Кіріспе

Александр Бородиннің симфониялық поэмасы «Орталық Азия далаларында» (В Средней Азии) – 1880 жылы Александр Бородин жазған симфониялық поэма (немесе «музыкалық кескін»), оны Франц Листке арнады.

Өмірбаян

"Орталық Азия даласында" туындысы Ресей императоры Александр II-нің таққа отырған күміс мерейтойын тойлауға арналған бірнеше тірі суреттердің бірі ретінде көрсету жоспарланған. Александр II Кавказ, Таяқ Шығыс және Орталық Азияға Ресей империясын кеңейтуде үлкен роль атқарған еді. Аталған қойылым ешқашан өтпеді, бірақ 1880 жылғы 20 сәуірде (ескі стиль бойынша 8 сәуірде) Санкт-Петербургте Николай Римский-Корсаковтың дирижерлігімен Ресей операсының оркестрімен алғаш орындалғаннан бері концерттерде жиі орындалатын сүйікті туынды болып табылады.

Құрылымы

Бұл шығарма Орталық Азия даласындағы орыстар мен азиялықтардың араласуын бейнелейді. Орталық Азия кербуені Ресей әскерлерінің күзетуімен шөлді кешіп өтуде. Бастапқыда орыстарды көрсететін негізгі тақырып естіледі, содан кейін азиялықтарды көрсететін ағылшын мүйізінде ойналатын әсем шығыс мелодиясы естіледі. Бұл әуендер ақырында контрапункт арқылы бірігеді. Осы екі этникалық мелодияның арасында Бородин аттар мен түйелердің баяу қимылын бейнелейтін "саяхат" тақырыбын пиццикатомен қосады. Соңында тек орыс тақырыбы ғана естіледі.

Аспаптар

Бұл шығарма екі флейта, гобой, кор англез, екі кларнет, екі фагот, төрт вальторна, екі труба, екі тромбон, бас тромбон, литавра және скрипкалар тобына арналған. Бородин бұл шығарманы төрт қолға арналған фортепианоға да бейімдеген.

Композитордың жазбасы

Композитор партитураға жазған хатында былай деп сипаттады: Орталық Азияның көшпенді далаларының үнсіздігінде таныс емес, тыныш орыс әнінің дыбысы естіледі. Алыстан жылқылар мен түйелердің жақындап келе жатқанын және шығыс мелодиясының ерекше әрі қайғылы үнділерін естиміз. Орыс әскерлерінің сүйемелдеуімен керуен жақындап келіп, ұлан-байтақ шөл арқылы қауіпсіз сапарға шығады. Ол ақырындап көзден жоғалады. Орыс және азиялық мелодиялардың ноталары бірігіп, үйлесімді әуен құрайды, бірақ керуен алыстап бара жатқанда, бұл әуен де жоғалып кетеді.