Батыс Жінь әулетінің саяси тартысы: Сима Юэ және сегіз ханзаде соғысы

Кіріспе

Сима Юэ (司馬越) (өлген 23 сәуір 311), әдеби есімі Юаньчао (元超), ресми атағы Донхай Сяосян князі (東海孝獻王), Батыс Цзинь императорлық князі және Хуэй императоры мен Хуай императорының регенті. Ол сегіз ханзада соғысымен байланысты сегіз ханзаданың бірі болды.

Ерте мансап

Сима Юэ – Сима Тайдың (司馬泰), Гаомидің Венсян ханзадасының (高密文献王) ұлы болды, ол Сима Идің ағасы Сима Куйдың (司馬馗) ұлы болғандықтан, Юэ Цзинь империясын құрған император Удың туысы еді. 291 жылдың 30 қыркүйегінде, Хуэй императорының билігінің басында ол Донхай ханзадасы атанды. Сегіз ханның соғысының бастапқы кезеңдерінде ол Луоян қаласында бірнеше лауазымды атқарды. 304 жылдың басында Чанша ханзадасы Сима Ай (Хуэй императорының ағасы) Чэнду ханзадасы Сима Ин (Хуэй императорының ағасы) және Хецзянь ханзадасы Сима Ён (Хуэй императорының атасының немересі, Сима Фу, Анпин ханзадасы Сианьның [安平献王] немересі) әскерлерімен шайқасқанда, Сима Ай Сима Ин мен Сима Ённың үстем күштеріне қарсы тұрғанмен, Сима Юэ жеңіске жету мүмкін емес деп сенді және Сима Айды тұтқынға алып, Сима Ённың генералы Жан Фанға тапсырды, ол Сима Айды өртеу арқылы қатыгездікпен өлтірді. Сима Ин үкіметті алыстан басқарды, ал Сима Юэ – Сима Иннің бұйрықтарын орындау үшін Луоян қаласында қалған генералдардың бірі болды.

Сима Инге және Сима Ёнге қарсы науқандар

Сима Ин Йеченг (鄴城, қазіргі Хандан, Хэбэй) бекінісінен регент және мұрагер хан ретінде үкіметті қашықтан басқаруын жалғастырғандықтан, Луоянгтағы шенеуніктер жағдайға қанағаттанбады. 304 жылдың соңында Сима Юэ оларды Сима Иннің әскерлеріне қарсы көтеріліске бастап, император Хуэйді өзімен бірге алып кетті. Алғашқы тартыншақтықтан кейін Сима Ин Сима Юэнің күштерімен шайқасып, жеңіске жетті, Сима Юэті қашуға мәжбүр етті. Император Хуэй тұтқындалып, Йеченгке жеткізілді. Бірақ, кейін Сима Ин Ю провинциясының (幽州, қазіргі Пекин, Тяньцзинь және солтүстік Хэбэй) әскерлерінің қолбасшысы Ван Цзюньмен жеңіліп, әскерінсіз Луоянға қайта шегінді. Содан кейін Сима Ён үкіметті және император Хуэйді басып алып, Сима Инды мұрагер ханзада лауазымынан шеттетуге және оның орнына император Хуэйдің тағы бір інісі, Ючжан ханзадасы Сима Чиді тағайындады. 304 жылдың соңында ол Чжанға император Хуэйді және мұрагер ханзада Чиді өзінің қатаң бақылауында Чанъанға күштеп көшіруді бұйырды. Сима Юэ Сима Ёнға қарсы әрекет етуге бел буды. 305 жылдың күзінде ол император Хуэйді Луоянға қайтару мақсатымен көтеріліс жариялады. Империяның саяси және әскери қайраткерлері тарап таңдауға мәжбүр болды, бірақ көпшілігі Сима Юэге қосылды, себебі олар Чжанның қатыгездігіне қарсы болды. Шайқастардың бастапқы кезеңінде ешқандай шешім қабылданбады, бірақ 306 жылдың басында Сима Юэ Сима Ённың күштеріне қарсы бірнеше жеңіске жеткеннен кейін, Сима Ён үрейленіп, Чжанды өлтіріп, Сима Юэпен бейбітшілік орнатуға тырысты. Сима Юэ одан бас тартты және сол жылдың соңына қарай Сима Ёнды император Хуэйді және Чанъанды тастап кетуге мәжбүр етті. Сима Юэ император Хуэйді Луоянға құрметпен қарсы алды. 307 жылдың басында император Хуэй уланып қайтыс болды, және тарихшылардың көпшілігі улану Сима Юэнің бұйрығымен жасалғанын мойындады, бірақ оның нақты себебі белгісіз қалды. Мұрагер ханзада Чи таққа отырып Хуай императоры аталды.

Император Хуэйді билеу

Хуэй императоры, даму жағынан кемістігі бар Хуэй императорынан айырмашылығы, зиялы және салмақты болды. Ол соғыстан қираған империяны қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ Сима Юэ билікті тығыз ұстады және императорға көп дербестік бермеді. 307 жылдың көктемінде ол Луоянды қалдырып, Сючан қаласында (許昌, қазіргі Сючан, Хэнань) штаб-пәтерін құрды, бірақ үкіметті қашықтан басқаруын жалғастырды. Сол жылы, әйелі Пэй ханшайымының ықпалымен, ол сол кезде маңызды көрінбеген, бірақ кейін маңызды болып шешілетін жарлық шығарды: Сима Руиді Лангье ханзадасын Ян провинциясының (揚州, қазіргі Чжэцзян және оңтүстік Цзянсу және Анхуй) әкімшісі етіп тағайындады, ол Жяньеде (建業, қазіргі Нанкин, Цзянсу) орналасты. Осы лауазымнан Сима Руи кейін, Луоян мен Чанъаньның Хан Чжаоға түсуінен кейін, Цзинь императорлық тағына талап қойды. 309 жылы Сима Юэ император Хуэйдің күшейіп бара жатқан билігіне алаңдап, Луоянға қайтып оралып, император Хуэйдің бірнеше жақтастарын, соның ішінде император Хуэйдің інісі Ван Янды (王延) тұтқындап, өлім жазасын берді. Император Хуэй оларға жеке қайғырудан басқа шара көре алмады. Сима Юэ императорлық гвардияны таратып, императорды қорғауды өз жеке әскерлеріне тапсырды. Сима Юэ билігін нығайтса да, ол Хан Чжаоның, оның қолбасшылары Лю Конг (Чжу ханзадасы, Хан Чжао императоры Лю Юаньның ұлы), Лю Яо (Шиань ханзадасы, Лю Юаньның сіңлісінің ұлы), Ван Ми және Ши Ле, солтүстік және орталық Қытайда Цзинь билігін шайқап, Цзинь әскерлерін әлсіретіп, Цзинь қалаларын басып алуын тоқтата алмады. 309 жылдың соңында ол Лю Конг пен Ванның Луоянға жасаған бірлескен шабуылына тойтарыс берді, бірақ бұл жеңіс Хан Чжаоның тоқтаусыз ілгерілеуіне ерекшелік болды. 310 жылы Лю Юань қайтыс болғаннан кейін, оның орнына Лю Конг келген соң, Хан Чжао Луоян айманына шабуылдарын жаңартты. Бұл арада Сима Юэ басқа генералдар мен шенеуніктерді наразылыққа ұшыратты. Бинг провинциясының (并州, қазіргі Шанси) әскери қолбасшысы Лю Кун, Сима Юэге күшті Сяньбэй басшысы Туоба Илудың (Дай герцогы) көмегімен Хан Чжао астанасы Пиньянға (平陽, қазіргі Линфен, Шанси) шабуыл жасау жоспарын ұсынды. Сима Юэ осы соғыс иелерінің арасындағы қастандықтан қорқып, Людің жоспарын қабылдамады. Шындығында, сол жылдың соңында император Хуэй мен Сима Юэ Луоянға көмекке әртүрлі провинция басшыларын шақырғанда, жауаптар аз болды. Сима Юэ өзіне сенімсіздікпен қарады және 310 жылдың соңында орталық үкіметтің қалған әскерлерінің көп бөлігімен, сондай-ақ көптеген шенеуніктермен бірге Луоянды тастап кетті. Бұл Луоян мен император Хуэйдің қорғанысын әлсіздетті, бірақ Сима Юэдің бағыныстысы Хе Лун (何倫) басқаратын шағын отряд император Хуэйді бақылау және қорғау үшін қалды. Сол кезден бастап Луоян полициясыз қалды және қарақшылар мен тонаушылардың қолына көшті. Император Хуэй көп ұзамай Сима Юэге наразы болған Цин провинциясының (青州, қазіргі орталық және шығыс Шандонг) әскери қолбасшысы Гу Симен Сима Юэнің үстемдігін құлату жоспарына келісті. Сима Юэ бұл жоспарды білгенімен, Сюньге қарсы жорыққа бара алмады. Ол ашу мен қайғыға беріліп, 311 жылдың көктемінде қайтыс болды. Оның армиясындағы генералдар мен шенеуніктер Луоянға қайтқанның орнына шығысқа, Сима Юэнің Донхай княздығына (қазіргі Линьи, Шандун) барып, оны сол жерде жерледі. Хе Лун Сима Юэнің өлімі туралы естіген соң, Луояннан кетіп, сол күшке қосылуға тырысты. Алайда, екеуі де Ши Ле тарапынан тоқтатылып, жойылды. Ши Сима Юэ империяға көп зиян келтірді деп, Сима Юэнің денесін өртеп жіберді. Сима Юэнің ұлдары тұтқындалып, Ши Ле тарапынан өлтірілді. Тек Пэй ханшайымы ғана қашып құтылып, көптеген қиындықтардан кейін, соның ішінде құлдықта болғаннан кейін, Цзяньеге келді. Ол Сима Юеден Сима Руиге Цзянье лауазымын беруге көндіргендіктен, Сима Руи оған риза болды және оны да, Сима Юэді де өлімнен кейін құрметтеді, сондай-ақ оның ұлы Сима Чонды (司馬沖) Сима Юэтің мұрагері ретінде қабылдауға рұқсат берді.

Emperor Huai, in contrast with the developmentally disabled Emperor Hui, was intelligent and astute, and he sought to revive the war ravaged empire, but Sima Yue maintained a tight grip on authority and would not allow the emperor much actual power. In spring 307, he left Luoyang and set up headquarters at Xuchang (許昌, in modern Xuchang, Henan), but continued to control the government remotely. Later that year, at the urging of his wife Princess Pei, he issued an order that appeared insignificant at the time but would turn out to be important later on—making Sima Rui the Prince of Langye be in charge of Yang Province (揚州, modern Zhejiang and southern Jiangsu and Anhui), at the post of Jianye (建業, in modern Nanjing, Jiangsu); this was the post from which Sima Rui would later, after the fall of Luoyang and Chang'an to Han Zhao, claim the Jin imperial title. In 309, Sima Yue, concerned about the growing use of authority that Emperor Huai was exerting, made a sudden return to Luoyang and arrested and executed a number of Emperor Huai's associates, including Emperor Huai's uncle Wang Yan (王延). Other than privately mourning them, there was nothing that Emperor Huai could do. Sima Yue further disbanded the imperial guards and put his own personal forces in charge of protecting the emperor. For all of Sima Yue's assertion of authority, he could not stop Han Zhao, under its generals Liu Cong the Prince of Chu (the son of Han Zhao's emperor Liu Yuan, Liu Yao the Prince of Shi'an (Liu Yuan's nephew), Wang Mi, and Shi Le, from disrupting Jin rule throughout northern and central China and gradually wearing out Jin forces and capturing Jin cities and towns. In late 309, he managed to fight off a joint attack by Liu Cong and Wang on Luoyang, but that victory was the exception to Han Zhao's inexorable advances. After Liu Yuan died in 310 and was succeeded by Liu Cong, Han Zhao renewed its attacks on the Luoyang region. Meanwhile, Sima Yue continued to alienate other generals and officials, and when Liu Kun, the military commander of Bing (并州, roughly modern Shanxi) proposed to him the plan of an attack on the Han Zhao capital Pingyang (平陽, in modern Linfen, Shanxi) in conjunction with the powerful Xianbei chieftain Tuoba Yilu the Duke of Dai, Sima Yue was fearful of backstabbing attack by some of these warlords and therefore unable to accept Liu's plan. Indeed, when Emperor Huai and Sima Yue sent out calls for the various governors to come to Luoyang's aid later that year, there were few responses. Sima Yue became uncertain of himself, and late in 310 left Luoyang with virtually all of the central government's remaining troops, along with a large number of officials, effectively stripping Luoyang and Emperor Huai bare of their defenses, except for a small detachment commanded by Sima Yue's subordinate He Lun (何倫), intended as much to monitor as to protect Emperor Huai. From that point on, Luoyang was left even without a police force and became largely a city abandoned to bandits and thugs. Emperor Huai soon entered into a plan with Gou Xi, the military commander of Qing Province (青州, modern central and eastern Shandong), who had been dissatisfied with Sima Yue, to overthrow Sima Yue's yoke. Sima Yue discovered this plan, but was unable to wage a campaign against Xun. He grew ill in his anger and distress, and died in spring 311. The generals and officials in his army, instead of returning to Luoyang, headed east toward Sima Yue's principality of Donghai (roughly modern Linyi, Shandong) to bury him there. He Lun, upon hearing about Sima Yue's death, also withdrew from Luoyang and sought to join that force. However, both were intercepted by Shi Le and wiped out. Shi, declaring that Sima Yue had caused the empire much damage, burned Sima Yue's body. Sima Yue's sons were all captured and presumably killed by Shi. Only Princess Pei fled, and after much suffering, including a stint where she was enslaved, she arrived in Jianye. Because she had persuaded Sima Yue to let Sima Rui have the Jianye post, Sima Rui was grateful to her and honored both her and Sima Yue posthumously, and allowed her to adopt his son Sima Chong (司馬沖) to serve as Sima Yue's heir.