Кіріспе

Оңтүстік Кореялық кинорежиссер (1969 жылы туған)

Бонг Жун Хо (корейше: 봉준호; Hanja: 奉俊昊; 1969 жылдың 14 қыркүйегінде туған) – Оңтүстік Кореяның кинорежиссері, продюсері және сценарийшісі. Үш рет «Оскар» сыйлығын жеңіп алған оның туындылары әлеуметтік және таптық мәселелерге, жанрларды үйлестіруге, қара юморға және күрт көңіл күй өзгерістеріне баса назар аударады. Ол алғаш рет көрермендерге «Barking Dogs Never Bite» (2000) атты қара комедиясымен танылып, режиссерлік дебютімен сәттілікке жетті. Содан кейін «Қиын естеліктер» (2003) қылмыстық триллері, «Қонақ» (2006) монстр фильмі, «Snowpiercer» (2013) ғылыми-фантастикалық әрекет фильмі (Бонгтың ағылшын тіліндегі тұңғыш жұмысы) және «Паразит» (2019) атты әлемдік деңгейде мойындалған қара комедиялық триллерімен сыншылардың мақтауына және коммерциялық табысқа ие болды. Бұл фильмдердің барлығы Оңтүстік Кореядағы ең табысты фильмдердің қатарында, ал «Паразит» – Оңтүстік Корея тарихындағы ең көп табыс әкелген фильм. Бонгтың барлық фильмдері Оңтүстік Кореяда түсірілген, бірақ «Snowpiercer» және «Okja» (2017) фильмдерінің көп бөлігі ағылшын тілінде. Оның екі фильмі – «Okja» (2017) және «Паразит» (2019) Канн кинофестивалінің басты жүлдесіне ие болды, соның ішінде «Паразит» Оңтүстік Кореяның алғашқы фильмі ретінде «Алтын пальма» жеңіп алды. «Паразит» сондай-ақ «Оскар» сыйлығына ұсынылған Оңтүстік Кореяның алғашқы фильмі болды, Бонг «Ең үздік фильм», «Ең үздік режиссер» және «Ең үздік түпнұсқа сценарий» сыйлықтарын жеңіп алды, осылайша «Паразит» «Оскар» тарихында ағылшын тілінде емес, «Ең үздік фильм» номинациясын жеңіп алған тұңғыш фильм болды. 2017 жылы Бонг Metacritic журналының 21-ғасырдың ең үздік 25 режиссерінің тізіміне енді. 2020 жылы Бонг Times журналының «Ең ықпалды 100 адам» және Bloomberg 50 тізіміне қосылды.

Ерте өмір

Бонг Чжун Хо Оңтүстік Кореяның Тэгу қаласында, Намгу ауданының Бонгхёкдонгында дүниеге келген. Оның әкесі, Бонг Санггюн, бірінші буын графикалық дизайнер, өнеркәсіптік дизайнер және Йеннам университетіндегі өнер профессоры, сондай-ақ Ұлттық кино институтының өнер кафедрасының меңгерушісі болған. Әкесі 2007 жылы Сеул Технология институтында дизайн профессоры қызметінен зейнетке шықты. Бонгтың шешесі Пак Соён толық уақытта үй шаруасымен айналысқан. Бонгтың анасының әкесі, Пак Тэвон, жапон отарлау кезеңіндегі белгілі жазушы, «Романшы Кубоның бір күні» атты туындысымен және 1950 жылы Солтүстік Кореяға қашқандығымен танымал. Оның үлкен ағасы, Бонг Чжунсу, Сеул Ұлттық университетінде ағылшын тілінің профессоры, ал үлкен әпкесі, Бонг Чжихи, Аньян университетінде сәндік стильді оқытады. Бонг бастауыш мектепте оқып жүргенде отбасы Сеулге көшіп, Хан өзенінің жанындағы Чамсильдонгқа қоныстанды. Ол Оңтүстік Кореяның міндетті әскери қызметіне сәйкес екі жыл әскери қызметтен өтті, содан кейін 1992 жылы университетте оқуын жалғастырды. Фильм, университет лекторы көршісінің итін ұрлап кететін оқиғаны баяндайды, Бонг үйленгеннен кейін тұрған пәтерлер кешенінде түсірілді. 2000 жылдың ақпан айында көрсетілген кезде фильм коммерциялық сұранысқа ие болмаса да, бірқатар жағымды сын-пикирлерге ие болды. Ол Испанияның Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінің конкурс бағдарламасына шақырылды және Slamdance кинофестивалі мен Гонконг халықаралық кинофестивалінде жүлделер жеңіп алды. Фильмнің халықаралық деңгейде ауыздан ауызға тарауы қаржылық тұрғыдан да көмектесті; жергілікті көрсетілімнен кейін екі жылдан астам уақыт өткен соң, фильм шетелдік дистрибьюторларға сатылғаннан кейін өзінің шығындарын өтеді. Фильмнің түсірілімі қиын болды (фильм жергілікті рекордты орнатты). Ол 2003 жылдың сәуір айында жарық көрді және сыншылар мен көрермендер тарапынан мақұлдауға ие болды. Ауызша тараған ақпараттың арқасында фильм бес миллионнан астам билет сатылып, Ча Сын Джедің Sidus өндіріс компаниясын банкроттықтан құтқарып қалды. Содан кейін 2003 жылы «Үздік фильм», «Үздік режиссер», «Үздік актер» (Сон Кан Хо үшін) және «Үздік жарықтандыру» сынды бірқатар жергілікті марапаттарға ие болды. Канн және Венеция кинофестивальдері фильмді қабылдамаса да, ол халықаралық премьерасын тағы да Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінде өткізіп, үш жүлде, соның ішінде «Үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды. Фильм Франция және АҚШ сияқты шетелде де жақсы қабылдады. 12 миллион долларлық бюджетпен түсірілген фильм Сеул халқына, әсіресе бір отбасына апат әкелетін Хан өзенінен пайда болған ойдан шығарылған монстр туралы айтады. Бұрынғы фильмдерінде ойнаған актерлердің көпшілігі қатысқан фильм түсірілімге кіріспес бұрын-ақ көрермендердің қызығушылығын тудырды, бірақ корейлік өндіріс толыққанды, сенуге болатын цифрлық монстр жасауға қабілетті ме екеніне күмән туды. Бонг француз режиссерлері Мишель Гондри мен Леос Каракспен бірге «Токио!» (2008) фильмін түсірді, бұл қала туралы үш жеке әңгімеден тұратын триптихтік фильм. Бонгтың сегменті он жыл бойы Хикикомори ретінде өмір сүрген адам туралы – бұл Жапонияда қоғамға бейімделе алмайтын, үйден шықпайтын адамдарды белгілейтін термин – және ол пицца жеткізуші қызға ғашық болғанда не болатыны туралы. Бонгтың төртінші толық метражды фильмі «Ана» (2009) мүгедек ұлын кісі өлтіру айыбынан құтқаруға тырысатын ананың оқиғасын баяндайды. Ол 2009 жылғы Канн кинофестивалінде «Un Certain Regard» бөлімінде көрсетіліп, әсіресе актриса Ким Хе Жа үшін көптеген мақтауларға ие болды. Ол Лос-Анджелес киносыншылары қауымдастығының «Үздік актриса» сыйлығын жеңіп алды. «Ана» жергілікті және халықаралық кинофестивальдердегі сәттілігін қайталады. Фильм көптеген киносыншылардың 2010 жылғы «үздік» тізімдеріне енді. 2011 жылы Бонг «3.11 A Sense of Home» антологиялық фильміне үлес қосты, әр сегменті 3 минут 11 секундтан тұрады және «үй» тақырыбына арналған. Бұл фильмдер 2011 жылдың 11 наурызында Тохоку аймағын шағып өткен қатты жер сілкінісі мен цунамиге жауап ретінде 21 режиссер түсірді. Фильм апаттың бірінші жылдығында көрсетілді. Бонгтың «Ики» атты қысқа фильмінде жасөспірім қыз жағажайда өлі болып көрінетін сәбиді табады. Сол жылы Бонг 27-ші Санденс кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. Ол сондай-ақ 2011 жылғы Канн кинофестивалінің және 2013 жылғы Эдинбург халықаралық кинофестивалінің «Камера д'Ор» бөлімінің қазылар алқасының төрағасы болды.

Америкалық копродукциялар

Бонгтың ағылшын тіліндегі алғашқы фильмі Snowpiercer 2013 жылы шықты. Ол Жак Лоб пен Жан Марк Рошетттің 1982 жылғы Le Transperceneige графикалық романы негізінде түсірілген. Фильмнің көбісі футуристикалық пойызбен байланысты, онда жолдардағылар әлеуметтік статусына қарай бөлінген. Фильмнің премьерасы 2013 жылдың 29 шілдесінде Оңтүстік Кореяның Сеул қаласындағы Таймс-скверде болды. Содан кейін 2013 жылдың 7 қыркүйегінде Деувиллдегі американдық кинофестивалінде, 2014 жылдың 7 ақпанында Берлин халықаралық кинофестивалінде, 2014 жылдың 11 маусымында Лос-Анджелес кинофестивалінде және 2014 жылдың 22 маусымында Эдинбург халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Snowpiercer кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін Оңтүстік Кореяда да, шетелде де кең мақтауға ие болды және билет сатылымы жоғары болды. Rotten Tomatoes сайтындағы фильм туралы пікірлердің 253-інің 94%-ы оң баға берді, ал орташа есебі 8.10/10 құрады. Сайттың сыншылары: "Snowpiercer эффектілерге толы блокбастерлерге қанағаттанбаған көрермендерге амбициялы әрекетке толы керемет фильм сыйлайды" деді. Metacritic сайтында фильм 38 сыншының бағасы бойынша 100-ден 84 ұпай жинады, бұл "көпшіліктің ризашылығын" көрсетеді. 2014 жылдың сәуір айына қарай, бұл Оңтүстік Кореядағы ең табысты оныншы фильм болды, оны 9 350 141 адам көрді. Сонымен қатар, фильм премьерадан кейін бес күн ішінде төрт миллион көрерменге жете алды, бұл отандық және шетелдік фильмдер арасында рекордты көрсеткіш. Корей фильмдері үшін демалыс күндері (жұмадан жексенбіге дейін) ең көп көрермен жинаған фильм рекордын 2,26 миллион көрерменмен бұзды. Snowpiercer бірнеше марапатқа ие болды және номинацияларға түсті, сондай-ақ 2014 жылдың ең жақсы фильмдерінің тізіміне енді. 2015 жылы Бонгтың келесі фильмі Okja жарияланды. 2015 жылдың 30 сәуірінде сценарист Джон Ронсон Twitter-дегі парақшасында фильмге арналған сценарийдің екінші нұсқасын жазып жатқанын хабарлады. Дариус Хонджи 2016 жылдың ақпанында фильмде оператор болып жұмыс істеді. Жобаның түсірілімі 2016 жылдың сәуір айында басталды. Okja 2017 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілді, онда ол "Алтын пальма" жүлдесіне үміткер болды, бірақ Netflix компаниясының өндірісіне қатысқандықтан дау тудырды. Фестивальде баспасөз көрсетілімінде фильм Netflix логотипі пайда болғанда және техникалық ақау кезінде ызылдау мен қол соғулар естілді; алғашқы жеті минутында фильм дұрыс емес форматта көрсетілді. Фестиваль фильм жасаушылардан кешірім сұрады. Алайда, студияның теріс пікірлеріне қарамастан, фильмнің өзі премьерадан кейін төрт минут бойы тұрып мақтау алды. Фильм 2017 жылдың 28 маусымында Netflix-те жарық көрді және оң пікірлерге ие болды. Rotten Tomatoes сайтындағы фильм туралы 235 пікірдің 86%-ы оң баға берді, ал орташа есебі 7.54/10 құрады. Сайттың сыншылары: "Okja Бонг Джун Хоның ерекше ойын-сауықтар жасауын жалғастырады және қиын тондық тепе-теңдікті сақтай отырып, көптеген мақсаттарына жетеді" деді. Metacritic сайтында фильм 36 сыншының бағасы бойынша 100-ден 75 ұпай жинады, бұл "жағымды пікірлерді" көрсетеді. New York Times газетінің сыншысы А. О. Скотт: "Okja - қиял мен техниканың кереметі, және Okja жанның бар екенін шын жүректен және әзілмен дәлелдейді" деп жазды.

Паразит (2019)

2019 жылы Бонг Оңтүстік Кореяның «Паразит» атты қара комедиялық триллерін түсірді. Фильм 2019 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетіліп, «Алтын пальма» жүлдесін жеңіп алды. Бұл марапатты алған алғашқы корей фильмі және 2013 жылғы Канн кинофестивалінде «Көк ең жылы түс» фильмінен кейін бірауыздан дауыс беріліп жеңіске жеткен тұңғыш фильм болды. 2019 жылдың 16 маусымында фильм Сидней кинофестивалінде 60 000 долларлық «Сидней кино сыйлығын» жеңіп алды. Бұл фестивальде Солтүстік Македония, Бразилия және Испания елдерінен келген, сондай-ақ австралиялық режиссерлер Мирра Фолкс («Джуди және Панч» үшін) және Бен Лоуренс («Жүректер мен сүйектер» үшін) сынды он бір фильммен бәсекелесті. «Паразит» Оңтүстік Кореяда CJ Entertainment компаниясы 2019 жылдың 30 мамырында, ал АҚШ-та Neon компаниясы 2019 жылдың 11 қазанында көрсетті. Фильм сыншылардың жоғары бағасын алып, бүкіл әлем бойынша 266 миллион долларлық кассалық табыс тапты, бұл Бонгтың ең табысты фильмі болды. Rotten Tomatoes сайтындағы фильмге берілген бағалардың орташасы 451 рецензия негізінде 99%-ды құрады, ал салмақты орташа көрсеткіші 9.37/10 болды. Сайттың сын пікірінде: «Өзекті әлеуметтік тақырыптарды көрсететін, керемет деңгейдегі, шұғыл фильм, «Паразит» режиссер Бонг Чжун Хоның өнерін толыққанды меңгергенін көрсетеді» делінген. Metacritic сайтында фильм 52 сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкала бойынша 96 бал алды, бұл «барлық сыншылардың ризашылығын» білдіреді. Фильмнің түсірілу себебі туралы сұраққа жауап берген Бонг, өзінің жайлы өмір сүргісі келгенін, бірақ шындықта көңілі толмағанын айтты. Ол фильм арқылы өмірдің шындығынан туындаған алаңдаушылықты, қайғыны және терең қорқынышты көрсеткісі келді. Сондай-ақ фильм «Critics' Choice Movie Award» сыйлығын жеңіп алды (1917 фильмі үшін Сэм Мендеспен бірге), бұл 25-ші «Critics' Choice Awards» марапаты болды. Бонг 77-ші «Алтын глобус» сыйлығында «Үздік режиссер» және «Үздік сценарий» (Хан Цзиньмен бірге) номинацияларына ұсынылды, ал фильмнің өзі «Үздік шетел тіліндегі фильм» жүлдесін жеңіп алды. Бұл Оңтүстік Корея фильмі үшін «Алтын глобус» сыйлығына алғашқы ұсынылым (және жеңіс) болды. «Паразит» 70-ші Америка кино редакторларының Эдди сыйлығында «Үздік фильм» жүлдесін жеңіп алған ағылшын тілінде емес алғашқы фильм болды, онда кино редакторы Ян Цзиньмо «Үздік монтаждалған көркем фильм» жүлдесін жеңіп алды. 26-шы киноактерлер гильдиясы сыйлығында «Паразит» актерлық тобы «Көркем фильмдегі актерлық тобының ең үздік өнері» номинациясында жеңіске жетті, бұл санатта жеңіске жеткен алғашқы шетел тіліндегі фильм болды. 73-ші Британдық академия кино сыйлығында «Паразит» төрт номинацияда ұсынылып, екі жүлде жеңіп алды: «Үздік түпнұсқа сценарий» және «Англия тілінде емес үздік фильм». Кейін «Паразит» 92-ші «Оскар» сыйлығына Оңтүстік Кореядан «Үздік халықаралық көркем фильм» номинациясына ұсынылды және финалдық тізімге ілікті. Фильм кез келген санатта «Оскар» сыйлығына ұсынылған алғашқы Оңтүстік Корея фильмі болды, барлығы алты номинация алды және төрт жүлде жеңіп алды: «Үздік фильм», «Үздік режиссер», «Үздік түпнұсқа сценарий» және «Үздік халықаралық көркем фильм». Бұл сондай-ақ ағылшын тілінде емес фильмнің «Оскар» сыйлығын жеңіп алған алғашқы реті және Азия сценаристтерінің сценарий жазу бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алған алғашқы реті болды. «Үздік режиссер» сыйлығын қабылдағанда Бонг өзінің жұмысына үлкен әсер еткен Мартин Скорсезеге және оның бұрынғы фильмдерін қолдаған Квентин Тарантиноға алғыс айтты. Ол сондай-ақ Скорсезе айтқан «Ең жеке – ең шығармашылық» деген сөзді атап өтті, бұл оған шабыт берді, нәтижесінде көрермендер Скорсезеге тұрып қол шапалақтады. Скорсезе кейін «Паразит» фильмінің «Оскар» жеңісінен кейін Бонгқа шын жүректен хат жазып жіберді. «Паразит» фильміне берілген «Үздік фильм» сыйлығы кино сыншылары тарапынан жақсы қабылданып, оны халықаралық киноны насир етудегі маңызды қадам және «Оскар» академиясының беделін қалпына келтіру деп бағалады. «Академия ең үздік фильмді ең үздік фильм деп таңдады», - деп жазды Los Angeles Times газетінің журналисі Джастин Чанг, сондай-ақ кино марапаттарын беруші ұйым «ешбір елдің киносы ғана ең жақсы фильм болуы мүмкін емес екенін мойындады» деді. Керісінше, АҚШ президенті Дональд Трамп 2020 жылдың 20 ақпанында Колорадо штатындағы сайлауалды митингінде «Паразит» фильмінің жеңісіне наразылық білдіріп, шетелдік фильмнің неліктен «Үздік фильм» атағын алғанын сұрады. Оның бұл сөздері «ксенофобиялық» және «расистік» деп кеңінен айыпталды. Дистрибуторлық компания Neon: «Түсінуге болады, ол оқи алмайды» деп жауап берді. 2020 жылдың қаңтар айында Бонг пен Адам Маккей атқарушы продюсерлер ретінде қатысқан, фильм негізінде түсірілген HBO телеарнасының алты сағаттық шектеулі сериалы жобасы даму сатысында екені жарияланды. Бонг сериалдың, сондай-ақ «Паразит» деп аталатын жобасы фильмдегі эпизодтар арасындағы оқиғаларды көрсететінін мәлімдеді. 2020 жылдың ақпанында Марк Руффало басты рөлде ойнауы мүмкін екені туралы ақпарат тарады, ал Тилда Суинтон әйел басты рөлге бекітілді. 2021 жылдың қыркүйегінде Бонг 78-ші Венеция кинофестивалінің төрағасы болып тағайындалды.

Болашақ жобалар

2021 жылдың ақпан айында Бонг «Паразит» фильмін аяқтағаннан кейін екі сценариймен жұмыс істеп жатқанын, біреуі ағылшын тілінде, екіншісі корей тілінде екенін, және олардың бірін аяқтағанын мәлімдеді. Ол корей фильмінің «Сеулде өтетінін және қорқыныш пен әрекет элементтеріне толы екенін», ал ағылшын фильмінің «2016 жылы болған нақты оқиғаға негізделген драмалық фильм» екенін айтты. Бонг келесі жобаларының бірі ретінде корей анимациясын дайындап жатыр. Бұл анимация 2018 жылдан бері жоспарланып келеді және теңіз түбіндегі жаратылыстар мен адамдар арасындағы қарым-қатынасты көрсететін драма жанрындағы корейлік жоба болып табылады. 2022 жылдың қаңтарында Бонгтың келесі фильмінің Эдвард Эштонның «Микки 7» романы бойынша түсірілген «Микки 17» болатыны белгілі болды. Романның алдын ала нұсқасы Бонгқа 2021 жылдың соңында ұсынылды. Фильмнің сценарийін Бонг жазды, сондай-ақ оның продюсері мен режиссері болды, ал дистрибьюторы Warner Bros. Pictures болады, ал басты рөлді Роберт Паттинсон ойнайды. Бұл Бонгтың екеуімен де алғашқы ынтымақтастығы. 2022 жылдың мамырында Наоми Аки, Тони Коллетт және Марк Руффало актерлік құрамға қосылды, сонымен қатар фильм Warner Bros. Studios, Leavesden студиясында дайындық кезеңіне кірді. 2022 жылдың шілдесінде Стивен Йен актерлік құрамға қосылды. Фильмнің түсірілімі 2022 жылдың 1 тамызында басталды.

Нысандар мен стиль

Бала кезінде Бонг Корея теледидарынан оған үлкен әсер еткен "Қара Орфей" (1959) фильмін көреді. Киномектебінде оқып жүргенде, Бонг Каци трилогиясын (1982–2002) тамашалады. Оның басты шабыт көздері – Гиллермо дель Торо, оның сүйікті фильмдері – "Жұрттың арқасы" (2001) және "Панның лабиринті" (2006), сондай-ақ Нагиса Ошима, ол Ошиманы "ең даулы шеберлердің бірі" деп сипаттайды. Актерлермен жұмыс істеу кезінде Бонг оларды жайлы сезіндіріп, өнер көрсетуде оларға үлкен еркіндік береді, тіпті импровизация жасауға мүмкіндік туғызады. Бонг "актерлерді режиссуралау" деген терминді ұнатпайтынын, себебі "актерлік – актердің жұмысы, мен оны режиссуралай алмаймын" дейді. Бонгтың фильмдерінің ең айқын ерекшелігі – драма, қараңғылық және қара юмор немесе сықақ арасындағы (кейде бір көрініс ішінде) кенеттен болатын көңіл күй өзгерістері. 2017 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінде өткен TIFF шеберлік сабағында Бонг: "Мен көңіл күй өзгерістерін немесе қосымша комедияны ешқашан сезбеймін, мен ешқашан 'о, осы сәтте көңіл күйі өзгереді немесе осы сәтте күлкілі' деп ойламаймын. Мен оны түсірілім немесе сценарий жазу кезінде сезінбеймін" деді. Бонг барлық фильмдерінде жасыл экранды пайдаланудың орнына нақты түсірілім алаңдарын немесе арнайы салынған декорацияларды қолданады, тіпті "The Host" (2006) үшін Сеулдің канализациясында түсірілім жасады; "Қылмыстың естеліктері" (2003) фильмдері түсірілген орындардың саны бойынша жергілікті рекордты орнатты. "Snowpiercer" (2013) фильмін насихаттаған сұхбатында актер Эд Харрис Бонгтың түсірілім процесін "түсірілім кезінде монтаждау" деп сипаттады. Харрис сондай-ақ: "Егер мен бірнеше беттен тұратын сахнаны түсірсем, ол оны бірден түсірмейді. Ол сахнаның басындағы бірнеше жолды түсіреді, содан кейін камераны бұрып, сахнаның сол бөлігіндегі менің рөлімді түсіреді. Содан кейін бұрышты сәл өзгертеді" деді. Ол сондай-ақ "монтажшы сахнада, үлкен шатыр астында түсірілім алаңында отырып, түсірілім кезінде кадрларды алып отырғанын" атап өтті. Актер Дэниел Хеншалл да Харристің пікірін қолдап, Бонгты "нақты" және "өзінің не қалағанын өте жақсы білетін" деді. Хеншалл былай деді: "Ол тек монтаждауға қажеттіні ғана түсіреді. Ешқандай қосымша кадрлар түсірмейді. Мен бұрын осылай жұмыс істеген емеспін. Сіз түсіруден бұрын артық заттарды алып тастап жатырсыз, бұл өте батыл, себебі монтаждау кезінде бірдеңе жетіспесе, ол болмайды. Ол осыны төрт жыл бойы мұқият жоспарлап келеді".

Жеке өмір

Бонг бұрын Жаңа прогрессивті партияның мүшесі болған. Ол сонымен қатар оның алдыңғы партиясы – Демократиялық еңбек партиясын қолдаған. Бонг 1995 жылдан бері сценарист Жун Сун Ёнмен үйленген. Олардың ұлы, Бонг Хё Мин де кинорежиссер және 2017 жылғы "Үйлену рәсімі" веб-фильмін түсірген.