Роман тілдерінде көпше түрінің даму тарихы мен жіктелуі
Romance plurals
Роман тілдерінде көпше түрінің қалыптасуы, тарихы және дамуы. Батыс және Итало-Далматин тілдеріндегі ерекшеліктері, латын тілінен бастаулары туралы мақала.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Роман тілдерінің көпше түрі, олардың тарихи шығу тегі мен дамуы, салыстырмалы және тарихи роман тіл білімінде маңызды зерттеу саласы болып табылады. Роман тілдері көпше түрін жасау тәсілдеріне қарай негізгі екі категорияға бөлінеді. Бірінші категорияға жататын, Батыс Роман тілдеріне кіретін тілдерде, көбінесе *s* көпшелік санды білдіретін жұрнақ қолданылады. Екінші категорияға жататын, Итало-Далматин және Шығыс Роман тілдеріне кіретін тілдерде көпше түрі жекеше форманың соңғы дауыстысын өзгерту арқылы немесе оған жаңа дауысты қосу арқылы жасалады. Бұл жүйелердің, әсіресе екіншісінің, халықтық латын тілінің жалғау үлгілерінен қалай пайда болғаны туралы түрлі гипотезалар бар, және бұл роман тілдерін зерттеуші ғалымдар арасындағы пікірталас пен дау-дамайдың тақырыбы болып қала береді.
The plurals of the Romance languages, and their historical origin and development, are an important area of study in comparative and historical Romance linguistics. There are two general categories that Romance languages fall into based on the way they form plurals. Languages of the first category, belonging to Western Romance, generally employ a plural suffix morpheme s. Languages of the second category, belonging to Italo Dalmatian and Eastern Romance, form the plural by changing the final vowel of the singular form, or suffixing a new vowel to it. There are various hypotheses about how these systems—especially the second—emerged historically from the declension patterns of Vulgar Latin, and this remains an area of much debate and controversy amongst scholars of Romance.
Көптік санның шығу тегі
Испан тіліндегі s көпше түрі (мысалы, buenas madres "жақсы аналар", buenos hombres "жақсы ерлер") латын тілінің accusative жағдайындағы формаларының –as, –os және –es ұрпақтары ретінде түсіндірілуі мүмкін. Екінші жағынан, 3-ші жіктегі есімдер мен сын есімдер номинатив және accusative жағдайларында да –es жұрнағын алады, сондықтан осы сөздердің көпше түрі кез келген жағдай түрінен пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, Vulgar Latin тілінде 1-ші жіктегі номинатив көпше жұрнағы –as түрінде сақталған болуы мүмкін деген дәлелдер бар, ол ескі латын тілінде кездеседі және әдеби классикалық латын тілінде –ae жұрнағымен ауыстырылған. Орта ғасырларда номинатив және accusative жағдайларын ажыратып келген роман тілдері (Ескі француз, Ескі окситан, Ескі сурильван) бірінші жіктегі әйелдер есімдерінің номинатив және accusative көпше түрінде s жұрнағын қолданады.
The plural forms in s in languages like Spanish (for example, buenas madres "good mothers", buenos hombres "good men") can be straightforwardly explained as descendants of Latin accusative forms in as, os and es. On the other hand, 3rd declension nouns and adjectives have es in both nominative and accusative, however, so the s plural for these words could derive from either case form. There is also evidence that Vulgar Latin may have preserved the nominative plural ending as in the 1st declension, attested in Old Latin and replaced by ae in literary Classical Latin. The Romance varieties that maintained the distinction between nominative and accusative cases in the medieval period (Old French, Old Occitan, Old Sursilvan) have forms in s for both nominative and accusative plurals of feminine nouns of the first declension.