Кіріспе

Хорватия патшасы Крешимир III (Кресимир) 1000 жылдан 1030 жылы қайтыс болғанға дейін Хорватияны биледі. Ол Трпимирович әулетінен және Крешмирович тармағының негізін қалаушы. Ол бұрынғы патша Степан Држиславтың ортанғы ұлы болған. 1020 жылға дейін ол ағасы Гойславпен бірге билік етті.

Билік

997 жылы Хорватияның королі Стьепан Држислав қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Светослав Суроня Хорватияның королі болды, көрінеу қарсылық білдірген ағалары Гойслав пен Крешимирді ығыстырып, азамат соғысына әкелді. Светославтың ағалары оның Византия империясымен одақтасуын пайдаланып, Болгариядан көмек алуға тырысқан болуы мүмкін. Болгария монархы Самуил далматин қалаларын солтүстікке қарай Задарға дейін, сондай-ақ Боснияның бір бөлігін тонады. Хорват азамат соғысының соңғы екі жылында (999–1000) көтерілісшілер, болгарлардың көмегімен, 1000 жылы Венеция дожы Пьетро II Орсеоломен одақтасқан Светослав Суроняны тақтан түсірді. Дож содан кейін Далмацияда сәтті әскери науқан бастады. Венецияның бақылауына өткен Трогирде дож мен құлатылған король келісімге келді, онда Светославтың ұлы Стефан кепілге алынып, дождың қызы Хицела Орсеолоға үйленуге тиіс болды. Бұл Стефан кейде Крешимир III-тің ұлы және мұрагері Стефан I-мен шатастырылады. Осы кезде Далмацияның барлық билеушілері, «хорват королінен басқа», дожға бағынды. 1015 жылы Крешимирге Византиядан патриций атағы берілді, мүмкін Балқандағы саясатына көрсетілген ризашылықтың белгісі ретінде. Венеция мен Хорватия арасындағы соғыс 1018 жылғы жазда қайта жаңғырды, ол кезде Крешимир жоғалған аумақтарды қайтарып алу үшін далматин қалаларына қарсы науқан ұйымдастырды. Қалалар Адриатика теңізінің шығыс жағалауына шақырып, Хорватияның бұл шабуылдарын сәтті тойтарған Отто Орсеолодан көмек сұрады. Сақталған құқықтық құжаттарға сәйкес, бұрын Хорватияның бақылауында болған Крк және Раб аралдары Венецияға адалдығын қайта жаңартты және жылдық салық төлеуге уәде берді. Крешимир III және оның інісі Гойслав билік еткен кезеңде, қазір Венецияның билігінде болған далматин қалаларын қайтаруға тырысты. Бірінші Болгария империясының император Василий II-ге жеңіліп, қосылуын сипаттағаннан кейін, Иоанн Скилиц кейбір хорваттардың «өздерінің билеушілері ретінде екі ағасы болғандарын» жазды. Кейінгі жылнамашы Цедрен де осыған ұқсас жазба қалдырды, бірақ екі ағайынның жеке өзіне бағынғанын көрсетеді.

Кейінгі жылдар

1 қыркүйек 1024 жылы Византиялық генерал және Италия Катапанатының губернаторы Василий Бойонн Адриатика теңізі арқылы Бариден келіп, Хорватияға шабуыл жасады. Келесі шайқастарда ол Крешимирдің әйелі мен ұлын тұтқынға алды, оларды алдымен Бариге, содан кейін Константинопольге кепіл ретінде алып кетті. Хорватия мен Бойонн бір-біріне деген жаман ниетке ие болған болуы мүмкін, бірақ бұл қақтығыс Константинопольдің Хорватиямен қарым-қатынасының нашар екенін міндетті түрде көрсетпейді. 1025 жылы император Василий II қайтыс болғаннан кейін Крешимир империяға салық төлеуді тоқтатты. Шамамен 1027 жылы ол Далмация қалаларын қайтарып алу мақсатымен Венецияға қарсы Венгрияның Стефан I-імен бірікті. Венгрия королі бұрын өзінің жүйесі Петр Урсеолоны, оның әкесі 1026 жылғы көтерілісте тақтан құлатылғаннан кейін республикадан қашуға мәжбүр еткен еді. Сондай-ақ, бір жылнамада Крешимирдің 1030 жылы Мажарстан тарапынан Киелі Рим императоры Конрадқа қарсы соғысқа қатысқандығы айтылады, бірақ бұл басқа ешбір деректе расталмаған. Стефан I өзінің ұлы Эмерикті Крешимирдің қызының біріне құдалауға ниеттенген болуы мүмкін, бірақ жазбаларда дайындық Эмериктің күрт қайтысынан кейін тоқтатылғаны көрсетілген. 1030 жылы Крешимир III-тің орнына оның ұлы Стефан келді, оны Крешимирдің немересі, сонымен қатар Светславтың ұлы Стефанмен шатастырмау керек, ол шамамен 1024 жылы Венециядан Венгрияға көшіп, кейіннен Славонияда өзін бекіте алды.