Уильям Сомерсет Моэм: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Ағылшын драматургі және жазушысы (1874–1965) Уильям Сомерсет Моэм (/m//ɔː//m/ MAWM; 25 қаңтар 1874 – 16 желтоқсан 1965) – ағылшын жазушысы, пьесалары, романдары және әңгімелерімен танымал. Парижде туып, алғашқы он жылын сонда өткізген Моэм Англияда білім алып, неміс университетінде оқыды. Ол Лондонға медицинаны оқып, 1897 жылы дәрігер дипломын алды. Бірақ медициналық тәжірибеден бас тартып, толық уақытты жазушы болды. Оның алғашқы романы «Ламбеттің Лизасы» (1897), шалаптардағы өмірді зерттейді, бірақ ол драматург ретінде ұлттық даңққа ие болды. 1908 жылға қарай Лондонның Вест-Эндінде бір уақытта төрт пьесасы қойылып тұрды. 1933 жылы ол өзінің 32-ші және соңғы пьесасын жазды, содан кейін театрдан қол үзді және роман мен әңгімелерге назар аударды. Моэмнің «Ламбеттік Лизадан» кейінгі романдары: «Адамдық құлдық» (1915), «Ай мен алты тиын» (1919), «Боялған жамылғы» (1925), «Торт пен эль» (1930) және «Жақырдың жиегі» (1944). Оның қысқа әңгімелері «Казуарина ағашы» (1926) және «Бұрынғысынша қоспа» (1940) сияқты жинақтарда жарияланды; олардың көптегені радио, кино және теледидарға бейімделді. Оның үлкен танымалдылығы мен жоғары сатылымдары жоғары санаттағы сыншылардың наразылығын тудырды, олардың көпшілігі оны тек қана қабілетті деп кемсітуге тырысты. Соңғы зерттеулерде «Адамдық құлдық» – автобиографиялық элементтері мол кітап – шедевр деп бағаланады, ал оның әңгімелері жоғары сынға ие. Моэмнің қарапайым стильдегі прозасы айқындығымен танылды, бірақ оның қалыпты сөздерге сүйенуі сыншылардың жағымсыз пікірлерін тудырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Моэм британдық құпия қызметінде жұмыс істеді, кейіннен 1920 жылдары жарияланған әңгімелері үшін өзінің тәжірибесін пайдаланды. Ол негізінен гомосексуал болғанымен, сол заманғы нормаларға белгілі бір дәрежеде сәйкес келуге тырысты. Сюри Велкоммен үш жылдық махаббат одан кейін олардың қызы Лиза дүниеге келді, олар 1917 жылы үйленді. Неке он екі жылға созылды, бірақ оған дейін, оның ішінде және одан кейін Моэмнің жақын серігі жас Джеральд Хакстон болды. Олар Азияға, Оңтүстік теңіздерге және басқа да елдерге ұзақ сапарлар жасады. Моэм қайда барса да, өзінің көркем әдебиеті үшін материал жинады. Олар француз Ривьерасында бірге тұрды, онда Моэм жомарттықпен той-думандар ұйымдастырды. 1944 жылы Хакстон қайтыс болғаннан кейін Алан Серл автордың өмірінің соңына дейін Моэмнің хатшысы және серігі болды. Моэм екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай роман жазуды тоқтатты, ал соңғы жылдары есімі ұшып кетті. Ол 91 жасында қайтыс болды.

English playwright and author (1874–1965)

William Somerset Maugham (/m//ɔː//m/ MAWM; 25 January 1874 – 16 December 1965) was an English writer, known for his plays, novels and short stories. Born in Paris, where he spent his first ten years, Maugham was schooled in England and went to a German university. He became a medical student in London and qualified as a physician in 1897. He never practised medicine, and became a full time writer. His first novel, Liza of Lambeth (1897), a study of life in the slums, attracted attention, but it was as a playwright that he first achieved national celebrity. By 1908 he had four plays running at once in the West End of London. He wrote his 32nd and last play in 1933, after which he abandoned the theatre and concentrated on novels and short stories. Maugham's novels after Liza of Lambeth include Of Human Bondage (1915), The Moon and Sixpence (1919), The Painted Veil (1925), Cakes and Ale (1930) and The Razor's Edge (1944). His short stories were published in collections such as The Casuarina Tree (1926) and The Mixture as Before (1940); many of them have been adapted for radio, cinema and television. His great popularity and prodigious sales provoked adverse reactions from highbrow critics, many of whom sought to belittle him as merely competent. More recent assessments generally rank Of Human Bondage – a book with a large autobiographical element – as a masterpiece, and his short stories are widely held in high critical regard. Maugham's plain prose style became known for its lucidity, but his reliance on clichés attracted adverse critical comment. During the First World War Maugham worked for the British Secret Service, later drawing on his experiences for stories published in the 1920s. Although primarily homosexual, he attempted to conform to some extent with the norms of his day. After a three year affair with Syrie Wellcome which produced their daughter, Liza, they married in 1917. The marriage lasted for twelve years, but before, during and after it, Maugham's principal partner was a younger man, Gerald Haxton. Together they made extended visits to Asia, the South Seas and other destinations; Maugham gathered material for his fiction wherever they went. They lived together in the French Riviera, where Maugham entertained lavishly. After Haxton's death in 1944, Alan Searle became Maugham's secretary companion for the rest of the author's life. Maugham gave up writing novels shortly after the Second World War, and his last years were marred by senility. He died at the age of 91.

Бастапқы өмірі

Уильям Сомерсет Мом заңгерлер отбасынан тегін алады. Оның әкесі Роберт Мом (1788–1862) көрнекті заңгер және Англия мен Уэльс заңгерлер қоғамын құрушылардың бірі болған. Оның әйелі, Эдит Мэри, туған тегі Снелл, өмірінің көп бөлігін Францияда өткізді, осы елде олардың барлық балалары дүниеге келді. Роберт Мом Франциядағы британдық елшіліктің заңдық мәселелерін шешті, кейіннен оның үлкен ұлы Чарльз та осы қызметті атқарды. Екінші ұлы Фредерик адвокат болып, Ұлыбританияда еңбегімен көзге түсті. «Таймс» газеті оны «үлкен заңгер» деп сипаттады, ол жалпыға ортақ апелляциялық сот судьясы (1935–1938) және лорд-канцлер (1938–1939) қызметтерін атқарды. Екі кіші ұлы жазушы болды: Генри (1868–1904) өлеңдер, очерктер және саяхат кітаптарын жазды. Момдардың төртінші ұлы дүниеге келгенге дейін Франция үкіметі жаңа заң жобасын ұсынды, оған сәйкес шетелдік ата-аналарынан Францияда туған барлық ұлдар автоматты түрде француз азаматы болып, әскери қызметке шақырылуға тиіс болды. Британдық елші Лорд Лайонс өз елшілігінде заңды түрде Ұлыбритания аумағы ретінде танылған аналар бөлімін ашты, бұл Франциядағы британдық отбасыларға жаңа заңнан қашуға мүмкіндік берді. Осылайша, Уильям Сомерсет Мом 1874 жылдың 25 қаңтарында дүниеге келді. Мом өзінің орта атын ұнатпады, ол генерал сэр Генри Сомерсет есімді үлкен әйелінің құрметіне қойылған еді, және өмірі бойы отбасы мен достары оны «Уилли» деп атады. Момның анасы 1882 жылдың қаңтар айында туберкулезден қайтыс болды, ол сегіз жасқа толғаннан кейін бірнеше күн өткен соң. Кейін ол оның қазасы өзіне «толыққан толық емделмеген жара» болғанын айтты және тіпті қарт жасында да оның суретін жанында сақтап жүрді. Анасы қайтыс болғаннан екі жарым жыл өткен соң әкесі де қайтыс болды, ал Мом Кенттегі Уитстеблдің викариы, әкесінің інісі Генри Макдональд Моммен бірге тұру үшін Англияға жіберілді. Өмірінің алғашқы он жылын Парижде өткізген Мом Уитстеблдегі өмірдегі өзгешелікке тап болды, биографы Тед Морганның айтуынша, ол «әлеуметтік міндеттемелер мен сәйкестікті, он тоғызыншы ғасырдың кішкентай қалалық ағылшын өмірінің тар көзқарасты провинциализмін білдірді». Ол өзінің ағасы мен әпкесінің жақсы ниетті болғанын, бірақ Париждегі үйінің жылылығына қарағанда алыс екенін сезінді, ұялшақ болды және өмір бойы онымен бірге болған кекетті дамытты. 2004 жылы Момның өмірбаянын жазған Джеффри Майерс: «Оның кекеттеуі, психологиялық және физикалық кемшілік, сондай-ақ оның гомосексуализмі туралы біртіндеп хабардар болуы оны жасырын және құпиялы етті». Момның өмірбаянын жазған Селина Гастингс оның сенімін жоғалтуының алғашқы қадамы ретінде, оның сенген Құдай оның қиындықтарынан арылу үшін дұғаларына жауап бермегенін айтады. Жасөспірім шағында ол өмір бойы дінсіз болып қалды. 1885 жылдан 1890 жылға дейін Мом Кентерберидегі Король мектебінде оқыды, онда ол сырттан қаралды және француз тілі оның бірінші тілі болғандықтан, оның кішігірім бойы, кекеттеуі және спортқа қызығушылығының болмауы үшін мазаланды. Ол мүмкіндігінше тезірек кетіп қалды, бірақ кейін мектепке деген құрметі артып, жомарт демеуші болды. Әкесінен қалған шағын мұра оған Гейдельберг университетінде білім алуға мүмкіндік берді. Неміс болған әпкесі оған жатақ тапты, ал ол он алты жасында Германияға сапар шекті. Бір жарым жыл бойы ол әдебиет, философия және неміс тілін оқыды. Гейдельбергте болған кезінде ол өзінің алғашқы жыныстық қатынасына ие болды, ол өзінен он жас үлкен ағылшын Джон Эллингэм Брукспен болды. Брукс Момның жазушы болуын ынталандырып, оны Шопенгауэр мен Спинозаның еңбектерімен таныстырды. Оның кекеттеуі шіркеуде немесе заң саласында мансап құруға кедергі келтірді, тіпті егер ол екеуі де оған тартылған болса да. Оның ағасы мемлекеттік қызметке түсуді жоққа шығарды, өйткені реформалар талапкерлерден қабылдау емтиханын тапсыруды талап еткеннен кейін бұл енді джентльмендерге арналған мансап емес деп санайды. Отбасы досы Лондондағы бухгалтерлік кеңседе Момға жұмыс тапты, ол жұмыстан кетуден бұрын бір ай бойы сонда жұмыс істеді. Уитстеблдегі жергілікті дәрігер медициналық мамандықты ұсынды, ал Момның ағасы келісті. 15 жасынан бері тұрақты түрде жазып жүрген Мом өзінің жазушы ретінде мансабын құруды көздеді, бірақ ол өзінің қамқоршысына айтудан қорықты. Мом Темзаның арғы жағында орналасқан Вестминстерде бөлме жалдады. Ол өзін ыңғайлы сезінді, көптеген жазба кітаптарын әдеби идеялармен толтырды және медициналық білімін алғанда күнделікті жазуын жалғастырды. 1897 жылы ол өзінің алғашқы романын, «Ламбеттен келген Лизаны» жариялады, ол жұмысшы табының адастыруы және оның салдары туралы әңгіме. Ол оның оңтүстік Лондондағы кедей аудандардағы босандырушылық міндеттерінен егжей-тегжейлі мәліметтер алды. Ол романның басында: «Лиза мен осы оқиғаның бас кейіпкерлерінің нақты, цензураланбаған сөздерін әрқашан беру мүмкін емес, сондықтан оқырман олардың диалогындағы қажетсіз кемшіліктерді толтыруын сұрайды» деп жазды. Кітапқа ара-бірген пікірлер айтылды. «Evening Standard» газеті Рудярд Киплингтің «Бадалия Геродсфуттың жазбалары» (1890) романынан бері кедейлер өмірі туралы осындай күшті әңгіме болмағанын айтты және автордың «көрнектілігі мен білімі, тікелейлік пен шоғырланудың ерекше сыйы» мақтады. «The Westminster Gazette» жазу стилін мақтады, бірақ тақырыбына наразылық білдірді, ал «The Times» автордың шеберлігін мойындады: «Мырза Мом Жаңа кескіштің Золасы болуға ұмтылады және сәттілікке жетеді», бірақ оның «осы өте жағымсыз романнан гөрі жақсы нәрселерге қабілетті» екенін ойлады. Бірінші таралым үш апта ішінде сатылып бітті және қайта басылым тез ұйымдастырылды. Мом «Ламбеттен келген Лиза» романы жарықтанғаннан кейін бір ай өткен соң дәрігер дипломын алды, бірақ ол дереу медицинаны тастап, 65 жылдық жазушылық мансабына кірісті. Кейін ол: «Мен оған үйренгендей үйрендім» деді. Келесі романы «Святойдің жасалуы» (1898) жарықтанғанға дейін Мом Испанияға сапар шекті. Ол Жерортай теңізінің жағалауларына қатты ұнайтын, биографы Фредерик Рафаэльдің айтуынша, «Ағылшын аспанының астында жоқ douceur de vivre» үшін. Ол Севильяда тұрып, миықты өсірді, сигар шекті, гитара сабақтарын алды (Гастингстің айтуынша, жынысы нақты көрсетілмеген). «Святойдің жасалуы», тарихи роман, «Ламбеттен келген Лизадан» аз назар аударды және сатылымы шамалы болды. Мом жазуын үздіксіз жалғастырды және бес жыл ішінде екі роман мен әңгімелер жинағын жариялады және оның алғашқы пьесасы сахнаға қойылды, бірақ оның бірінші кітабына тең жеткен табысқа ие бола алмады. 1903 жылдан 1906 жылға дейін ол тағы екі пьеса, саяхат кітабы және екі роман жазды, бірақ оның келесі үлкен коммерциялық және сындық табысы 1907 жылдың қазанында Лондондағы «Court Theatre» театрында оның комедиясы «Леди Фредерик» сахнаға қойылғанда келді. Ол оны төрт жыл бұрын жазған, бірақ Ото Стюарт оны қабылдағанға дейін көптеген басшылар одан бас тартты және танымал Этель Ирвингті бас рөлге шақырды. Ол бес түрлі «West End» театрларында 422 қойылым көрсетілді. Келесі жылы «Леди Фредерик» қойылымы жалғасқанда Мом Лондонда үш пьесаны бір уақытта сахнаға қойды. Мом кейін осы беспрецеденттік театрлық жетістігінен салыстырмалы түрде аз ақша тапқанын, бірақ оның беделін қалыптастырғанын айтты. «Punch» журналы Шекспирдің көлеңкесінің Момның пьесаларының кең таралғанына алаңдап тұрған карикатурасын жариялады. 1908 жылдан Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған 1914 жылға дейін Мом тағы сегіз пьеса жазды, бірақ оның сахналық табыстары оны роман жазудан толығымен алдырмады. Оның табиғаттан тыс триллері «Маг» (1908) белгілі оккультист Әлестер Кроулидің бейнесін алды. Кроули намыстанды және «Vanity Fair» журналында Момды «әртүрлі, ұятсыз және кең ауқымды» плагиаттаумен айыптаған роман туралы сын жазды. Мом Оскар Уайльдтың тағдырына өте сезімтал болды, оның тұтқынға алынуы мен түрмеге қамалуы...

William Somerset Maugham came from a family of lawyers. His grandfather, Robert Maugham (1788–1862), was a prominent solicitor and co founder of the Law Society of England and Wales. his wife, Edith Mary, née Snell, lived most of her life in France, where all the couple's children were born. Robert Maugham handled the legal affairs of the British Embassy there, as his eldest surviving son, Charles, later did. The second son, Frederic, became a barrister, and had a distinguished legal career in Britain – The Times described him as "a great legal figure" – serving as a Lord of Appeal in Ordinary (1935–1938) and Lord Chancellor (1938–1939). The two younger sons became writers: Henry (1868–1904) wrote poetry, essays and travel books. Shortly before the birth of the Maughams' fourth son the government of France proposed a new law under which all boys born on French soil to foreign parents would automatically be French citizens and liable to conscription for military service. The British ambassador, Lord Lyons, had a maternity ward set up within his embassy – which was legally recognised as UK territory – enabling British couples in France to circumvent the new law, and it was there that William Somerset Maugham was born on 25 January 1874. Maugham never greatly liked his middle name – which commemorated a great uncle named after General Sir Henry Somerset – and was known by family and friends throughout his life as "Willie". Maugham's mother died of tuberculosis in January 1882, a few days after his eighth birthday. He later said that for him her loss was "a wound that never entirely healed" and even in old age he kept her photograph at his bedside. Two and a half years after his mother's death his father died, and Maugham was sent to England to live with his paternal uncle Henry MacDonald Maugham, the vicar of Whitstable in Kent. After spending the first ten years of his life in Paris, Maugham found an unwelcome contrast in life at Whitstable, which according to his biographer Ted Morgan "represented social obligation and conformity, the narrow minded provincialism of nineteenth century small town English life". He found his uncle and aunt well meaning but remote by contrast with the loving warmth of his home in Paris; he became shy and developed a stammer that stayed with him all his life. In a 2004 biography of Maugham, Jeffrey Meyers comments, "His stammer, a psychological and physical handicap, and his gradual awareness of his homosexuality made him furtive and secretive". Maugham's biographer Selina Hastings describes as "the first step in Maugham's loss of faith" his disillusion when the God in whom he had been taught to believe failed to answer his prayers for relief from his troubles. In his teens he became a lifelong non believer. From 1885 to 1890 Maugham attended The King's School, Canterbury, where he was regarded as an outsider and teased for his poor English (French had been his first language), his short stature, his stammer, and his lack of interest in sport. He left as soon as he could, although he later developed an affection for the school, and became a generous benefactor. A modest legacy from his father enabled him to go to Heidelberg University to study. His aunt, who was German, arranged accommodation for him, and aged sixteen he travelled to Germany. For the next year and a half he studied literature, philosophy and German. During his time in Heidelberg he had his first sexual affair; it was with John Ellingham Brooks, an Englishman ten years his senior. Brooks encouraged Maugham's ambitions to be a writer and introduced him to the works of Schopenhauer and Spinoza. and his stammer precluded a career in the church or the law even if either had attracted him. His uncle ruled out the civil service, believing that it was no longer a career for gentlemen after reforms requiring applicants to pass an entrance examination. A family friend found Maugham a position in an accountant's office in London, which he endured for a month before resigning. The local physician in Whitstable suggested the medical profession, and Maugham's uncle agreed. Maugham, who had been writing steadily since he was 15, intended to make his career as an author, but he dared not tell his guardian. Maugham took rooms in Westminster, across the Thames from the hospital. He made himself comfortable there, filled many notebooks with literary ideas, and continued writing nightly, while studying for his medical degree. In 1897 he published his first novel, Liza of Lambeth, a tale of working class adultery and its consequences. It drew its details from his obstetric duties in South London slums. He wrote near the opening of the novel: " it is impossible always to give the exact unexpurgated words of Liza and the other personages of the story; the reader is therefore entreated with his thoughts to piece out the necessary imperfections of the dialogue". The book received mixed reviews. The Evening Standard commented that there had not been so powerful a story of slum life since Rudyard Kipling's The Record of Badalia Herodsfoot (1890), and praised the author's "vividness and knowledge extraordinary gift of directness and concentration His characters have an astounding amount of vitality". The Westminster Gazette praised the writing but deplored the subject matter, and The Times also conceded the author's skill – "Mr Maugham seems to aspire, and not unsuccessfully, to be the Zola of the New Cut" – but thought him "capable of better things [than] this singularly unpleasant novel". The first print run sold out within three weeks and a reprint was quickly arranged. Maugham qualified as a physician the month after the publication of Liza of Lambeth but he immediately abandoned medicine and embarked on his 65 year career as a writer. He later said, "I took to it as a duck takes to water." Before the publication of his next novel, The Making of a Saint (1898), Maugham travelled to Spain. He found Mediterranean lands much to his liking, for what his biographer Frederic Raphael calls their "douceur de vivre missing under grim English skies". He based himself in Seville, where he grew a moustache, smoked cigars, took lessons in the guitar, (gender carefully unspecified, as Hastings comments). The Making of a Saint, a historical novel, attracted less attention than Liza of Lambeth and its sales were unremarkable. Maugham continued to write assiduously and within five years he published two more novels and a collection of short stories, and had his first play produced; but a success to match that of his first book eluded him. Between 1903 and 1906 he wrote two more plays, a travel book and two novels, but his next big commercial and critical success did not come until October 1907, when his comedy Lady Frederick opened at the Court Theatre in London. He had written it four years earlier, but numerous managements turned it down until Otho Stuart accepted it and cast the popular Ethel Irving in the title role. It ran for 422 performances at five different West End theatres. By the next year, while the run of Lady Frederick continued, Maugham had three other plays running simultaneously in London. Maugham later said that he made comparatively little money from this unprecedented theatrical achievement, but it made his reputation. Punch printed a cartoon of Shakespeare's ghost looking concerned about the ubiquity of Maugham's plays. Between 1908 and the outbreak of the First World War in 1914, Maugham wrote a further eight plays, but his stage successes did not completely distract him from writing novels. His supernatural thriller The Magician (1908) had a principal character modelled on Aleister Crowley, a well known occultist. Crowley took offence and wrote a critique of the novel in Vanity Fair, charging Maugham with "varied, shameless and extensive" plagiarism. Maugham was acutely conscious of the fate of Oscar Wilde, whose arrest and imprisonment took place when Maugham was in his early twenties. Lifelong, Maugham was highly reticent about homosexual encounters, but it was thought by at least two of his lovers that at this period in his life he had recourse to young male prostitutes. In 1913 he proposed to the actress Sue Jones, daughter of the playwright Henry Arthur Jones; she declined his offer. In 1914 he began an affair with Syrie Wellcome, whom he had known since 1910. She was married to the pharmaceutical magnate Henry Wellcome, but the couple had formally separated in 1909, after which she had a succession of partners, including the retailer Harry Gordon Selfridge.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1914 жылы Моэм он үш пьесасы және сегіз романымен танымал болды. Соғыс басталғанға дейінгі апталарда Моэм өзінің «Адамның құлдығында» романын аяқтады, бұл автобиографиялық элементтері бар тәрбие романы (Bildungsroman). Сыншы Джон Сазерленд осы роман туралы былай дейді:

Басты кейіпкер, Филип Керри, Моэмнің өзі сияқты балалық шақтағы қайғылы оқиғаларды басынан өткізеді: анасының өлімі, отбасылық үйдің тарауы және қарт туыстарының сезімталдық жағынан шектеулі тәрбиесі. Сонымен қатар, Керридің табаны бұрық, бұл кемшілікті зерттеушілер Моэмнің сөйлеу қиындығымен немесе оның гомосексуализмімен байланыстырады. Мейерс болса, оның Гарри Филлипс деген жас жігітке негізделгенін айтады, Моэм 1905 жылы Парижде ұзақ қалғанда, оны формальды түрде хатшысы ретінде алып кеткен. Моэм «Адамның құлдығында» романын Дюнкерк маңындағы Мало-ле-Бэйнде, жедел жәрдем міндеттері арасында тыныс алғанда түзеп шықты. 1915 жылы кітап жарық көрген кезде алғашқы сын-пікірлердің кейбіреуі жағымды болды, бірақ Ұлыбритания мен АҚШ-та көптеген сыншылар құлшыныс танытпады. «Нью-Йорк Ворлд» газеті басты кейіпкердің романтикалық құштарлығын «кедей ақымақтың сезімтал құлдығы» деп сипаттады. Брайан Коннон «Оксфорд ұлттық биография сөздігінде» былай деп жазады: «Осыдан кейін Моэмнің сәтсіздікке ұшырауы мүмкін емес сияқты болды, және жұртшылық оның романдарын [және] мұқият жазылған әңгімелер жинақтарын ынтамен сатып алды». Бала Генри Велкомның заңды қызы еді, бірақ ол көп жылдар бойы әйелімен кездеспеген. 1916 жылы ол ажырасуға талап етті, Моэмді сотқа шақырып, тарап ретінде көрсетті. Ажырасу 1916 жылдың 30 тамызындағы түпкілікті шешіммен аяқталды, содан кейін Моэм мен Сири үйленуге құқылы болды.

Құпия қызмет және неке

Қызы туғаннан кейін Мом Швейцарияға көшіп кетті. Француз және неміс тілдерін еркін білуі оған тиімді болды, ол бір жыл бойы Женевада – өз қаражатынан – британдық құпия қызметте агент болып жұмыс істеді. Оны Сиридің досы сэр Джон Валлинджер тартып алған, ол соғыстан кейін Мом жазған Ашенден әңгімелерінде "R" тыңшысы ретінде бейнеленген. Сири мен Лиза жылдың бір бөлігінде онымен бірге болды, үй шаруасында сенімді жамылғы жасады, ал жазушылық кәсібі оған саяхаттауға және қонақүйлерде көзге түспей тұруға мүмкіндік берді. Оның құпия жұмысы, Швейцарияның бейтараптық заңдарын бұзумен байланысты, жау территориясындағы британдық агенттердің жұмысын үйлестіру және олардың ақпаратын Лондонға жіберуден тұрды. 1916 жылдың қараша айында Момды барлау қызметі Оңтүстік теңіздерге баруға шақырды. Ол Хакстонмен қайта кездесті, ол хатшы-серік ретінде оған қосылды. Мом барлық жерде әдеби шығармалары үшін материал жинады, барлау жұмысымен қатар. Өзінің айтуынша, ол аса қиялдаушы немесе тапқыр адам емес еді, бірақ ол адамдар мен орындарды зерттеп, кейде минималды өзгертулермен немесе жасырып, оларды әңгімелерінде пайдаланды. Оған Момның ұялшақтығына қарама-қарсы Хакстон көмектесті, Морган оны "сыртқы әлеммен байланыс жасаушы" деп атады. Мом Хакстон туралы былай деп жазды:
Оның жақсы мінезінің арқасында ол кемелерде, клубтарда, барларда және қонақүйлерде адамдармен өте тез дос болатын, сондықтан оның көмегімен мен көптеген адамдармен оңай байланысқа түсіп, әйтпесе оларды тек қашықтан ғана таныр едім. Оңтүстік теңіздерге сапардан кейін Мом АҚШ-қа барды, оған Сири қосылды. 1917 жылдың мамыр айында олар Нью-Джерсиде өткен салтанатта үйленді. Ол жеке құштарлықтан емес, парыз сезімімен үйленді, және олар тез арада алыстай бастады. Ол Англияға оралды, ал Мом құпия агент ретінде жұмысын жалғастырды. Ол британдық барлау қызметінің сэр Уильям Вайзманмен Ресейге бару үшін таңдалды, онда монархияны құлату Ресейдің соғыстан шығуына әкелуі мүмкін еді. Момның міндеті неміс пропагандасына қарсы тұру және Александр Керенский басқаратын ресейлік республикалық үкіметті күресті жалғастыруға ынталандыру болды. Ол тамыз айында Петроградқа келді, бірақ нәтижеге әсер ету үшін кеш келді: қарашада Керенскийдің орнын Ленин мен большевиктер басып алды, олар Ресейді соғыстан шығарды. Сол кезде Мом туберкулезге шалдықты. Ол Англияға оралып, Шотландиядағы санаторияда үш ай өткізді. Ол жерде ол 1919 жылдың тамызында Гладис Купер мен Чарльз Хотридің қатысуымен Плейхаус театрында қойылған "Үй және сұлулық" атты фарсын жазды. Сол жылы Мом өзінің ең танымал романдарының бірін жариялады, және "бұл мені сирек қызықтыратын және қуантатын ләззат пен көңіл көтеруді сыйлады"; біреу оны "адамдағы аңның көркем бейнесі, өте керемет өнермен жасалған, мақтаудан тыс" деп сипаттады.

After the birth of his daughter, Maugham moved to Switzerland. His fluency in French and German was an advantage, and for a year he worked in Geneva – at his own expense – as an agent for the British Secret Service. He was recruited by Sir John Wallinger, a friend of Syrie, portrayed as the spymaster "R" in the Ashenden stories Maugham wrote after the war. Syrie and Liza were with him for part of the year, providing a convincing domestic cover, and his profession as a writer enabled him to travel about and stay in hotels without attracting attention. His covert job, which was in violation of Switzerland's neutrality laws, was to coordinate the work of British agents in enemy territory and dispatch their information to London. In November 1916 Maugham was asked by the intelligence service to go to the South Seas. He was reunited with Haxton, who joined him as secretary companion. In addition to his intelligence work, Maugham gathered material for his fiction wherever he went. He was, by his own account, not a particularly imaginative or inventive person, but he studied people and places and used them, sometimes with minimal alteration or disguise, in his stories. He was helped in this by Haxton – extrovert and gregarious in contrast with Maugham's shyness – who became what Morgan terms an "intermediary with the outside world". Maugham wrote of Haxton:
He had an amiability of disposition that enabled him in a very short time to make friends with people in ships, clubs, bar rooms, and hotels, so that through him I was able to get into easy contact with an immense number of persons whom otherwise I should have known only from a distance. After the South Seas trip Maugham visited the US and was joined by Syrie. In May 1917 they married at a ceremony in New Jersey. He entered the marriage from a sense of duty rather than from personal inclination, and the two quickly began to grow apart. She returned to England and he continued with his work as a secret agent. He was selected by Sir William Wiseman of British Intelligence to go to Russia, where the overthrow of the monarchy threatened to lead to a Russian withdrawal from the war. Maugham's job was to counter German propaganda, and to encourage the moderate republican Russian government under Alexander Kerensky to continue fighting. He arrived in Petrograd in August, too late to influence the outcome: in November, Kerensky was supplanted by Lenin and the Bolsheviks, who took Russia out of the war. By that time Maugham was ill with tuberculosis. He returned to Britain and spent three months in a sanatorium in Scotland. While there he wrote a farce, Home and Beauty, which was presented at the Playhouse Theatre in August 1919 starring Gladys Cooper and Charles Hawtrey. In the same year Maugham published one of his best known novels, and "a triumph [that] has given me such pleasure and entertainment as rarely comes my way"; one described it as "an exhibition of the beast in man, done with such perfect art that it is beyond praise".

1920-жылдар: саяхат және ажырасу

Соғыстан кейін Могамға Ұлыбританияда тұру немесе Хакстонмен бірге болуды таңдау қажет болды, себебі соңғысына елге кіруге рұқсат берілмеді. 1915 жылы гомосексуалдық оқиғаға қатысты тұтқындалып, сотталғаннан кейін оған өмір бойына елге кірмейтін жаза тағайындалды. Ол ақталды, бірақ бәрібір «жағымсыз шетелдік» ретінде тіркелді. Ұлыбританияда Могам әйелімен Мэрилебондағы үйінде тұрды, бірақ олардың мінездері үйлеспей, қарым-қатынастары күннен-күнге нашарлап бара жатты. Ол көп уақытын Хакстонмен бірге саяхаттап өткізді. 1919–1920 жылдары олар бірге Қиыр Шығысқа барды, бұл Могамды алты айға үйінен алыс ұстады. 1920 жылдың соңында Могам мен Хакстон бір жылдан астам созылған сапарға шықты. АҚШ-та олар Голливудта уақыт өткізді, Могам оны бастан-аяқ жек көреді, бірақ өте пайдалы деп тапты. Содан кейін олар Сан-Францискоға барып, саяхатының соңғы бөлігінде Гонолулу мен Австралияға, Сингапур мен Малайя түбегіне барды, онда олар алты ай бойы болды. Могам, әдеттегідей, қайда барса да мұқият байқап, әңгімелері үшін материал жинады. Оның әріптесі Сирил Коннолли: «Сингапурдан Маркизаға дейін Могамға ғана тән әңгімешінің әлемі мәңгілікке сақталатын болады» деп жазды. 1922–1923 жылдары Могамның келесі ұзақ сапары Оңтүстік және Шығыс Азияға жасалды, онда Коломбо, Рангун, Мандалай, Бангкок және Ханой қалаларында тоқтады. Могамның болмаған уақытында оның әйелі интерьер дизайнымен айналысып, сұранысқа ие болды. Оның жұмысына ден қоюы Могам үйге келгенде ерлі-зайыптылар арасындағы керісіншілікті қысқа мерзімге азайтты. 1925 жылы Могам әйелінің жеке өмірі туралы қаңқу тарататынын және өзі де махаббаттас болғанын білген соң, болашағын қайта қарастырды. Тағы бір ұзақ сапардан кейін ол Сиримен келісіп, олар Лондонда және Францияның оңтүстігіндегі Кап-Ферратта бөлек тұратынына шешім қабылдады. Олар 1929 жылы ажырасып кетті. 1920 жылдары Могам бір роман («Жабынған көмекей», 1925), үш әңгімелер жинағы («Жапырақ дірілдейді», 1921, «Казуарина ағашы», 1926 және «Эшден», 1928) және саяхат кітабы («Қытай экранында», 1922) жариялады, бірақ оның көп жұмысы театрға арналды. Ол он жылдық ішінде жеті пьеса жазды: «Белгісіз» (1920), «Шеңбер» (1921), «Суэцке шығыс» (1922), «Түйенің үстіндегі жүк» (1923), «Тұрақты әйел» (1926), «Хат» (1927) және «Киелі жалын» (1928). Оның он жылдық ішіндегі және бүкіл өміріндегі ең ұзақ сақталған пьесасы – «Біздің жақсыларымыз». Ол 1915 жылы жазылып, 1917 жылы Нью-Йоркте қойылды, 112 қойылымға қанағаттандырды, бірақ бұл ерекше жағдай емес еді. Бірақ 1923 жылы Вест-Эндте қойылғанда ол 548 рет көрсетілді.

After the war Maugham had to choose between living in Britain or being with Haxton, because the latter was refused admission to the country. The lifelong ban followed his arrest and trial over a homosexual incident in 1915. He was acquitted, but was nonetheless registered as an "undesirable alien". When in Britain, Maugham lived with his wife at their house in Marylebone, but the couple were temperamentally incompatible, and their relationship grew increasingly fractious. He spent much time travelling with Haxton. They visited the Far East together in 1919–20, keeping Maugham away from home for six months. In late 1920 Maugham and Haxton set out on a trip that lasted more than a year. In the US they spent time in Hollywood, which Maugham despised from the first, but found highly remunerative. They then visited San Francisco and sailed to Honolulu and Australia before the final leg of their voyage, to Singapore and the Malay Peninsula, where they remained for six months. Maugham, as always, observed closely and collected material for his stories wherever they went. His fellow author Cyril Connolly wrote, "there will remain a story teller's world from Singapore to the Marquesas that is exclusively and forever Maugham". In 1922–23 Maugham's next extended trip was in south and east Asia, with stops at Colombo, Rangoon, Mandalay, Bangkok and Hanoi. In Maugham's absence his wife found an occupation, becoming a sought after interior designer. Her concentration on her work briefly lessened the domestic tensions at the couple's house when Maugham was in residence. By 1925, Maugham, learning that his wife was spreading scandal about his private life and had taken lovers of her own, was reconsidering his future. After another long trip to the Far East, he agreed with Syrie that they would live separately, she in London and he at Cap Ferrat in the south of France. They divorced in 1929. During the 1920s Maugham published one novel (The Painted Veil, (1925)), three books of short stories (The Trembling of a Leaf (1921), The Casuarina Tree (1926) and Ashenden (1928)) and a travel book (On a Chinese Screen, (1922)) but much of his work was for the theatre. He wrote seven plays during the decade: The Unknown (1920), The Circle (1921), East of Suez (1922), The Camel's Back (1923), The Constant Wife (1926), The Letter (1927) and The Sacred Flame (1928). His longest running play of the decade, and of his whole career, was Our Betters. It was written in 1915 and staged in New York in 1917, for a satisfactory but not unusual 112 performances, but when produced in the West End in 1923 it was played 548 times.

1930-1940 жылдар

1930 жылы Моэм «Кейк пен пиво» романын жариялады, Конон оны автордың сақталып қалған туындыларының ең ықтимал деп санайды. Хастингс замандасының пікірін келтіріп, Кирдің Моэмге «ұрланған жігіті, өтелмеген махаббат және ернек қызғаныш» үшін кек қайтарғанын айтады. 1930 жылдардың басында Моэм театрдан жалықты. 1933 жылы ол Ноэль Ковардқа былай деді:
«Мен пьеса жазудан қол үздім. Театрға деген жек көруімді қалай жеткізуімді білмеймін. Сізге бәрі жақсы, сіз авторсыз, актерсіз және продюсерсіз. Сіз көрерменге ұсынатын нәрсе – тек сіздікі; ал біз қалғанымыз ақыл-ойымыздағы көрініске ең жақын болғанымызға қанағат етуіміз керек. Сахнаның шарапаты мен қызығушылығынан арылған соң, мен театрдың басқа құралдармен салыстырғанда жазушыға көп нәрсе ұсына алмайды деп ойлаймын, онда ол толық тәуелсіздікке ие және ешкімді ескерудің қажеті жоқ». Моэмнің отыз екінші және соңғы пьесасы – «Шеппи» (1933). Бұл оның бұрынғы стилінен ерекшеленді; оның моральдық беймәлімдігі мен шешімсіз аяқталуы сыншылар мен жұртшылықты қызықтырды. Ковардтың жобалауға көмектесуіне және Ральф Ричардсонның басты рөлде, ал Джон Гилгудтың режиссерлік қызметін атқаруына қарамастан, ол шамалы 83 қойылымға ие болды. Моэм кейінірек былай деп жазды: «Мен енді театрды қолдайтын жұртшылықпен байланыста емес екенімді түсіндім. Бұл көптеген драматургтерге соңынан жетеді, және олар ескертуді қабылдауды жөн көреді. Олар үшін зейнетке шығу уақыты келді. Мен де солай істедім». Рафаэль Моэмнің енді өзіне ғана ұнайтын жазуды қалағанын айтады. Моэмнің алыс елдерге ұзақ сапарларының көп бөлігі артта қалды, бірақ Киплингтің ұсынысымен ол 1936 жылы Батыс Үндістанға барды. Сол жердегі британдық колониялар оған 1920 жылдары Азиядағы бекіністерде жинаған материалға ұқсас ештеңе бермеді, бірақ Devil's Island-тағы француз жазалау ошағы оған бірнеше әңгімелерді сыйлады. 1938 жылы Үндістанға сапары кезінде ол өзінің қызығушылығын британдық эмигранттар емес, үнді философтары мен аскеттері тудырғанын байқады: «Махараджалар мен жолбарыс аулауға баруға ниетім жоқ екенімді, бірақ ақын-философтарды көруге қызығушылық танытқанымды түсінгенде олар көмектесті». Ол индуист дана Рамана Махаришиді оның ашрамында кездестірді, кейіннен оны 1944 жылғы «Жақын жиек» романындағы рухани гурудың прототипі ретінде пайдаланды. Он жыл бойы Моэм, Хакстонмен бірге, Кап-Феррадағы үйінде, Вилла-Ла-Морескте сәнді өмір сүрді және той-думандар ұйымдастырды. Оның он үш қызметшісі болды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол мүмкіндігінше үйінде қалды, бірақ 1940 жылы маусымда Франция капитуляциялады; өзін нацистердің тыйым салғандығын білгендіктен (Жозеф Геббельс оны жеке айыптады), Моэм Ниццадан көмір тасымалдайтын кемемен қиын жағдайда Англияға аттанды. Хакстон, бейтарап Американың азаматы болғандықтан, немістерден дереу қауіп көрмеді және виллада қалды, оны және оның мазмұнын мүмкіндігінше сақтап, Лиссабон арқылы Нью-Йоркке жол тартты.

In 1930 Maugham published the novel Cakes and Ale, regarded by Connon as the most likely of the author's works to survive. Hastings quotes a contemporary's view that Kear was Maugham's revenge on Walpole for "a stolen boyfriend, an unrequited love and an old canker of jealousy". By the early 1930s Maugham had grown tired of the theatre. He told Noël Coward in 1933:
I am done with playwriting. I cannot tell you how I loathe the theatre. It is all very well for you, you are author, actor and producer. What you give an audience is all your own; the rest of us have to content ourselves with at the best an approximation of what we see in the mind's eye. After one has got over the glamour of the stage and the excitement, I do not myself think the theatre has much to offer the writer compared with the other mediums in which he has complete independence and need consider no one. Maugham's thirty second and last play was Sheppey (1933). It was a departure from his previous style; its moral ambiguity and equivocal ending puzzled the critics and the public. Despite some help from Coward in the drafting and having Ralph Richardson as star and John Gielgud as director, it ran for a modest 83 performances. Maugham later wrote, "I grew conscious that I was no longer in touch with the public that patronises the theatre. This happens in the end to most dramatists, and they are wise to accept the warning. It is high time for them then to retire. I did so with relief." Raphael suggests that Maugham now wished to write to please himself rather than others. Maugham's days of lengthy trips to distant places were mostly behind him, but at Kipling's suggestion he sailed to the West Indies in 1936. The British colonies there failed to provide him with anything like the material he had gathered in the Asian outposts in the 1920s, but the French penal settlement on Devil's Island furnished him with some stories. During a visit to India in 1938 he found his interest prompted less by the British expatriates than by Indian philosophers and ascetics: "As soon as the Maharajas realized that I didn't want to go on tiger hunts but that I was interested in seeing poets and philosophers they were very helpful." He visited the Hindu sage Ramana Maharishi at his ashram, and later used him as the model for the spiritual guru of his 1944 novel The Razor's Edge. Throughout the decade Maugham, with Haxton in attendance, lived and entertained lavishly at his house on Cap Ferrat, the Villa La Mauresque. His domestic staff there comprised thirteen servants. When the Second World War began in 1939 he stayed in his home as long as he could, but in June 1940 France surrendered; knowing himself to be proscribed by the Nazis (Joseph Goebbels denounced him personally) Maugham made his way to England in uncomfortable conditions on a coal freighter from Nice. Haxton, as a citizen of neutral America, was not in immediate peril from the Germans and remained at the villa, securing it and its contents as far as possible, before making his way via Lisbon to New York.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Мом соғыс жылдарының көп бөлігін АҚШ-та өткізді, көбінесе американдық баспагері Нельсон Даблдейдің иелігіндегі жайлы үйінде тұрды. Ол бай болғанына қарамастан, Ұлыбритания соғыс қиыншылықтарын басынан өткеріп жатқанда, зәулім өмір сүруге лайық емес деп ойлады. Мом әдеттегідей, үздіксіз жазып тұрды. Оның күнделікті әдеті ерте таңғы ас пен түскі ас арасында жазудан тұрды, содан кейін ол өзін ойын-сауықпен көңіл көтеріп, уақытын өткізді. Соғыс жылдарындағы ең маңызды туындысы – «Жақырған шеті», оны жазу оған ерекше қиындық тудырды – ол оны аяқтағанда жетпіс жасқа толыпты, және енді ешқашан мұндай көлемді роман жазбаймын деп серт берді. Хакстон Вашингтонда жауапты қызметте жұмыс істеп, жаңа тәуелсіздігі мен өзіне сенуіне қуанды. Мом оның жағдайына риза болды және соғыстан кейін Ла Морескеге оныңсыз оралуға дайын еді. Бұл мүмкіндік 1944 жылдың қараша айында, бастапқыда плеврит деп диагноз қойылған, алты айлық аурудан кейін Хакстон туберкулезден қайтыс болғанда, шындыққа айналды. Мом қатты қайғырды, және племянникі Робинге: «Сен менің қаншалықты күйзеліске түскенімді білмейсің. Өмірімнің ең жақсы жылдары – әлемді аралап жүрген жылдарымыз – онымен тығыз байланысты. Және соңғы жиырма жылда мен жазғанның бәрінің бір жолы немесе екіншісі оған қатысты» деді. Хакстонның өлімге әкелетін ауруына дейін, Мом Хакстонның Ла Морескеге оралмайтынын сезіп, хатшы-серіктес ретінде ауыстырушыны іздеп таңдаған болатын. Бұл Алан Серль еді, Мом оны 1928 жылдан бері білген, Серльдің он үш жасы болған кезде танысқан. Ол Лондонның кедей ауданы – Бермондсиден шыққан. Морган оны былай сипаттайды: «Тігіншінің ұлы, ол Ламбеттің Лизасындағы кейіпкерлердің бірі сияқты әріптерін жіберді». Ол бұрыннан есейген гомосексуалистердің, соның ішінде Лайтон Стречидің назарына ілігіп, олар оны «менің Бронзино балам» деп атаған. Момның өмірбаянын жазушылар Серльдің мінезі және оның жұмыс берушісіне тигізген әсері жақсы немесе жаман болғаны туралы көп пікір айтты. Коннон: «Кейбіреулер оны дерлік қасиетті адам деп қарады, ал басқалары, әсіресе Мом отбасы, оны жаман адам деп есептеді», ал Рафаэль оны «Хакстоннан да сенімді адам» деп сипаттайды.

Maugham spent most of the war years in the US, based for much of the time at a comfortable house on the estate of his American publisher, Nelson Doubleday. His lifestyle was modest: he felt that despite his considerable wealth he should not live luxuriously while Britain was enduring wartime privations. As always, Maugham wrote continually. His daily routine was to write between an early breakfast and lunchtime, after which he entertained himself. His most substantial book from the war years was The Razor's Edge; he found writing it unusually tiring – he was seventy when it was completed – and vowed it would be the last long novel he wrote. Haxton was holding down a responsible job in Washington and enjoying his new independence and self reliance. Maugham was happy for him and was reconciled to the possibility of returning to La Mauresque without him after the war. The possibility became a certainty when in November 1944, after a six month illness initially diagnosed as pleurisy, Haxton died of tuberculosis. Maugham was distraught; he told his nephew, Robin, "You'll never know how great a grief this has been to me. The best years of my life – those we spent wandering about the world – are inextricably connected with him. And in one way or another – however indirectly – all I've written during the last twenty years has something to do with him". Even before Haxton's mortal illness, Maugham had already chosen a replacement as secretary companion, in anticipation that Haxton would not return to live at La Mauresque. This was Alan Searle, whom Maugham had known since 1928, when Searle was twenty three. He came from Bermondsey, a poor district of London. Morgan describes him:
the son of a tailor, he dropped his aitches like one of the characters in Liza of Lambeth. He had already been taken up by older homosexuals, including Lytton Strachey, who called him "my Bronzino boy". Maugham's biographers have differed considerably about Searle's character and his influence for better or worse on his employer. Connon writes, "He was seen by some as a near saint and by others, particularly the Maugham family, as a villain"; Raphael calls him "a man of more reliable stamp" than Haxton;

Соғыстан кейінгі және соңғы жылдар

Соғыстан кейін Францияның оңтүстігіне оралғанға дейін Мом Англияға барып, 1946 жылдың соңына дейін Лондонда тұрды. Ол жерде ол Сомерсет Моэм сыйлығын құрды және қаржылады, оны Авторлар қоғамы басқарады және жыл сайын отыз бес жасқа толмаған британдық азамат жазған көркем, ғылыми-популярлы әдебиет немесе поэзия үшін табыстайды. Кап-Ферратқа оралғаннан кейін ол өзінің соңғы толыққанды көркем шығармасын, тарихи роман «Каталинаны» аяқтады. Ол американдық теледидарда «Сомерсет Моэм театры» атты серияны ұсынды, ол бір рецензенттің айтуынша, «үлкен танымалдылыққа ие болды және миллиондаған шуақтанған жанкүйерлерді жеңіп алды». Мом Лондонға көптеген сапарлар жасады, соның ішінде 1948 жылғы шілдеде қызының екінші некесіне, онда Гастингстің сөздерімен «кәсіби шеберлікпен мақтаншақ әке рөлін сомдады, Сириге сыпайы қарым-қатынас жасады және кейін Клариджде өткен қабылдауда сәнді сөз сөйледі». 1954 жылы сапары барысында ол Букингем сарайындағы жеке аудиенцияда Корольдік құрмет орденінің мүшесі (CH) атағымен марапатталды. Әдеби ортада ол рыцарьдық атақтан бас тартқаны және британдықтардың ең беделді және эксклюзивті ордені – «Құрмет орденіне» ұмтылғаны жайлы кеңінен таралған пікір болды, тіпті достарына CH ордені «Жарайсың, бірақ…» дегенді білдіреді деуші еді. 1959 жылы шетелге жасаған саяхаттарының бірінде ол соңғы рет Қашық Шығысқа барды. Ол өзін жақсы күйде ұстады және Пол Ниханстың клиникасында жасалған, жасқа қарсы әсері бар деп есептелетін инъекциялар арқылы қартаюдың әсерінен қорғануға тағы да тырысты. Дегенмен, Коннонның сөзіне сүйенсек, оның соңғы жылдары есімі ұмытылу, дұрыс емес сот даулары және 1962 жылы жарық көрген «Кері көру» атты мемуарларымен қиындыққа толы болды, онда «ол қайтыс болған бұрынғы әйелін сыйламады, Хакстонды елемеді және гомосексуализмін жоққа шығаруға тырысып, өзін қанды-қаққан гетеросексуал деп мәлімдеді». Мом 1965 жылғы 15-16 желтоқсан түнде Ниццадағы Англо-Американ ауруханасында құлаудан туындаған асқынулар салдарынан 91 жасында қайтыс болды. Ол 20 желтоқсанда Марсельде кремацияланды. Екі күннен кейін оның күлі 1961 жылы ол қаржылаған Моэм кітапханасының қабырғасының жанында, Кентерберидегі Король мектебінің ауласына жерленді. Морган былай деп жазады:
Шіркеу ритуалдарына сенбейтін Мом, ритуалсыз, бірақ қасиетті жерге жерленді. Кентербери – 1170 жылы соборда өлтірілген Томас Бекеттің қасиетті орны және Чосердің әңгімешілердің саяхатының мақсаты болды. Бұл – әңгімеші үшін лайықты жерлеу орны еді.

Before returning to the south of France after the war, Maugham travelled to England and lived in London until the end of 1946. While there, he established and endowed the Somerset Maugham Award, to be administered by the Society of Authors and given annually for a work of fiction, non fiction, or poetry written by a British subject under the age of thirty five. After returning to Cap Ferrat he completed his last full length work of fiction, the historical novel Catalina. He did the same on American television, introducing the Somerset Maugham Theater series, which a reviewer said enjoyed "tremendous popularity and has won for him an audience of millions of enthusiastic fans". Maugham made many subsequent visits to London, including one for his daughter's second marriage in July 1948, where, in Hastings's words, "with professional ease he acted the part of proud father, managed to be civil to Syrie, and made a creditable speech at the reception at Claridge's afterwards". During a visit in 1954 he was invested as a Member of the Order of the Companions of Honour (CH) by the Queen at a private audience in Buckingham Palace. He was widely understood in literary circles to have turned down a knighthood and to have hankered after the more prestigious and exclusive British honour, the Order of Merit, saying to friends that the CH "means 'Well done, but '". In 1959 the foreign travel included a final trip to the far East. He kept himself fit, and further attempted to fend off the encroachments of age with supposedly rejuvenating injections at the clinic of Paul Niehans. Nonetheless, his final years, according to Connon, were marred by increasing senility, misguided legal disputes and a memoir, published in 1962, Looking Back, in which "he denigrated his late former wife, was dismissive of Haxton, and made a clumsy attempt to deny his homosexuality by claiming he was a red blooded heterosexual". Maugham died in the Anglo American Hospital in Nice on the night of 15–16 December 1965 at the age of 91, of complications following a fall. He was cremated in Marseille on 20 December. Two days later his ashes were interred in the grounds of The King's School, Canterbury, beside the wall of the Maugham Library, which he had endowed in 1961. Morgan observes:
Maugham, the disbeliever in ecclesiastical ritual, was buried without ritual but on hallowed ground. Canterbury was the shrine of Thomas à Becket, murdered in 1170 in the cathedral, and the destination of Chaucer's storytelling pilgrims. It was a fitting burial place for a teller of tales.

Шығармалары

Моғамның алғашқы табыстарының көпшілігі драматург ретінде болғанымен, ол 1930 жылдардан бері өзінің романдары мен әңгімелерімен танымал болды. Оның шығармалары ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде үлкен сатылым көрсетті. Оның американдық баспагерлері оның өмірінде АҚШ-та төрт жарым миллион дана кітабы сатылғанын естіртті. Моғам ешбір шеберден үлгі алмағанын және ешкімді ұстазы деп мойындамағанын жазды, бірақ Гай де Мопассанды өзіне ертедегі ықпал еткен жазушы ретінде атады. Моғамның әдеби стилі қарапайым және мақсатқа бағытталған болды; ол өзін проза стилісі деп есептемей, мұндай әрекеттерден бас тартты. Ол сөзжұмбақтар жасаушы ретінде танылмады; 2014 жылғы «Оксфорд цитаталар сөздігі» оны он рет келтірсе, оның замандасы Бернард Шоудан шамамен жүзге жуық цитата енген. Х.Э. Бейтс Моғамның көптеген қасиеттерін жоғары бағалап, оның жиі клишелі тіркестерге ден қоюына қарсылық білдірді, ал Джордж Литтлтон Моғамның «сансыз клишелердің құнына әдемі айқындықты сатып алғанын» айтты, бірақ айқындықты Шоудан кейін екінші орынға қойды. Морган былай деп түсіндірді:
«Жақсы тәрбиеленген адамның әңгімесіне ұқсас» көңілді әуенге қол жеткізу үшін ол әдеттегі тілдік бұрылыстарды қолданды. Ол Эвелин Во сияқты, диалог арқылы кейіпкерді ашу үшін емес, баяндаушының дауысында қолданды. Оның кейіпкерлері «үйдің оттай жалындап тұрғанындай» тіршілік ететін, немесе «бір-біріне мүлде қызығушылық танытпайтын», «сарказмға толы күлімсіреп» және «сынап қарап тұратын» жағдайларда болатын. Бір адам «маймылға толы қаптай ақылды», кейіпкердің сұлулығы «деміңді кесіп тастайтын», досы «шын ниетті жақсы адам», жауыз адам «қатыгез ізбасар», жалықтыратын адам «басқатырып сөйлейтін», ал батырдың жүрегі «бір минутта он тоғыз рет соғатын» еді. 1926 жылғы «Шығармашылық күш» атты әңгімесінде Моғам тек әдеби топқа ғана ұнайтын, өзін-өзі мақтан етуге бейім жазушыларды паш етті: «Шынында да, осыншалықты көрнекті автордың, осыншалықты нәзік қиялы мен тамаша стилі бар екенін, қарапайым халықтың назарынан тыс қалуы өте үлкен апат». Ұзын сөйлемдерді үтірлермен және нүктелермен толықтырған алғашқы жазбаларынан кейін Моғам қысқа, тікелей сөйлемдерді жазуға көшті. «The Spectator» журналында сыншы Дж.Д. Скотт «Моғам әсері» туралы былай деп жазды: «Бұл қасиет – күштілік, жылдамдық, таңғажайып секіру». Скотт бұл стильді сюжеттің дамуында, ұсыныс пен тереңдеуде тиімді деп есептеді.

Although most of Maugham's early successes were as a dramatist, it is for his novels and short stories that he has been best known since the 1930s. His works sold prodigiously throughout the English speaking world. His American publishers estimated that four and a half million copies of his books were bought in the US during his lifetime. Maugham wrote that he followed no master, and acknowledged none, but he named Guy de Maupassant as an early influence. Maugham's literary style was plain and functional; he disclaimed any pretence of being a prose stylist. He was not known as a phrase maker; the 2014 edition of The Oxford Dictionary of Quotations cites him ten times, compared with nearly a hundred quotations from his contemporary Bernard Shaw. H. E. Bates, praising many of Maugham's attributes as a writer, objected to his frequent reliance on clichéd phrases, and George Lyttelton commented that Maugham "purchases a beautiful lucidity at the cost of numberless clichés", but rated the lucidity second only to that of Shaw. Morgan comments:
In his effort to achieve a casual tone, "like the conversation of a well bred man", he used colloquialisms that bordered on clichés. He did not use them, like Evelyn Waugh, to reveal character through dialogue, but in the narrator's voice. His characters "got along like a house afire", or "didn't care a row of pins for each other", or exchanged "sardonic grins" and "disparaging glances". A person was "as clever as a bagful of monkeys", the beauty of the heroine "took your breath away", a friend was "a damned good sort", a villain was "an unmitigated scoundrel", a bore "talked your head off", and the hero's heart "beat nineteen to the dozen". In his 1926 short story "The Creative Impulse" Maugham made fun of self conscious stylists whose books appealed only to a literary clique: "It was indeed a scandal that so distinguished an author, with an imagination so delicate and a style so exquisite, should remain neglected of the vulgar". After his early writing, in which long sentences are punctuated with semicolons and commas, Maugham came to favour short, direct sentences. In The Spectator the critic J. D. Scott wrote of "The Maugham Effect": "This quality is one of force, of swiftness, of the dramatic leap". Scott thought the style more effective in narrative than in suggestion and nuance.

Пьесалары

Моэмнің театрдағы ең үлкен жетістігі – оның өзгелер жасаған пьесасы болды. Ол Құрмет легионының командары және Оксфорд пен Тулуза университеттерінің құрметті докторы атанды. Оның сексенінші жылдығында Гаррик клубы оның құрметіне кеш өткізді: осыған дейін тек Диккенс, Такеррей және Троллоп ғана осылай құрметке ие болған.