Кіріспе

Токануи тармағы, сондай-ақ Сеавард Буш тармағы деп белгілі, Жаңа Зеландияның Саутленд аймағындағы темір жол желісі болды. Ол Инверкаргилл қаласының басты теміржол стансасының оңтүстігіндегі Блафф тармағынан бөлініп, оңтүстік-шығыс бағытта 54 шақырымға дейін созылды. Құрылысы 1883 жылы басталды және 1966 жылға дейін пайдаланылды.

Құрылыс

Бұл желі Инверкаргиллдің оңтүстік-шығысында орналасқан ағаш ресурстарын игеру және аймақтың шаруашылық дамуына мүмкіндік беру үшін салынды. Ол 1870 жылдары аймақта жұмыс істеген бұрынғы ормандық трамвайының орнын басты. Саутленд және Отаго провинцияларының үкіметтері қаржы тапшылығына байланысты темір жол құрылысын қабылдамады, ал 1880 жылғы Корольдік комиссия бұл жолды тиімді деп санамады. 1882 жылы Жаңа Зеландия провинциялары таратылып, темір жолдар Жаңа Зеландия темір жол департаментінің орталық басқаруына көшті. Ұзақ депрессияға қарамастан, құрылысқа қаражат бөлінді. Жұмыс 1883 жылдың 9 сәуірінде премьер-министр Гарри Аткинсонның алғашқы топырақты қазуымен басталды. Бірінші бөлігі 1886 жылдың 9 шілдесінде Вайматуаға дейін, ал 1888 жылдың 16 қаңтарында Мокотуаға дейін ашылды. Мокотуаға ашылуы Инверкаргилден шыққан арнайы пойыздың, 1874 жылғы J классының бу локомотивімен жүргізілгенімен белгіленді. Келесі кеңейту, төменгі Матаура өзені аймағына қарай, 6 миль (10 км) болды, бірақ ол бірден салынбады, себебі Виндхэм тармағын Гленхемнен оңтүстікке қарай ұзарту мәселесі талқыланды. Ақырында, Виндхэм тармағының ұсынысы қабылданбады және 1895 жылдың 6 наурызында жергілікті депутат Роберт МакНаб Мокотуадан тысқары жолдың ашылуын жариялады. Матаура өзені арқылы көпір салынғаннан кейін, 1899 жылдың 9 маусымында премьер-министр Ричард Седдон Ваймахакаға дейінгі тағы 6 миль (10 км) ұзартуды ашты. Кэтлинс өзені тармағымен байланыс туралы ұсыныс жасалды және 1911 жылдың 20 қыркүйегінде Токануиге дейін ашылғанда тармаққа тағы 8 миль (13 км) қосылды, осылайша оның жалпы ұзындығы 54,42 шақырымға жетті. Картада Кэтлинс өзені тармағымен байланыс логикалық көрінгенімен, Токануиден тыс жердегі қиын-қыстау жер бедері одан әрі кеңейтуге кедерес келтірді, ал екі тармақты қосу туралы уәде сайлауалды тактика болған болуы мүмкін. Дегенмен, 1910 жылы Қоғамдық жұмыстар департаменті бұл жолды «Кэтлинс-Ваймахака темір жолы» деп атады. Тіпті Токануиге дейінгі жолда да радиусы өте кішкентай және еңісі 1:50 сияқты қиын қисықтар мен тік көтерілістер болды. Маринуиге дейінгі 10 шақырымдық маршрут зерттелді, бірақ одан әрі жұмыс жүргізілмеді және Токануи желінің соңғы станциясы болып қалды. 1911 жылы Токануиден АА тригонометриялық нүктесіне дейін (қазіргі Маринуи жолының қиылысына жақын) кеңейтуге 80 000 фунт стерлинг жұмсау жоспарланған. Алайда, кешігулер мен үкімет алмасулар салдарынан, І дүниежүзілік соғысқа дейін жұмыс басталмады. 1931 жылға дейін бұл желі 105 миль (169 км) Балклутадан Сиуард Бушқа дейінгі желінің бөлігі ретінде тіркелді, сонымен қатар салынбаған 23 миль (37 км) Тахакопа-Маринуи және 6 миль (10 км) Маринуи-Токануи бөлімдерінің зерттеулері жүргізілді.

Операция

Токануи филиалының көбіне жолаушылар мен жүк тасымалдайтын аралас пойыздармен қамтылғандығы басым болды. Ашылғанда, алғашқы Вайматуаға дейінгі бөліміне Инверкаргилден аптасына екі аралас пойыз қызмет көрсетті, бірақ желі Ваймахакаға дейін ашылғанда, қызметтер күнделікті аралас пойызға өзгертілді, ол терминалдан Инверкаргиллге және кері бағытта жүретін. Желі Токануиге жеткенде, бұл пойыздар Токануиден жүретіндей етіп өзгертілді. Бастапқыда филиалда тасылған негізгі жүк – ағаш болды, бірақ шаруашылық аймақтары дамыған сайын, басты жүк – шаруашылық әкі мен тыңайтқыштардың кірімі және шаруашылықтардың өнімдері шығарылатын болды. Темір жолдың құрылысы жағалаудағы кеме қатынасының төмендеуіне себеп болды; Ваймахакаға бағыттың ашылуы, әсіресе Тоетос шығанағындағы Фортроз портының жағдайына кері әсер етті. Аймақтағы автомобиль көлігінің дамуы, өз кезегінде, темір жолға теріс әсер етті. 1930 жылға қарай желі қаржылық шығынға ұшырады, бірақ тиімділік пен пайдалылықты арттыру үшін кестеге 1951 жылға дейін ешқандай өзгеріс енгізілмеді, содан кейін аралас қызмет аптасына бір рет дейін қысқартылды. Осы кезде ол негізінен Теміржол департаментінде жұмыс істейтін отбасылардың қажеттілігі үшін жұмыс істеді. Жүк тасымалы аптаның қалған күндері жолаушылар вагондарысыз жалғасты. А класындағы бу локомотивтері – басты қозғалтқыш күші болды және олар көбінесе жұмыстың қызу кезеңдерінде екі локомотивпен жұмыс істеді.

Жабылу

1951 жылы көрсетілетін қызметтер азайтылса да, шығын көтеріліп, аймақтағы жолдардың жақсаруы желінің экономикалық жағдайын жақсартпады. 1960 жылдың 1 маусымында жолаушылар тасымалы тоқтатылды, ал жүк пойызы қажеттілікке қарай, әдетте аптасына үш-бес рет жүретін болды. Желіге деген сұраныс оның сақталуын қажет етпейтін деңгейге жетті. Бастапқыда 1966 жылдың 31 қаңтарында жабылу жоспарланған, бірақ үкіметтік субсидиялар арқасында жергілікті шаруалар әлі екі ай бойы әк тасын теміржол арқылы тасымалдауға мүмкіндік алды. Желінің жаңа жабылу күні 1966 жылдың 31 наурызы болды, бірақ 2 сәуірде жергілікті тұрғындар мен теміржол әуесқойлары үшін соңғы экскурсиялық сапарға рұқсат берілді. А426 локомотивімен жүргізілген бұл сапар желіде қалған жүк вагондарын да әкелуді көздеді. Алайда, түрлі мәселелерге байланысты жүк вагондарын тасымалдау мүмкін болмады, сондықтан пойыз тек жолаушылар вагондарымен Инверкаргиллге қайта оралды. Осыған байланысты тағы бір рейс қажет болды, келесі аптада вагондар сәтті қайтарылып алынды және желі ресми түрде жабылды. Желі J & A Anderson компаниясына 6486 фунт стерлингке сатылды, оның ішінде үш фермалық конструкция (әрқайсысы 80 фут (24 метр) ұзындықта және темірден жасалған) бар, бірақ желі бұзылған кезде шеттеріндегі кішігірім бөліктері алынып тасталғандықтан оларға қол жеткізу мүмкін емес. Тағы бір жүк сарайы Токануиде бұзылған күйде сақталған, ол бұрынғы аумақты өз бизнесі үшін пайдаланатын көлік компаниясына тиесілі.