Кіріспе

Ирактағы Сирия Православиелік Монастыры

Дейро д Мор Маттай (; دير مار متى; Әйет Матфей Монастыры) – Ирактың солтүгіндегі Альфаф тауында, Мосул қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 20 шақырым жерде орналасқан Сирия Православиелік Шіркеуінің монастыры. Ол әлемдегі ең көне христиан монастырларының бірі ретінде танылады. Монастырь көптеген монахтар мен ғалымдарға, сондай-ақ үлкен кітапханасына және Сирия христиан қолжазбаларының мол жинағына әйгілі болды. Бүгінде ол архиепископтық; қазіргі архиепископ – Мор Тимофей Муса Алшамани.

Негізін қалау

Монастырь 363 жылы Рим императоры Юлиан Мүртәдтің тұсында Амидте қудалаудан қашқан 25 монахпен бірге Мор Маттаймен құрылған. Олар Альфаф тауына қоныстанды. 1171 жылы көрші күрдтер монастырға бірнеше шабуыл жасады, бірақ монахтар мен жергілікті христиандар бірігіп оларды кері қайтарды. Курдтер монахтарға шабуылдарын тоқтатуға уәде беріп, 30 динар төледі; монастырь қауіпсіз болады деп сенген монахтар жергілікті христиандарды өздерінің ауылдарына қайтарды. Кейін 1500 күрд сарбазы монастырды тонап, жоғарғы қамалға сиына алмаған 15 монахты өлтірді. Шабуылдан аман қалған монахтар монастырды тастап, Мосулға көшіп кетті. Шабуыл туралы естіген Мосул губернаторы күрдтерге шабуыл жасап, көптеген адамдарды өлтірді; жауап ретінде күрдтер тоғыз ассириялық ауылды қиратты, тұрғындарын өлтірді және Мар Сергий монастырына шабуыл жасады. 1369 жылы күрдтер тағы да монастырға шабуыл жасап, көптеген қолжазбаларға зиян келтірді. 19 ғасырда күрдтер монастырды бірнеше рет тонады.

ХХ ғасыр қазіргі

Қазіргі уақытта монастырды Сириялық православие шіркеуі күтіп бағуда, және ол төмендегі шағын егіншілік ауылдарына қызмет етеді. Әр жыл сайын әртүрлі дінге жататын христиандар 18 қыркүйекте Мор Маттайдың қайтыс болған күнін еске алу үшін монастырға жиналады.

Кеңестер

Синод (немесе кеңес) – шіркеудің көптеген митрополиттері мен епископтары қатысатын ірі шіркеу жиыны. Оны әдетте патриарх жетекшілік етеді. Тарихы бойы Мор-Маттай монастырында үш синод өткен.

Бірінші Синод (628 ж.)

Бірінші синод Мор-Маттай монастыры мен Сирия православие шіркеуі арасындағы бірлікті жаңарту мақсатымен өткізілді. Оны Мор-Маттай монастырының митрополиті Мар Кристофор басқарды, ал оған Иоанн (Патриарх Мар Афанасий I-нің хатшысы), Синджар епископы Жиридж, Банухадра епископы Даниил (қазіргі Духук), Баремман епископы Грегориус және Шахрзул епископы Ярдафне қатысты. Ұзақ талқылаулардан кейін, қатысушылар монастырьдан басқа монахтармен бірге Антиохияға Патриарх Мар Афанасиймен кездесіп, бірлік туралы талқылауларды аяқтау және шығыстағы бос дін аймақтарын толтыру үшін үш монахты епископқа тоғысуға оның батасын алу үшін жолдама алды.

Екінші Синод (628 ж.)

Екінші синод 628 жылы қараша айында Антиохияға жасалған сапардан оралғаннан кейін өтті. Оны Мар Кристофор I басқарды, және Мар Марута (жаңадан тағайындалған Такрит митрополиті) және көптеген шығыс епископтары қатысты. Олар Шығыс епархияларын он екі епископтыққа ұйымдастырды. Кристофор I-нің билігімен, кеңес Мор-Маттай монастырының митрополитінің мәртебесін көтеруге арналған жиырма төрт канон қабылдады, бірақ Такрит митрополитінің мүдделерін ескермеді. Мор-Маттай монастырының ұзақ тарихы бойында мыңдаған қолжазбаны қамтитын бай кітапханалары болды. Дегенмен, көптеген қолжазбалар 480 жылы болған үлкен өрт кезінде және жауынгерлердің шабуылдарында жоғалып кетті. Бүгінде кітапханасында бар болғаны 224 қолжазба қалды. Ең ескі қолжазба – 1222 жылы көшірілген Жаңа Өсиет кітабының бір данасы.