Кіріспе
Хорват генералы және соғыс қылмыскері Иван "Иво" Херенчич (28 ақпан 1910 – 8 желтоқсан 1978) – фашистік құыршақ мемлекет Хорватия Тәуелсіз Мемлекетінің (Nezavisna Država Hrvatska, NDH) қарулы күштерінің генералы. 1941 жылы ол Хорватия Тәуелсіз Мемлекеті кезінде сербтерге жасалған геноцид кезінде азаматтарға көптеген соғыс қылмыстарын және қатыгездіктерді жасаған Усташе жасағының батальонына басшылық етті. Австрия-Мажарстанның Бьеловар қаласында туған ол орта және жоғары білімін Загреб пен Сараевода, сол кездегі Югославия Корольдігінде аяқтады. 1933 жылы ол Югославиядан Италиядағы фашистік және ультраұлттық хорват Усташе қозғалысына қосылды. Сол жылдың соңында Херенчич Югославия королі Александрға қарсы сәтсіз қастандыққа қатысты. 1941 жылы сәуірде Югославияға Орталық державалардың басқыншылығынан кейін НДХ құрылған кезде Херенчич туған жеріне оралды. Ол Герцеговина аймағына жіберілді, онда ол Босния мен Герцеговинада соғыс қылмыстарын жасаған Мостар батальонын құрып, оған басшылық етті. Херенчич сонымен қатар НДХ қадағалау бөлімдерінде қызмет етті және оны көптеген адамдардың қорқытуына себеп болған қатыгездіктер жасады. 1943 жылы Отан қорғаушылар армиясының генералы Иван Прпичке жасалған қастандыққа қатысқаннан кейін Херенчич Венгрияға эмиграциялауға мәжбүр болды. Бірнеше айдан кейін ол Хорватияға НДХ үкіметіне қарсы Лоркович-Вокич қастандығын ашуға көмектесу үшін қайтарылды. 1945 жылдың наурыз айында ол Хорватия қарулы күштерінің (ХОС) 5-ші Усташе корпусының қолбасшысы болып тағайындалды және сол айда Херенчич ХОС-тың Австрияға қарай шегінуіне жетекшілік еткендердің бірі болды. Ол британдықтармен келіссөздер жүргізді, олар НДХ қарулы күштерінің мүшелері мен оларды ертіп жүретін азаматтарға одан әрі ілгерілеуге рұқсат бермейді және олар қаруларын Югослав партизандарына тапсыруы керек деп шешті. Херенчич нацистік әріптестерден Югославияның қуғынынан қашып, Италияға, кейін Аргентинаға қашып кетті, ол 1978 жылы қайтыс болды.
Ivan "Ivo" Herenčić (28 February 1910 – 8 December 1978) was a general in the armed forces of the Independent State of Croatia (Nezavisna Država Hrvatska, NDH), a fascist puppet state. In 1941, he commanded a battalion of Ustaše Militia that committed many war crimes and atrocities on civilians during the Genocide of Serbs in the Independent State of Croatia. Born in Bjelovar in Austria Hungary, he completed his secondary and tertiary education in Zagreb and Sarajevo in what was by then the Kingdom of Yugoslavia. In 1933, he left Yugoslavia to join the fascist and ultranationalist Croatian Ustaše movement in Italy. Late that year, Herenčić participated in an unsuccessful assassination attempt on the King of Yugoslavia, Alexander. Herenčić returned to his homeland when the NDH was established following the Axis invasion of Yugoslavia in April 1941. He was sent to the Herzegovina region where he formed and commanded the Mostar Battalion which committed war crimes in Bosnia and Herzegovina. Herenčić also served in the surveillance departments of the NDH, and committed atrocities that made him much feared. After being involved in an assassination attempt on Home Guard general Ivan Prpić in 1943, Herenčić had to emigrate to Hungary. Several months later he was brought back to Croatia to help uncover the Lorković–Vokić plot against the NDH government. In March 1945 he was appointed commander of 5th Ustaše Corps of the Croatian Armed Forces (, HOS) and in the same month Herenčić was one of the leaders of the withdrawal of the HOS towards Austria. He participated in negotiations with the British, who decided that members of the NDH armed forces and accompanying civilians would not be allowed to proceed further and would have to surrender their arms to the Yugoslav Partisans. Herenčić evaded the Yugoslav pursuit of Nazi collaborators and was able to escape to Italy and later to Argentina where he died in 1978.
Ерте өмір
Иво Геренчич 1910 жылғы 28 ақпанда Австро-Венгрия империясының бір бөлігі болған Хорватия Славония Корольдігіндегі Бжеловар қаласында дүниеге келді. Ол Загребтегі жоғары мектепті бітіргеннен кейін сол қаладағы бизнес колледжге түсті. 1930-1931 жылдары Сараево қаласындағы Корольдік Югославия армиясының резервтік офицерлер мектебінде оқыды. 1930 жылдардың басында Геренчич Хорватия шаруалар партиясының жетекшісі Владко Мачектың қауіпсіздік қызметінің құрамында болды.
Усташе қызметі
1933 жылы Геренчич Югославиядан кетіп, 9 қыркүйекте Италияның Борго Валь ди Таро қаласындағы ультраұлттық және фашистік Усташе ұйымының мүшелеріне арналған лагерьге қосылды. Италияда жүргенде ол Hetman деген псевдонимді қабылдады. Бұл Польша-Литва мемлекетінде қолданылған тарихи әскери атау. Геренчич Югославия королі Александрды Загребте өлтіру үшін Усташелердің қастандық жоспарының басшысы болды. Патша өзінің және әйелі Марияның туған күнін, сондай-ақ Югославияның құрылған күнін атап өту үшін қалаға келді. Пиаченцада 1933 жылдың 9 желтоқсанында Геренчич патшаны өлтіруге арналған тағы бір Усташа, Петар Оребпен кездесті. Ореб пен Геренчич Австриядағы Клагенфуртқа Эмиль Бенедикт және Янош Крен аттарымен жалған паспорттарды пайдаланып барды. Олар Австрия мен Югославия шекарасын заңсыз кесіп өтіп, Селжеде бір түнді өткізді. Олар 11 желтоқсанда Загребке келді және студент Йосип Беговичтің үйіне барып қонақ болды. 16 желтоқсанда король Загребке келді және оны Джелачич алаңында көпшілік қарсы алды. Ореб көпшілік арасында болды және оның қалтасында екі қол гранатасы болды, оларды Вишетто ди Ла [sh] оқу-жаттығу лагерінде қалай лақтыруға үйренген. Геренчич пен Бегович та жақын жерде болды. Оребке патшаны өлтіру міндеті жүктелді, ал Бегович Оребтің шабуылынан кейін бірден көпшілікке тағы бір граната лақтырып, үрей тудыру арқылы оларды ұстаудан қашып құтылуға көмектесуі керек еді. Патшаның көлігі алаңның ортасына келгенде, бір топ бала Александрға қарай жүгірді. Ореб балаларды көргеннен кейін қорқып қалды, ал Бегович машинаның артындағы әскери оркестрге граната лақтыруды ұсынды, бірақ Ореб бас тартты. Олар алаңнан шығып, патшаны өлтірудің жаңа жоспарларын жасады. Сол күні Геренчич Загребтен кетіп, Ореб пен Беговичке тағы бір Усташа, Антон Подгорелак қосылды. Түнде полиция үш Усташаның қайда екенін анықтап, таңертең Беговичтің пәтеріне шабуыл жасады. Ореб екі рет оқ атты, бір полицейді өлтіріп, екіншісін жарақаттады, содан кейін қашып құтылды. Подгорелак пен Бегович ұсталды және олар сол күні Велика Горицада ұсталған Оребтің егжей-тегжейлі сипаттамасын полицияға берді. Үш тұтқынға алынған Усташаларды тергегеннен кейін Геренчич кінәлі деп танылды. Клагенфурт полициясы Геренчич пен басқа Усташалардың Клагенфуртта болғанын және қастандық жоспарына қатысқан-қатыспағанын анықтауға тырысты. Олар 1933 жылдың күзінде Геренчичтің Бегович пен Владимир Сингермен кездескенін, сондай-ақ Геренчичтің қастандыққа тырысудан бұрын және кейін Клагенфуртта болғанын анықтады. Алайда бұл Геренчичтің қатысы бар екенін дәлелдеуге жеткіліксіз болды. Италияға оралғаннан кейін Геренчич әртүрлі Усташе лагерьлерінде өмір сүруді және жұмыс істеуді жалғастырды. Ол сондай-ақ Усташеге жаңа мүшелерді тарту сияқты түрлі Усташе тапсырмаларын орындау үшін кейде Австрияға саяхаттай берді, бұл оған Конзул (ағылш. Consul) деген лақап ат әкелді. 1935 жылы ол Италияның Липари аралында орналасқан 74 адамнан тұратын жарымәскери бөлім, 1-ші Усташе ротасының командирі болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Геренчич 1941 жылғы 10 сәуірде Пистояда Усташе (поглавник) көшбасшысы Анте Павелич ұйымдастырған кездесуге қатысты. 11 сәуірде, басып алу әлі де жалғасып жатқанда, Геренчич Павелич пен басқа усташалармен бірге Триестке сапар шекті. Келесі күні таңертең Павелич Геренчичке Загребке баруды тапсырды, онда ол Усташе басшысының орынбасары Славко Кватерникпен кездесуі керек еді. Италиялық генерал Витторио Амброзио Павеличке итальяндық армия Карловацқа жеткендіктен, усташалар сол күні Загребке бара алатынын айтқаннан кейін, Геренчичтің Загребке сапары тоқтатылды. Сол күні Триестте автобустар мен автомобильдермен қамтамасыз етілгеннен кейін, усташалар Загребке қарай сапар шегіп, 15 сәуірде қалаға кірді. Павелич Загребке келгеннен кейін, ол Геренчичті Юре Францетич пен Мийо Бабичпен бірге Босния мен Герцеговинаға Усташе бөлімшелері мен ұйымдарын құруға жіберді. Геренчич 1941 жылдың маусым және шілде айының басында Герцеговинаның шығысындағы сербтердің көтерілісін басуға қатысты. Усташе Бас штабы шілде айының ортасында Геренчичті Мостарға жіберді. Ол келгеннен кейін бірнеше күн өткен соң, қалада сербтер мен яһудилерді тұтқындау және өлтіру басталды. 19 шілде мен 4 тамыз аралығында Мостарда 750 адам тұтқындалып, НДХ-ның әртүрлі концентрациялық лагерлеріне жіберілді. 2 тамызда Геренчич Ябланица концентрациялық лагерін құруға бұйрық берді, онда бір куәгердің айтуынша, 400 серб ұсталды. 1941 жылдың жазында Геренчич Усташе Мостар батальонын құрып, оның бірінші қолбасшысы болды. Оның батальоны Мостар аймағында түрлі соғыс қылмыстарын жасады, ол Италияның аймақты толық бақылауға алған 7 қыркүйекке дейін жұмыс істеді. Осыдан кейін батальон неміс оккупациялық аймағына барды, онда ол тіпті НДХ жоғары лауазымды адамдарын да ренжіткен зұлымдықтарды жалғастырды. Қараша айында Геренчич майор, ал көп ұзамай подполковник дәрежесіне көтерілді. Кейін ол Босния мен Герцеговинадағы шайқасқа қатысқан кезде жарақат алды. 1941 жылдың сәуірінде Геренчич Ішкі істер министрлігінің қадағалау бөлімі РАВСИГУР-да комиссар болып тағайындалды. 1942 жылдың сәуірінде Бас қадағалау бөлімі құрылды және оған Усташе қадағалау қызметі (УНС) мен полиция жұмысына бақылау жасау тапсырылды. Геренчич оның басшысы болып тағайындалды, лейтенант Мирко Вутуч оның орынбасары болды. Геренчич 1943 жылдың тамызына дейін осы лауазымда болды, ол Хорваттың ішкі күзет штабының бастығы генерал Иван Прпичті өлтіруді бұйырды, өйткені ол Прпичтің өзі және басқа да Усташе милициясы офицерлері туралы компроматты ақпаратты ашатынынан қорқыды. Ол өлтірілмеді, сондықтан Геренчич Венгрияға қашуға мәжбүр болды. 1944 жылдың көктемінде РАВСИГУР оны Загребке алып келді, оған НДХ үкіметіне қарсы Лоркович-Вокич заговорын ашу міндеті жүктелді. Геренчич УНС және РАВСИГУР офицерлерінің ішіндегі ең қорқыныштыларының бірі болды, өйткені оның қол астындағы бөлімшелер бұрын жасаған зұлымдықтар. 1944 жылдың желтоқсанының ортасында Геренчич генерал дәрежесіне көтерілді және 1945 жылдың наурыз айының ортасында жаңадан құрылған 5-ші Усташе корпусының қолбасшысы болып тағайындалды. Геренчич тағы екі генерал Владимир Метикос және Веккослав Серватцимен бірге Хорват қарулы күштерінің Австрияға қарай кері шегінуіне басшылық етті. 1945 жылғы 14 мамырда қашып бара жатқан колонналардың жетекші элементтері Австрия шекарасының арғы жағындағы Блейбургке жеткенде, оларды бригадалық Патрик Т. Д. Скотт басқарған британдық 38-бригада тоқтатты. Геренчич, Метикос, Серватзи және Даниел Крленмен бірге сол күні Скоттпен кездесті. Скотт НДХ әскерлері мен оларды ертіп жүретін азаматтар одан әрі шегінбеу керек деп шешті. 15 мамырда Геренчич, Метикос, Серватзи және Крлен, кері шегінген НДХ күштері, Скотт пен Партизан өкілдері Милан Баста және Иван Ковачич Эфенкамен кездесті. Осы кездесу барысында НДХ күштері партизандарға берілуі керек деп шешілді.
Соғыстан кейінгі өмір және өлім
Ол НДХ күштері мен онымен бірге келген бейбіт азаматтарды Австрияға өткізу үшін келіссөздер жүргізе алмағанымен, Геренчич өзі елден қашып, Италияға жол таба алды. Ол Римде Порта Пиа жанында біраз уақыт тұрып, өнер сатушы болып жұмыс істеді. Кейін Аргентинаға кетіп, 1978 жылдың 8 желтоқсанында Буэнос-Айресте 68 жасында дүние салды.
Жеке өмір
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Геренчич Анте Павеличтің хатшысы Вера Яворға үйленді; ол Геренчичпен бірге Аргентинаға қашты. Ол 1991 жылғы 19 тамызда Буэнос-Айресте қайтыс болды.