүмкіндік береді. 5.7-бапқа сәйкес, уақытша шаралар қабылдаған мүшелер потенциалдық тәуекелдер туралы қосымша ақпарат іздеуге және шараны "ақылға қолайлы мерзім ішінде" қарауға міндетті. Жапония – Ауыл шаруашылығы өнімдеріне қатысты шаралар ісіндегі Апелляциялық орган "ақылға қолайлы мерзім" ұзақтығы әрбір жағдай бойынша бағалануы тиіс екенін мәлімдеді. SPS ережелеріне сәйкес, белгілі бір өнімді импорттаудан туындауы мүмкін барлық денсаулық тәуекелдерін тексеру мүмкін емес және ғылыми дәлелдер ешқашан толық бола алмайтындықтан, шағымданушы ел 2.2-бап пен 5.1- және 5.8-баптарды бұзатынын дәлелдеуге міндетті, ғана шараны реттеуге рұқсат беріледі.
Trade in the products subject to SPS type measures have the potential to result in significant economic gains for national economies. Favouring economic concerns over other important public health policy issues, however, is something that requires close scrutiny by governments and the international community. The SPS Agreement reflects the precautionary principle – a principle which allows them to act on the side of caution if there is no scientific certainty about potential threats to human health and the environment. Under Article 5.7 Members who enact provisional measures are obligated to seek further information on possible risks and review the measure 'within a reasonable period of time'. The Appellate Body in Japan– Measures Affecting Agricultural Products, stated that the length of a 'reasonable period of time' is to be assessed on a case by case basis. Under SPS rules, the burden of proof is on the complainant country to demonstrate that a measure violates Article 2.2 and Articles 5.1 5.8 before it can be regulated even though scientific evidence can never be conclusive and it is not possible to test for all health risks that could arise from the importation of a certain product.
Дамушы елдерге әсері
Стандарттарды әзірлеу процесіне дамушы елдердің пікірлері енгізілуі маңызды, себебі экспорттаушы елдердің санитарлық және фитосанитарлық шараларды (СФШ) қабылдауы дамушы елдердің экономикасына зиян келтіруі мүмкін. Бұл ішінара осы елдердің кейбір СФШ талаптарына оңай сәйкес келуге қажетті технология мен ресурстардың жетіспеуіне байланысты.
It is important that the views of developing countries are incorporated into the standard setting process as the effect of exporting countries enacting SPS measures can be damaging to developing economies. This is partly due to these states not possessing the technology and resources needed to readily comply with certain SPS requirements.
Тұтынушылардың талаптарға сай келуіне әсері
Кейбір сарапшылар ДСҰ-ның сауданы либерализациялау тұтынушылардың әл-ауқатын жақсартады деген пікірінің салдарынан, ДСҚ келісімі тұтынушылардың протекционистік қысымына жауап ретінде үкіметтер енгізген сауда шектеулерімен күресуге жеткіліксіз екенін айтады. Бұл ең анық говядина гормондары дауында көрінді, онда ғылым аталған өсу гормондарының салыстырмалы қауіпсіздігін көрсеткенімен, еуропалық тұтынушылар үкіметтерге гормондармен өңделген говядинаны импорттауға тыйым салу үшін қысым жасады.
Some commentators pose that the WTO's assumption that trade liberalisation enhances consumer welfare, has resulted in the SPS Agreement being ill equipped to deal with trade restrictions put in place by governments responding to protectionist pressure from consumers. This was most noticeable in the Beef Hormones Dispute where, although the science pointed to the relative safety of the growth hormones in question, European consumers pressured governments to ban the import of hormone treated beef.