Кіріспе

NASA-ның Аполлон бағдарламасының астронавттары

NASA-ның Аполлон бағдарламасы аясында 1968 жылдың желтоқсанынан 1972 жылдың желтоқсанына дейін 24 астронавт Айға тоғыз миссия орындады. Екі адамнан құралған алты сәтті қондыру миссиясы кезінде он екі адам Ай бетінде жүрді, олардың алтауы соңғы үш миссияның аясында Ай роверін (Lunar Roving Vehicle) жүргізді. Үш астронавт Айға екі рет барды, олардың біреуі Ай орбитасын айналып, екінші рет Айдың айналасын ұшты, ал қалған екеуі бір реттен қонды. Осы 24 адамнан басқа, ешбір адам Жердің төменгі орбитасынан тысқары жерге аттанған жоқ. Айға ең бір әйел адам да барған жоқ, бірақ оның айналасында екі тасбақа, бірнеше бетегелер және бес егежкіден басқа да көптеген жануарлар айналып немесе орбитада ұшты. Аполлон 8 және 10–17 миссиялары – Айға жасалған тоғыз ұшқыш миссиясы. Аполлон 4–6 және AS 201 және AS 202 миссиялары ұшқышсыз болды, ал AS 203 сынақ ұшуы деп есептеледі. Аполлон бағдарламасына үш ұшқыш миссиясы да кірді: Аполлон 1 (AS 204) ұшырылмады және оның экипажы Жердегі капсула өртінде қаза тапты, ал Аполлон 7 және Аполлон 9 – ғарыш кемесінің құрамдас бөліктерін және доктау маневрлерін сынаған Жердің төменгі орбиталық миссиялары болды. Аполлон 18, 19 және 20 миссиялары жойылды. Кейіннен он екі астронавт Аполлон қолданбалы бағдарламасының Skylab және Аполлон-Союз сынақ жобасында қолданылмаған Аполлон басқару модульдерін ұшырды. Айға ұшқан 24 астронавттың екеуі Skylab миссиясын басқарды, біреуі Аполлон-Союз миссиясын басқарды, біреуі ғарыш шаттлының жақындау және қону сынақтарында командир ретінде ұшты, ал екеуі орбиталық ғарыш шаттлы миссияларын басқарды.

Басты экипаж мүшелері

NASA-ның Gemini және Apollo бағдарламалары кезінде ұшу экипажы операцияларының директоры Дональд К. "Дек" Слейтон болды, ол алғашқы Меркурий Жеті астронавттарының бірі болатын. 1962 жылдың қыркүйегінде ол жүрек аритмиясы – пароксизмальді қарыншалық фибрилляциясы салдарынан медициналық себептермен ұшуға жарамсыз деп танылды. Слейтон Gemini және Apollo экипаждарын тағайындауға жауапты болды. 1972 жылдың наурыз айында Слейтон ұшуға қабілетті деп танылды және 1975 жылы «Аполлон-Союз» сынақ жобасы миссиясына қатысты. Нақты миссияларға таңдалған негізгі экипаж мүшелері NASA астронавттарды іріктеу топтары бойынша біріктірілген, ал әр топ ішінде ұшуға іріктелген ретімен тізімделген. «Аполлон» командалық/қызметтік модулі (CSM) ғарыш кемесінің екі түрі жасалды: I блок – Жердің төмен орбитасында алдын ала сынақтар үшін, және II блок – Айға қону үшін қайта жаңартылған. I блок экипажының лауазымдары: командалық ұшқыш, аға ұшқыш (екінші орын) және ұшқыш (үшінші орын). II блокқа сәйкес лауазымдар: командир, командалық модуль ұшқышы және Ай модулі ұшқышы. Екінші орындықтың ұшқышына CSM басқару компьютерін ғарыш кемесінің нақты орнымен дәл келістіру үшін аспандық навигация бойынша қосымша жауапкершілік жүктелді, ал үшінші орындықтың ұшқышы ұшу инженері болып, ғарыш кемесі жүйелерінің жағдайын қадағалады.

1959 жыл

Виргилий И. "Гас" Гриссом өзінің мансабын 1959 жылы НАСА-да бастады. 1966 жылы ол алғашқы пилотталған Аполлон миссиясының командирі болып таңдалды, ол Жердің төмен орбитасындағы сынақ болып жоспарланған. Бұл миссия жоспарланған ұшырылуға бір ай қалғанда аяқталды, 1967 жылдың 27 қаңтарында ұшыру алаңындағы өрт Гриссом, Эд Уайт және Роджер Чаффидің өмірін қиды. Уолтер М. Ширра кіші де 1959 жылы НАСА-дағы мансабын бастады. 1968 жылдың қазан айында ол Apollo 7 миссиясының командирі болып таңдалды, бұл үш адаммен Жердің төмен орбитасындағы 11 күндік сынақ, Apollo командалық/қызметтік модулінің тексеруі және Apollo жобасының алғашқы экипаждық ұшырылуы болды. Алан Б. Шепард кіші – Американың Freedom 7 арқылы ғарышқа алғашқы рет ұшқан адамы бастапқыда Gemini 3 миссиясын басқаруға таңдалған, бірақ Меньер ауруына байланысты Gemini барысында медициналық себептермен ұшуға жарамсыз деп танылды және Slayton-ға ұшу операцияларында көмектесті. Дұрыс түзету операциясынан кейін Шепард қайтадан ұшуға дайын деп танылды және Apollo 14 миссиясын, Айға сәтті қонған үшінші миссияны басқарды.

1965 жыл

1965 жылдың маусым айында НАСА бес ғалым ғарышкерлер тобын тағайындады, бұл топ ұшқыш немесе әскери ұшқыш тәжірибесінен гөрі докторлық дәрежесімен алғашқы біліктілік алған топ болды. Геолог Харрисон Х. "Джек" Шмитт Айға қонған ғарышкерлердің геологиялық даярлығына белсенді қатысты, сондай-ақ әкелінген үлгілерді талдауға және миссиялық есептерді дайындауға көмектесті. 1970 жылы ол Аполлон-15 миссиясының қосалқы экипажының Ай модулі пилоты, ал Аполлон-18 миссиясының негізгі экипажы ретінде таңдалды. Бағдарламаны қысқарту нәтижесінде 18-ден 20-ға дейінгі миссиялар жойылғанда, НАСА-ның Ай геологиясы қауымдастығы Айда геолог болуын қатыстырып талап етті, сондықтан Слейтон Шмиттті Аполлон-17 миссиясына қайта тағайындады.

1966 жыл

1966 жылдың сәуір айында НАСА тағы 19 астронавттан тұратын топты жариялады. Олардың ешқайсысының «Аполлон» миссиясына дейін ғарышқа ұшу тәжірибесі болған жоқ. Т. Кеннет Мэттингли II – «Аполлон-13» командалық модулінің бірінші пилоты болып таңдалған Мэттингли ұшуға бірнеше күн бұрын қызылшаға шалдығып, ұшу хирургі оны ұшудан шеттетіп, бірақ ол соңында аурумен ауырмады. Ол резервтік пилотпен орын алмастырып, «Аполлон-16» ғарыш кемесімен ұшты. Ол сондай-ақ STS-4 және STS-51C миссияларында да қатысты. Джон Л. «Джек» Суигерт – «Аполлон-13» миссиясында Мэттинглидің резервтік пилоты болды. Фред У. Хейз – «Аполлон-13» миссиясында Ай модулінің пилоты болды. Хейз «Аполлон-19» Айға қону миссиясын басқаруға таңдалды, бірақ ол жоба тоқтатылды. Кейіннен Хейз прототиптік «Space Shuttle Enterprise» ғарыш кемесін пайдаланып, ғарыш айлағының жақындау және қону сынақтарына арналған алғашқы экипаж командирі болып тағайындалды. Стюарт А. Руза – «Аполлон-14» командалық модулінің пилоты. Эдгар Д. Митчелл – «Аполлон-14» Ай модулінің пилоты. Альфред М. Уорден – «Аполлон-15» командалық модулінің пилоты. Джеймс Б. Ирвин – «Аполлон-15» Ай модулінің пилоты. Чарльз М. Дьюк-кіші – «Аполлон-11» Айға қонған кезде капсуламен байланыс жасаушы ретінде танымал болды; ол былай деді: «Біз сізді жерде естіп тұрмыз. Сіздер көк түске айналып бара жатырсыздар, біз қайтадан тыныс алып жатырмыз. Көп рақмет». Дьюк «Аполлон-16» ғарыш кемесімен Ай модулінің пилоты ретінде ұшты. Рональд Э. Эванс-кіші – «Аполлон-17» командалық модулінің пилоты.

Аполлон үшін оқыған, бірақ ұшпаған ғарышкерлер

L. Gordon Cooper Jr. – Mercury Seven құрамынан; Mercury Faith 7 ардагері және Gemini 5 командирі, 1970 жылы Алан Шепардпен Аполлон 14 командирі қызметінен ауыстырылды және NASA-дан кетті. Клифтон С. "C. C." Уильямс-младший – 3-топтан; Швайкарттың Ай модулінің пилотының резервтік экипажына енгізілді, бірақ 1967 жылдың 5 қазанында Флорида штатының Таллахасси қаласының жанында T-38 реактивтік ұшағы апатқа ұшырағанда қаза тапты. Оның орнына Аполлон-12 миссиясына қатысқан Бин келді. Vance D. Brand – 5-топтан; Аполлон 8 және Аполлон 13 миссияларының қолдау экипажында болды; Аполлон 15 командалық модулінің резервтік пилоты болып тағайындалды. 1975 жылы «Аполлон-Союз» сынақ жобасына қатысты (бұл Аполлон бағдарламасының миссиясы емес). Сондай-ақ, ол STS 5, STS 41 B және STS 35 миссияларының командирі болды. Edward G. Givens Jr. – 5-топтан; Аполлон 7 миссиясының қолдау экипажында болды, бірақ 1967 жылдың 6 маусымында Техас штатының Хьюстон қаласының жанындағы жол апатында қайтыс болды. Joe H. Engle – 5-топтан; бастапқыда Аполлон 17 Ай модулінің пилоты болып тағайындалған, бірақ Шмиттке орын жоғалтты. Аполлоннан кейін ол ғарыш кемесінің қону-көтеру сынақтарында қатысты, содан кейін STS 2 және STS 51 I миссияларын басқарды.

Аполлонның Айға ұшпаған астронавттары

Айға жасалған тоғыз ғарыш сапарынан өзге, «Аполлон» бағдарламасында ғарыш кемесін сынау үшін Жер орбитасында қалған екі экипаждық ұшу болды. «Аполлон-7» – CSM-нің (командaлық модуль) ұшқышты сынақ сапары, ал «Аполлон-9» – CSM және LEM-нің (ай модулі) ұшқышты сынақ сапары. Осы миссияларға қатысқан алты астронавттың бесеуі ешқашан Айға сапар шекпеген. Сонымен қатар, үш «Skylab» миссиясы және «Apollo Soyuz Test Project» (Аполлон-Союз сынақ жобасы) Жер орбитасында экипаждық CSM-ді пайдаланды және «Apollo Applications Project» (Аполлон қолданбалары жобасы) бөлігі саналады. Конрад, Бин және Стаффорд осы төрт сапардың үшеуіне командир болғанмен, қалған экипаж мүшелері жаңа ғарышкерлер болды және осылайша Айға ұшу мүмкіндігінен қағылды. «Skylab» ұшқан жеті жаңа ғарышкердің үшеуі (Пол Джей Вейц, Оуэн К. Гарриотт және Джек Р. Лусма) «Space Shuttle» (ғарыш кемесі) бортында ғарышқа қайта оралды. Вэнс Брэнд «ASTP»-де (Аполлон-Союз сынақ жобасы) командалық модульдің пилоты болды және үш «Space Shuttle» миссиясына басшылық етті. Гарриотттан басқа, «Аполлон» бағдарламасының барлық астронавттары «Space Shuttle»-да командир ретінде қызмет етті. Уолтер М. Ширра кіші – «Аполлон-7» сапарының командирі. Донн Ф. Эйзель – «Аполлон-7» командалық модулінің пилоты. Р. Уолтер Каннингэм – «Аполлон-7» ай модулінің пилоты. Джеймс А. Макдивитт – «Аполлон-9» сапарының командирі. Рассел Л. "Рэсти" Швейкарт – «Аполлон-9» ай модулінің пилоты. Джозеф П. Кервин – «Skylab 2» ғылыми пилоты. Пол Ж. Вейц – «Skylab 2» пилоты. Оуэн К. Гарриотт – «Skylab 3» ғылыми пилоты. Джек Р. Лусма – «Skylab 3» пилоты. Джеральд П. Карр – «Skylab 4» сапарының командирі. Эдвард Г. Гибсон – «Skylab 4» ғылыми пилоты. Уильям Р. Погг – «Skylab 4» пилоты. Вэнс Д. Брэнд – «Apollo Soyuz Test Project» (Аполлон-Союз сынақ жобасы) командалық модулінің пилоты. Дональд К. Слейтон – «Apollo Soyuz Test Project» (Аполлон-Союз сынақ жобасы) түйістіру модулінің пилоты.

Аполлон бағдарламасы кезінде қайтыс болған ғарышкерлер

Үш астронавт бірінші экипажды Аполлон миссиясына дайындық барысында жерде қаза тапты, ол Аполлон-1 миссиясы еді.