Таганрог тарихы: ежелгі грек қонысынан Ресейдің өнеркәсіп орталығына дейін
History of Taganrog
Таганрог қаласының тарихы: Петр I заманында негізі қаланды, Түріктермен соғыстарда қирады, кейін Екатерина II тұсында жаңадан құрылды. Грек отарлаушыларымен дамыды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейдің оңтүстігіндегі Таганрог қаласы Петр I кезінде Ресейдің алғашқы жоспарланған қалаларының бірі ретінде құрылды. Жаңадан бағындырылған Азов теңізі аймағын қорғау үшін 1798 жылы ресейліктер мұнда әскери-теңіз базасын ашты, содан кейін қала мен теңіз порты салынды. Бірақ, 1710-1711 жылдардағы соғыста түріктер жеңіске жеткеннен кейін, Таганрог қаласы мен порты түріктерге тапсырылғанға дейін бұзылып жатты. Келесі қақтығыстардан кейін, бұл жер 1768-1774 жылдардағы орыс-түрік соғысынан кейін Екатерина II кезінде Ресейдің құрамына қайтадан енді. Жаңадан құрылған қала грек отарлаушыларымен толықты. Қаладағы ең көне шіркеу – Санкт-Николай шіркеуі 1778 жылы салынды және Херсонес қоңырауы бастапқыда осы шіркеу үшін құйылған. 19-ғасырдың басында қала губернаторы Балтазар фон Кампенхаузен басшылығымен қала одан әрі дамыды. Император Александр I қалада сарай салғызған және 1825 жылы сол жерде қайтыс болды. Қырым соғысы кезінде 1855 жылы Таганрог ағылшын және француз әскерлерімен қоршауға алынды, бірақ жауға түспеді. Таганрог тұрғыны, драматург Нестор Кукольник қаланың одан әрі дамуына үлес қосты. Қала Оңтүстік Ресейдің маңызды өнеркәсіптік және сауда орталықтарының біріне айналды, ал Таганрог театры қаланың мәдени өмірін жақсартты. Таганрог Ресей Азамат соғысы кезінде генерал Деникиннің штабы болды. Кеңес үкіметі жеңіске жеткеннен кейін, қала Украина КСР-іне қосылды, ал 1924 жылы Ресей КСР-іне қайтарылды. Екінші дүниежүзілік соғыста 1941-1943 жылдар аралығында неміс басқыншылығы кезінде мыңдаған тұрғын, әсіресе еврейлер, СС жасақтары (Петрушино шатқалы) тарапынан қырғынға ұшырады. Кеңес және кеңес кезеңінен кейінгі жылдарда Таганрог өнеркәсіптік және технологиялық орталық ретіндегі маңыздылығын сақтап келеді.
The southern Russian city of Taganrog began as one of Russia's first planned cities under Peter the Great. To protect the newly conquered Sea of Azov region, the Russians opened a naval base there in 1698 and a city and seaport were built. However, after the Turkish victory in the war of 1710–1711, Taganrog city and port were demolished prior to handover to the Turks. After further conflicts the place finally became part of Russia under Catherine the Great following the Russo Turkish War of 1768–74. The re founded city was populated by Greek colonists. The oldest extant church in the city, St. Nicholas Church, was built in 1778 and the Bell of Chersonesos was originally cast for it. Much further development took place under the city governor Balthasar von Campenhausen in the early 19th century. Tsar Alexander I had a palace in the city and died there in 1825. During the Crimean War Taganrog came under siege by the English and French in 1855, but was not captured. The playwright Nestor Kukolnik, a resident of Taganrog, had a part in the city's further development; it grew to be one of the leading industrial and commercial centres of Southern Russia, while the Taganrog Theatre contributed to its cultural life. Taganrog was General Denikin's headquarters during the Russian Civil War. After the Soviet victory it joined Ukrainian SSR, transferring to Russian SFSR in 1924. Under German occupation in World War II between 1941 and 1943, thousands of residents, particularly Jews, were murdered by the SS (Gully of Petrushino). Through the Soviet and post Soviet periods Taganrog has retained its importance as an industrial and technological centre.
Ежелгі тарих
Неміс археологиялық институты (Deutsches Archäologisches Institut) және Дон археологиялық қоғамы Ортуин Далли басшылығымен жүргізген қазба жұмыстары қазіргі Таганрог орнында біздің заманымыздан бұрын 7 ғасырдың соңында грек қонысы болған деген қорытындыға келді. Ол Қара теңіз аймағындағы ерте грек отарлау процесінде маңызды рөл атқарды және, мүмкін, Березан мен Хистриядан кейін көп ұзамай салынған. Дегенмен, ол Кимер Босфоры (Керч бұғазы) немесе Танаистағы алғашқы қоныстар мен отарлардан (б.з.д. 580-60 жылдары құрылған) әлдеқайда көне.
The excavations conducted by the German Archaeological Institute (Deutsches Archäologisches Institut) led by Ortwin Dally and Don Archaeological Society, led to the conclusion that there was a Greek settlement in the place of the modern day Taganrog, founded in the late 7th century BC. It played an important role in the course of the early Greek colonization of the Black Sea region, and was founded probably soon after Berezan and Histria, it is anyway much older than the first settlements and colonies in the Cimmerian Bosporus (Strait of Kerch) or Tanais that were founded between 580 and 60 BC.
Елді мекеннің атауы
Ғалымдардың пікірінше, бұл ежелгі Κρημνοί (грекше: Kremnoi) қаласының орналасқан жері болуы мүмкін, оны Геродот (кейде Cremna, Cremnoi немесе Кремны деп те жазылады) есімдерімен атаған. Геродотқа сәйкес, бұл елді мекен Палус Меотис жағалауында орналасқан. Қрым атауы да осы ежелгі қаладан туындаған болуы мүмкін.
According to scientists, this may be the location of the ancient town of Κρημνοί (Greek: Kremnoi) as mentioned by Herodotus (also spelled Cremna, Cremnoi, or Кремны). According to Herodotus, the settlement was on the coast of Palus Maeotis. The name Crimea may also have derived from this ancient town.
Таганрог қаласының қоры
Ресей патшасы Петр I Азов теңізіне және одан әрі Қара теңізге қол жеткізу үшін Дон өзенінің сағасына жақын орналасқан түрік қамалы Азовты жаулап алуға тырысты. 1695 жылы жасаған алғашқы жорығы сәтсіз аяқталды, бірақ келесі жылы екінші рет жеңіске жетті. Азовты өз иелігінде ұстап тұру және Османдық түрік теңіз флотын тежеу үшін патша 1695-1696 жылдардың қысында салынған шағын әскери флотын кеңейтуге бұйрық берді. Петр Азов флотилиясын швейцариялық Франсуа Лефорттың (1699 жылы қайтыс болған) орнына, орыс дворяны, адмирал Федор Головинге тапсырды. Головинге вице-адмирал Корнелис Круйс және контр-адмирал Ян ван Рис көмектесті. 1698 жылдың 12 қыркүйегінде патша Петр I ресми түрде алғашқы ресейлік теңіз базасын – Таганрогты (түрікше атауы: Тайган) құрды. Таганрог егжей-тегжейлі жоспар бойынша салынған алғашқы ресейлік қалалардың бірі болды. Ресей теңіз флотының негізін қалаушы деп есептелетін вице-адмирал Корнелис Круйс 1698-1702 жылдары Таганрог қаласының алғашқы мэрі болды; ал 1711 жылы Азов теңізі мен Дон өзенінің алғашқы карталарын жасады. Қаладағы жоспарлау және құрылыс жұмыстарының жобасы 1698 жылы патшаның нұсқауымен құрылды.
Tsar Peter I of Russia tried to conquer the Turkish fortress of Azov (near the mouth of the River Don) to get access to the Sea of Azov and thus to the Black Sea. His first Azov campaign in 1695 failed, but his second attempt the next year led to victory. To keep Azov in his possession and to hold off the Ottoman Turkish navy, the tsar gave orders to expand his small war fleet, built during the winter of 1695–1696. Peter put the Azov Flotilla under the command of Admiral Fyodor Golovin, a Russian nobleman who succeeded the Swiss François Lefort (died 1699) as Peter's military supremo, Golovin was assisted by Vice Admiral Cornelis Cruys and by Rear Admiral Jan van Rees. Tsar Peter I officially founded the first Russian naval base, Taganrog (Turkish form: Taygan in Ottoman sources) on September 12, 1698. Taganrog became one of the first Russian cities built according to a detailed plan. Vice Admiral Cornelis Cruys, who is regarded as the architect of the Russian navy, became the first mayor of Taganrog city in 1698–1702; in 1711 he produced the first maps of the Sea of Azov and of the Don River. The project for planning and building works in the city was established in 1698, based on the instructions provided by the tsar.
XVIII ғасырдағы қала дамуы
1704 жылы тың жерлерді өңдеу басталды. Келесі жылы императордың жүзімдігі мен баулары отырғызылды. 18 ғасырдың бірінші онжылдығының соңына қарай теңіз порты, қамал және қаланың құрылысы толық аяқталды. Таганрог теңіз порты 774 000 шаршы метрді құрайтын дөңгелек емес су бетін қамтыды; ол Ресейдегі алғашқы жасалма порт болды. Бояр Алексей Шейн осы бекіністің құрылысына жауапты болды. Қамалда бесбұрышты бекініс салынды. Бекініс ішінде сарбаздар мен азаматтар үшін тастан тұрғын үйлер бой көтерді. 1711 жылдың ортасына қарай Таганрогтың өкімдік кеңсесінің мәліметтері бойынша, Таганрогта 8000-нан астам тұрғын болды. Аймақтың әлеуметтік өмірі дамыған сайын Таганрог әскери және әкімшілік маңызын сақтап, қолөнер мен сауда орталығына айналды. 1700–1711 жылдары Азов теңізі флоты Ресейдің оңтүстік шебін қорғады. Бірақ 1710 жылы Түркия Ресейге қарсы жаңа соғыс ашты. Борис Шереметьев басқаратын орыс әскерлері Прут өзені маңында басым түрік күштерімен қоршауға түсті. Ресей патшасы Азовты Түркияға қайтарып, Таганрогты бұзуға келісім жасауға мәжбүр болды. 1711 жылдың 19 қыркүйегінде Петр I-нің бұйрығымен Таганрог қиратылды, ал 1712 жылдың ақпанында орыс әскерлері қаланы тастап кетті. Елу жыл бойы порт, қамал және қала қираған күйінде жатты.
In 1704 the ploughing of virgin lands started. Next year were planted the imperial vineyard and orchards. The building and construction of the seaport, fortress and town were generally completed by the end of the first decade of the 18th century. The seaport of Taganrog represented an irregular water surface of some 774,000 square meters; it was the first artificial seaport in Russia. Boyar Aleksei Shein was in charge for construction of the haven. The pentagonal fortress was erected on the Cape. Inside the fortress were built stone living quarters for soldiers and civil population. By the middle of 1711, according to the information of Mandating Chamber of Taganrog, there were over 8000 inhabitants in Taganrog. As the development of the social life in the region progressed, Taganrog retained its military and administrative significance and gradually became the handicraft and commerce center. In 1700–1711, the Azov Sea Navy was the guardian of Russia's Southern frontiers. But in 1710 Turkey unleashed a new war against Russia. Russian troops commanded by Boris Sheremetev were surrounded by superior Turkish forces near Prut River. The Russian tsar had to sign Treaty of the Pruth returning Azov to Turkey and destroying Taganrog. On September 19, 1711 by the order of Peter the Great, Taganrog was demolished and in February 1712 Russian troops left the town. For fifty years the seaport, fortress and town laid in ruins.
Таганрог қайтадан басталды
Түріктер оны екі рет (1712 және 1739 жылдары) қайтарып алды, бірақ 1769 жылы орыстар басып алды және Кучук-Кайнарджи шартында (1774) Түркия оны толығымен беріп қойды. 1769 жылдың 2 сәуірінде орыс әскері Таганрогқа кірді. Қаланы Екатерина II қайта құрды, ол вице-адмирал Алексей Сенявинге арналған жарлық шығарды. Таганрогта грек отарлаушылары қоныстанды, олар ежелгі гректер сияқты, кедейлік немесе зорлықтан қашып Солтүстік Қара теңіз және Азов теңізі маңындағы поселкелерге сиынды. Кейбір гректер бұрын Жерорта теңізінде қарақшылар болған, ал енді байларға айналды; көптегендері орыс шаруаларын алдап, орыс кеденшілеріне пара беріп күн көріп отырды. Олар байлықты әсем өмір сүру арқылы ғана емес, сонымен қатар жомарттықпен мәдениетті дамыту арқылы да таратып, оркестрлер, клубтар, мектептер мен шіркеулер ашты, француздық шеф-аспазшыларды шақырды және итальяндық мүсіншілерді әкелді. Иоаннис Варвакис және Ахилл Альфераки – Таганрогтың ең белгілі гректері.
The Turks recaptured it twice (1712 and 1739), but it was taken by the Russians in 1769 and definitively ceded by Turkey in the Treaty of Kuchuk Kainarji (1774). On April 2, 1769 Russian troops entered Taganrog. The city was refounded by Catherine the Great, who issued a decree addressed to the Vice Admiral Aleksey Senyavin. Taganrog was populated by Greek colonists who, like the Greeks of classical times, took refuge from poverty or tyranny in townships around the northern Black Sea and the Sea of Azov. Some Greeks had been Mediterranean pirates and were now tycoons; many lived by cheating Russian farmers and bribing Russian customs officials. They spread wealth, not only by conspicuous consumption, but by generous civic arts, founding orchestras, clubs, schools and churches, bringing in French chefs and importing Italian sculptors. Ioannis Varvakis and Achilles Alferaki are the most famous Greeks of Taganrog.
Херсонес қоңырауы
Херсонес қоңырауы немесе "Херсонес тұман қоңырауы" көптеген адамдар "Таганрогтың шетелдегі көрікті жерлерінің бірі" деп санайды, тіпті ол басқа қаланың – Севастопольдің, немесе дәлірек айтқанда, Херсонес Тавриканың символына айналды. Қоңырау 1778 жылы орыс-түрік соғысы (1768–1774) кезінде Ресей империялық армиясының тұтқынға алған түрік зеңбіректерінен құйылған. Қоңырауда теңізшілердің қасиетті покровительдерінің бейнелері бейнеленген: Әйгілі Николай және Әйгілі Фока. Ал қоңыраудың бетінде әлі де оқылатын келесі жазу бар: «Сей колокол вылит в Святого Николая Чудотворца в Таганро из пленен Турецкой артиллери весом пуд фу (нт) 1778 месяца Августа числа», яғни «Бұл қоңырау 1778 жылдың тамыз айында Таганрогтағы Әйгілі Николай шіркеуінде тұтқынға алынған түрік артиллериясынан құйылды, салмағы – пуд фунт». Бұл қоңырау Севастополь қаласының негізі қалатынға дейін, сол кезде Ресей әскери-теңіз флотының әскери базасы болған Таганрогтағы Николай шіркеуі үшін құйылған. 1803 жылға дейін Әйгілі Николай шіркеуі Әскери-теңіз министрлігіне бағынышты болды. Севастополь Ресейдің оңтүстігіндегі негізгі әскери-теңіз базасы болғаннан кейін, император Александр I қоңырауды сол жерде салынып жатқан Әйгілі Николай шіркеуіне орнату үшін Севастопольге тасымалдауға бұйрық берді, ал қалған қоңыраулар мен шіркеу тақталары Севастополь қаласына берілді.
The bell of Chersonesos or "the fog bell of Chersonesos" is considered by many as "one of Taganrog's sights located abroad", which even became a symbol of another city – Sevastopol or to be more exact, the symbol of Chersonesos Taurica. The fog bell was cast in 1778 from the trophy Turkish cannons seized by the Russian Imperial Army during Russo Turkish War (1768–1774). The bell features depictions of patron saints of sailors: Saint Nicholas and Saint Phocas and the following phrase can still be read today in «Сей колокол вылит в Святого Николая Чудотворца в Таганро из пленен Турецкой артиллери весом пуд фу (нт) 1778 месяца Августа числа». , which literary means "This bell was cast in the Saint Nicholas the Wonderworker Church in Taganrog from the trophy Turkish artillery weight pounds. Year 1778, month of August, on the date of ". The bell was cast before the foundation of Sevastopol for the Saint Nicholas church in Taganrog, which was the Russian Navy's military base at that time. Until 1803 the St. Nicholas Church was subordinated to the Navy ministry. After Sevastopol became main Russian navy base in the South of Russia, the Emperor Alexander I ordered the bell to be transported to Sevastopol to be fitted in the Church of St. Nicholas which was being constructed there, with other bells and church plates also given over to the city of Sevastopol.
Қырым соғысындағы Таганрогтың қоршауы
1855 жылдың көктемінде одақтас ағылшын-француз басшылығы Ресейдің Севастопольді қоршауындағы байланыс және жабдықтауын бұзу мақсатында экспедициялық корпусты Азов теңізіне жіберуді шешті. 1855 жылдың 12 мамырында ағылшын-француз соғыс кемелері Керчь бұғазына кіріп, Камишевая шығанағының жағалау батареясын жойды. 1855 жылдың 21 мамырында артиллериялық қайықтар мен қарулы пароходтар Таганрог теңіз портына шабуыл жасады. Бұл порт Дондағы Ростовқа жақын орналасқандықтан және қалада жиналған азық-түлік, әсіресе нан, бидай, арпа және қарабидайдың мол қоры болғандықтан маңызды орталық саналатын. Таганрогтың генерал-губернаторы Егор Толстой және генерал-лейтенант Иван Краснов ультиматумды қабылдамай, ресейліктер өз қалаларын ешқашан тапсырмайды деп жауап берді. Ағылшын-француз эскадрильясы Таганрогты 6,5 сағат бойы бомбалауды бастады және қаланың орталығындағы Ескі Тас сатысының жанына 300 әскерді түсірді. Бірақ олар Дон қазақтары мен еріктілер корпусының қарсылығына тап болды. 1855 жылдың шілдесінде одақтас эскадрилья Миус өзені арқылы Дон өзеніне өтуге тырысып, Таганрогтан Дондағы Ростовқа қарай бағытталды. 1855 жылдың 12 шілдесінде "Х.М.С. Джаспер" кемесі Таганрог маңында жерге отырды, себебі бір балықшы буйларды судың аз тереңдігіне жылжытқан еді. Қазақтар барлық қару-жарағымен бірге қайықты қолға түсіріп, жарып жіберді. Үшінші қоршау әрекеті 1855 жылдың 19-31 тамызында жасалды, бірақ қала бұл кезде нығайтылған болатын және эскадрилья десанттық операциялар үшін тым жақын келе алмады. 1855 жылдың 2 қыркүйегінде одақтас флот Таганрог шығанағынан шығып кетті, ал Азов теңізінің жағалауындағы шағын әскери операциялар 1855 жылдың күзіне дейін жалғасты.
In spring 1855, the allied English French commandment decided to send an expedition corps into the Azov Sea to undermine Russian communications and supplies to besieged Sevastopol. On May 12, 1855 English French war ships entered the Kerch Strait and destroyed the coast battery of the Kamishevaya Bay. On May 21, 1855 the gunboats and armed steamers attacked the seaport of Taganrog, the most important hub in terms of its proximity to Rostov on Don and due to vast resources of food, especially bread, wheat, barley and rye that were amassed in the city after the outbreak of Crimean War that put an end to its exportation. The governor general of Taganrog, Yegor Tolstoy and Lieutenant General Ivan Krasnov refused the ultimatum, responding that Russians never surrender their cities. The English French squadron began a bombardment of Taganrog during 6.5 hours and landed 300 troops near the Old Stone Steps in the downtown Taganrog, who were thrown back by Don Cossacks and volunteer corps. In July 1855, the allied squadron tried to go past Taganrog to Rostov on Don, entering the Don River through the Mius River. On July 12, 1855 the H. M. S. Jasper grounded near Taganrog thanks to a fisherman, who repositioned the buoys into shallow waters. The cossacks captured the gunboat with all of its guns and blew it up. The third siege attempt was made August 19–31, 1855, but the city was already fortified and the squadron could not approach too close for landing operations. The allied fleet left the Gulf of Taganrog on September 2, 1855, with minor military operations along Azov Sea coast continuing until late fall 1855.
XIX ғасырдағы сауда және экономика дамуы
Базар қала өмірінде маңызды рөл атқарды және оның сыртқы келбетіне де әсер етті. 19-шы ғасырдың басынан бастап қалада зәулім жеке үйлер мен қоғамдық ғимараттар болды. Сауда орталығы болған Таганрог Ресейдің оңтүстігіндегі ірі өнеркәсіптік қалалардың біріне айналды. 19-шы ғасырдың соңына қарай білім беру ошақтарының саны артты. 19-шы ғасырдың екінші жартысында Таганрогтың сыртқы саудасы едәуір өсті. 20-шы ғасырдың басында Таганрог Ресейдегі импорттық тауарлар бойынша екінші, экспорттық тауарлар бойынша алтыншы орынды иеленді. Ішкі сауданың қарқынды дамуына байланысты жәрмеңкелер бұрынғы ықпалын жоғалтты, ал қалада "мұңғылсыз сауда орындары" – дүкендер ашыла бастады. Петровская және Гоголевский көшелері Таганрогтың басты сауда артерияларына айналды. Ресей экономикасына шетелдік инвестициялар Таганрогта ірі өнеркәсіптің дамуына түрткіс берді. 1896 жылы бельгиялық инвестициялар есебінен темір және болат зауытының құрылысы басталды. Зауыт бір жылдан кейін жұмысын бастады. Онда темір арқалықтар, қоршаулар, құбырлар, рельстер, темір табақтар, болаттан жасалған металл бұйымдары өндірілді. 1896 жылы бельгиялық Albert Neuve, Wilde & Co компаниясы қазандық зауытын салуға кірісті. Бұл зауыт қазандықтардан бөлек, металлургиялық конструкциялар, темір мен мыс қорытпаларын өндірді, бірақ өндіріс көлемі мен жұмысшылар саны жағынан болат зауытына қарағанда төмен тұрды. 1853 жылы негізі салынған тері өңдеу зауыты бельгиялық мамандардың басқаруына өтіп, одан әрі кеңейтілді. 1870 жылдардан бастап жол құрылысы жұмыстары кеңейтілді. Ғасыр соңына қарай қала көшелерінің көп бөлігі асфальтталды. Сонымен қатар, қала орталығында жасыл желектерге толы парктік аймақтар салынды. 1866 жылы итальяндық сәулетші Лондерон қалалық жаңа театр ғимаратын тұрғызды. Тамаша акустикасының арқасында Таганрог театры бүкіл елге әйгілі болды. Мұнда Антон Чехов, Максим Горький, А.Н. Островский, Уильям Шекспирдің пьесалары қойылды. Қала тұрғындарының мақтанышы – жергілікті саудагерлердің, өнерді қолдаушылардың қаржысына салынған итальяндық опера театры болды. Таганрог театрында 1866-1875 жылдары итальяндық операсы жұмыс істеді. 1876 жылы губернатор Йохан Хампус Фурухельмнің бастамасымен алғашқы қалалық кітапхана ашылды. 1898 жылы аймақтық мұражай құрылды. 1907 жылы алғашқы "Мираж" кинотеатры салынды, ал бірнеше жылдан кейін ағаштан салынған цирк ғимараты бой көтерді. 1871 жылы алғашқы жеке газет – "Азовский вестник" (Азов бюллетені) жарық көрді, кейін "Таганрогский вестник" (Таганрог бюллетені) деп атала бастады. Қала зиялыларының арасында суретшілер, музыканттар және публицистер болды. Алексеевская әйелдер гимназиясы 1911-1917 жылдары Таганрогта қызмет етті.
The market played a key role in the city life and influenced also its appearance. From the beginning of the 19th century the city had rich private residences and social buildings. The commercial Taganrog became one of the largest industrial cities of the Russian South. By the end of the 19th century grew the number of educational institutions. During the second half of the 19th century the foreign trade turnover of Taganrog increased distinctly. Already at the beginning of the 20th century Taganrog held the second place in Russia in the importation and the sixth in the quantity of exported products. Due to dramatic developments in domestic commerce, the fairs lost their dominant role, and the stores, these 'eternal trade points' started to appear in the city. Petrovskaya Street and Gogolevski Street turned into main commercial highways of Taganrog. The foreign investments into Russian economy influenced the development of a large scale industry in Taganrog. In 1896 with Belgian investments, started the construction of the iron and steel factory. The factory began to function a year later. The plant produced iron beams, railings, pipes, railway bands, iron sheets, rolled steel. In 1896 the Belgian company Albert Neuve, Wilde & Co started the building of the boiler plant. Besides the boilers, the works produced metallurgical constructions, iron and coppery castings, although it was inferior to the steel plant in the production volume and workers quantity. The tannery, founded in 1853, passed into the hands of the Belgian experts and was distinctly enlarged then. Since the 1870 the roadwork was expanded. By the end of the century the main part of the city streets was already paved. At the same time the greenery was planted in the city center. In 1866, the new city theatre building was erected by the Italian architect Londeron. Thanks to the excellent acoustics of its hall, the Taganrog Theatre gained a nationwide glory. The plays of Anton Chekhov, Maxim Gorky, A. N. Ostrovsky, William Shakespeare were performed here. The special pride of the citizens was the Italian opera, financed by the local merchants, patrons of art. Taganrog theater had its own Italian opera from 1866 to 1875. In 1876, the first City Library was opened by the governor Johan Hampus Furuhjelm. In 1898 the regional museum was founded. In 1907 the first Mirage cinema was built, a few years later the wooden building of the circus was erected. In 1871 the first private newspaper Azovski Vestnik (Azov Bulletin) was established, later renamed Taganrogski Verstnik (Taganrog Bulletin). Among the city intellectuals were artists, musicians and columnists. Alekseevskaya Women's Gymnasium existed in Taganrog between 1911 and 1917.
Азамат соғысы және кеңестердің құрылуы
1918 жылғы 22 қаңтарда Таганрогта Кеңес өкіметі орнатылды. Антон Глушко алғашқы жергілікті советтің төрағасы болды. 1918 жылдың наурыз айынан мамыр айына дейін Украина совет үкіметі неміс әскерлері Украинаны басып алған кезде Таганрогта орналасты. Таганрогтың өзі 1918 жылдың мамыр-тамыз айларында неміс оккупациясының астында болды. 1918 жылдың тамызында дон казактары қаланың бақылауын өз қолына алды. 1919 жылы генерал Антон Деникин Авгерино үйіндегі штабын орналастырды. 1919 жылғы 24 желтоқсанда Николай Куйбышев басқаратын Қызыл Армия әскерлері қалаға кірді. Деникиннің әскерлерінің қалдығы мен британ консулдығы эвакуацияланды. 1920 жылғы 26 ақпанда Әскери-революциялық комиссия 46-шы нұсқау шығарып, Таганрогта сол кезде ашық болған бес шетелдік консулдықты (испан, грек, бельгиялық, даниялық және швед консулдықтары) жапты. 1920 жылғы 17 желтоқсанда толық билік қалалық Совет жұмысшы кеңесінің атқару комитетіне берілді және қала Украина КСР-іне қосылды. Бірақ, 1924 жылы Шахты округімен бірге Ресей КФСР-іне берілді.
Soviet power was established in Taganrog on January 22, 1918. Anton Glushko headed the first local soviet. From March to May 1918, the Ukrainian Soviet government stayed in Taganrog during Ukraine's occupation by German troops. Taganrog itself was under German occupation May – August 1918. In August 1918, Don Cossacks took the control of the city. In 1919 General Anton Denikin kept his headquarters at the Avgerino mansion. Red Army troops under command of Nikolay Kuybishev entered the city on December 24, 1919. The remainder of Denikin's troops and the British Consulate were evacuated by On February 26, 1920 the Military Revolutionary Commission issued the order number 46, closing five foreign consulates that were open in Taganrog at that time (Spanish, Greek, Belgian, Danish and Swedish Consulates). The full power was given to the executive committee of The City Soviet Workers' council on December 17, 1920 and the city joined Ukrainian SSR. However, it was transferred to Russian SFSR in 1924 along with Shakhty Okrug.
Таганрог Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде
1941-1943 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыста Таганрогты неміс әскерлері басып алды және ауыр зардаптарға ұшырады. 1941 жылдың қазан айында екі SS дивизиясы қалаға кірді, одан кейін басқа әскери және тыл дивизиялары келді. Жергілікті билік жүйесі Бюргермейстерхамт немесе "Жаңа орыс жергілікті билігі" деп аталған жүйемен алмастырылды. SS Einsatzgruppe Sonderkommando 10a оккупацияның алғашқы күндерінен бастап Таганрог тұрғындарын, әсіресе еврейлерді жүйелі түрде геноцидке ұшыратты. Мемлекеттік архив мәліметтері бойынша, Петрушино шатқалында Таганрогтың 7000-ге жуық тұрғыны (оның 1500-і әртүрлі жастағы балалар) атып өлтірілді. Таганрогта кем дегенде 2 совет партизандық тобы белсенді болды, олар НКВД-мен қаладан совет әскері шығар алдынан ұйымдастырылды. 1941 жылдың қараша айында Семион Морозов негізінен жас комсомол мүшелерінен құралған жер астындағы қарсылық тобын ұйымдастырды. Екі топтың мүшелері жеке-жеке әрекет етті және байланысқа түсуге тыйым салынды. Таганрогты Константин Сычев басқаратын Кеңес Армиясының 130-шы атқыштар дивизиясы және Дмитрий Сызранов басқаратын 416-шы атқыштар дивизиясы азат етті. Таганрогқа Ресей Федерациясының Президенті Дмитрий Анатольевич Медведев 2011 жылдың 3 қарашасында "қаланың қорғаушыларының ерлік, төзімділік және жаппай батырлық көрсеткені үшін, Отанның бостандығы мен тәуелсіздігі үшін күресте" "Әскери даңқ қаласы" мәртебесін берді.
In World War II, 1941–1943, Taganrog was occupied by German troops and suffered extensive damage. Two SS divisions entered the city in October 1941 with other military and back divisions to follow. The local government system was replaced by Bürgermeisteramt or "New Russian local government". The SS Einsatzgruppe Sonderkommando 10a performed systematic genocide of Taganrog citizens—particularly Jews—from the first days of occupation. According to the information of the State Archive, some 7,000 Taganrogers (1,500 of them children of various age) were shot to death in the Gully of Petrushino. In Taganrog at least 2 Soviet partisans groups were active, organized by NKVD before the Soviet troops left the city; and in November 1941, Semion Morozov organized an underground resistance group, which consisted mainly of young Komsomol members. The members of the two groups acted separately and were not permitted to go into contact. Taganrog was liberated by Soviet Army's 130th Rifle Division under command of Konstantin Sychev (:ru:Сычёв, Константин Васильевич) and 416th Rifle Division under command of Dmitri Syzranov (Сызранов Дмитрий Михайлович). Taganrog was awarded the status of City of Military Glory by the President of the Russian Federation Dmitriy Anatolyevich Medvedev on November 3, 2011, for “courage, endurance and mass heroism, exhibited by defenders of the city in the struggle for the freedom and independence of the Motherland”.
Қазіргі заман
Революциядан кейінгі және соғыстан кейінгі кезеңдер қалаға жаңа өмір сыйлады. Энергетикалық машина жасау, металлургия өндірісі, аспап жасау және өнеркәсіптің басқа да салалары дамуға көшті. Ғылымның дамуы Таганрог мемлекеттік радиотехника университетінің құрылуымен тікелей байланысты болды. 70-80 жылдары Таганрог Оңтүстік Ресейдің маңызды ғылыми және өнеркәсіптік орталығы ретінде белгілі болды. Таганрог компаниялары: бу қазандықтарын, өздігінен жүретін комбайндарды, бұрғылау құралдарын, құбырларды, мұнай, газ және су құбырларын, балық іздеуге арналған жабдықтар мен басқа да құрылғыларды өндірді. Таганрог өнімдері әлемнің 50-ден астам еліне экспортталды. Кеңес Одағының тарауы мен 90-жылдардың басындағы алғашқы экономикалық реформалар Таганрог тұрғындары үшін қиын жағдай тудырды. Қаланың жергілікті билігі мен өнеркәсіптік кәсіпорындардың басшылары жаңа нарықтық экономикаға бейімделуге күш салды. Олар тәжірибелі кадрларды сақтап, технологиялық процестерді жақсартуға қол жеткізді. ХХ ғасырдың соңында өндіріс көлемінің өсу қарқыны шамамен 400%-ға жетті. "Береев" авиациялық компаниясы көп мақсатты амфибия BE 200-ді жобалап, өндіріске енгізді. Бұл амфибия ұшақтың аналогы жоқ. TAGMET темір және болат зауыты ең прогрессивті болат құю технологиясын қолданады және өсу қарқынын үнемі арттырып келеді. Doninvest Finance & Industry Group компаниясы Citroën (Франция) және Hyundai (Оңтүстік Корея) компанияларының лицензиясы бойынша жолаушылар автомобильдерін шығаруды бастады. Таганрог тұрғындары жаңа перинаталдық орталықтың ашылуына куә болды, ал 7-ші ауруханада ардагерлерге арналған жаңа офтальмология бөлімі ашылды. Қала бойынша бірнеше жаңа троллейбус және микроавтобус маршруттары енгізілді. Қалаға цифрлық телефон желілері орнатылды, бейнебайланыс және жоғары жылдамдықты интернетке қол жеткізу кеңінен қолданысқа енді.
The post revolution and postwar periods gave a new life to the city. The power machinery engineering, metallurgical production, instrument making and other industry branches began to develop. The development of science was closely connected with the inauguration of the Taganrog State University of Radio Engineering. In the seventies and eighties, Taganrog was known as an important scientific and industrial center of Southern Russia. Taganrog companies produced: steam boilers, self propelled combine harvesters, drill , casing , oil , gas , and water pipes, gears for searching fish and other installations. Taganrog products were exported to over 50 countries of the world. The disintegration of the Soviet Union and the first economic reforms in the early nineties were very unfavorable for the citizens of Taganrog. The local government of the city and the managers of industrial enterprises made efforts to adapt to the new market economy. They managed to preserve the experienced workforce and improve technological processes. By the end of the twentieth century the production output growth rate reached nearly 400%. The multipurpose amphibian BE 200 has been designed and put into production by Beriev Aircraft Company. This amphibian aircraft has no analogues in the whole world. The TAGMET Iron & Steel Factory applies the most progressive steel casting technology and grafts on its growth rate. Doninvest Finance & Industry Group launched the production of passenger cars under licence of Citroën, France and Hyundai, South Korea. The citizens of Taganrog witnessed the inauguration of a new maternity center; a new ophthalmology department for veterans was opened in the Hospital 7. Several new trolley bus and shuttle bus routes have been introduced throughout the city. Digital phone lines have been installed in the city, and videophone communication and high speed internet access are now widely available.