Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марстағы жазықтар
Planitia on Mars
Амазонис Планитиасы (лат. Amāzŏnis) – Марстағы ең тегіс жазықтықтардың бірі. Ол Тарсис және Елисий вулкандық аймақтарының арасында, Олимп тауының батысында, Амазонис және Мемнония төртбұрыштарында орналасқан. Жазықтықтың топографиясы әртүрлі масштабтағы өте тегіс нысандарды көрсетеді. Медуза фоссаларының үлкен бөлігі Амазонис Планитиасында жатыр. Оның аты ертедегі астрономдар байқаған классикалық альбедо белгілерінің бірімен байланысты, ал ол өз кезегінде мифтік жауынгер әйелдер тайпасы – Амазонканың құрметіне аталған.
Amazonis Planitia (/ə//'//m//æ//z//ə//n//ᵻ//s// //p//l//ə//'//n//ɪ//ʃ//i//ə/, Latin Amāzŏnis) is one of the smoothest plains on Mars. It is located between the Tharsis and Elysium volcanic provinces, to the west of Olympus Mons, in the Amazonis and Memnonia quadrangles, centered at The plain's topography exhibits extremely smooth features at several different lengths of scale. A large part of the Medusae Fossae Formation lies in Amazonis Planitia. Its name derives from one of the classical albedo features observed by early astronomers, which was in turn named after the Amazons, a mythical race of warrior women.
Жасы мен құрамы
Бұл жазықтар шамамен 100 миллион жыл бұрын пайда болған, Марс бетін көруге кедергі келтіретін ең аз шөгінді қабаттармен сипатталады және Жердегі Исландияның құрамына өте ұқсас. Ұлы жазықтар арқылы еркін ағып жатқан лавадан пайда болған Амазонис жазығын Уильям Хартманн "көптеген жаңа лава ағындарымен кесілген жарқын, шаңды вулканикалық шөл" деп сипаттаған. Амазонис геологиялық құрамы және Марстың басқа аймақтарына қарағанда салыстырмалы түрде жас болғандықтан, қазіргі зерттеулердің басты назарына айналды. Хартман жазғандай, жазық Исландия бетіне ұқсас, оның "екі планетада да тегіс аймақтарды сынықтар сияқты бөлетін ерекше, тор тәрізді қыртыстар мен тік жарлар" бар. Екі жердің де пішіні жанартаулық жарылыстардан шыққан лава ағындарымен қалыптасқан, нәтижесінде екі беті де қалың қабатты қатайған лавамен жабылған. Амазонис және Исландияның әуеден түсірілген суреттері жер бедерінің дерлік бірдей екенін көрсетті, бұл екі аймақтың салыстырмалы жасын көрсетеді. Марстағы қазіргі заманның барлық кезеңі Амазония кезеңі деп аталды, өйткені зерттеушілер бастапқыда (және қателікпен) Амазонис жазығының барлық Марс жазықтарын бейнелейтінін ойлаған. Бірақ соңғы екі онжылдықта зерттеушілер бұл аймақтың жас және өте тегіс екенін, яғни ол көршілес аймақтардан ерекшеленетінін түсінді. Мүмкін, Марс толығымен су астында болған кезде бұл аймақта ерекше қасиеттер болған. Амазонистің жастығының толық маңызы әлі анықталмаса да, аймақтың ерекшелігі (яғни шөгінді тау жыныстарының болмауы) зерттеушілерге болашақта жаңа ашылулар жасауға ең ықтимал аймақ екенін көрсетті, сондықтан ол NASA-ның болашақ қону орындарының бірі ретінде ұсынылды.
Only approximately 100 million years old, these plains provide some of the fewest sedimentary layers impeding viewing of the Martian terrain, and closely resemble the composition of Earth's Iceland. Formed by free flowing lava across great plains, Amazonis has been described by William Hartmann as a "bright dusty volcanic desert crossed by many fresh looking lava flows." Amazonis has become the primary focus of modern research efforts both because of its geological composition and because of its relative youth compared to other Martian regions, which are often hundreds of millions of years older. Hartman writes that the plain closely resembles Iceland's surface, with its "strange cobweb like networks of ridges and crags [on both planets, divide] smoother areas into a pattern something like fragments of a broken plate." Both land masses' shapes have been formed by lava flows from volcanic eruptions, causing both surfaces to be covered by a thick layer of hardened lava. Findings from aerial footage of both Amazonis and Iceland have shown nearly identical terrain patterns, signifying the comparative ages of the two regions. The entire contemporary era on Mars has been named the Amazonian Epoch because researchers originally (and incorrectly) thought Amazonis Planitia to be representative of all Martian plains. Instead, over the past two decades, researchers have realized that the area's youth and extremely smooth surface actually distinguish the area from its neighbors. It is even possible that the area possessed distinctive characteristics when all of Mars was under water. Although the full implications of Amazonis's youth have not yet been determined, the nature of the area (i. e. lack of sedimentary rock) has at least provided researchers evidence that the areas are the most likely to provide future discoveries, and as such, has been proposed as a future site for most NASA landings.
Медузалық қазбалар
Медуза фоссасы - бұл Марстың экваторының бойында 1000 км-ге жуық созылып жатқан, жұмсақ және оңай эрозияға ұшырайтын шөгінді. Бұл шөгіндінің беті желдің әсерінен иярдангтар деп аталатын сызықты қырқаларға айналған. Бұл қырқалар көбінесе оларды жасаған басым желдердің бағытын көрсетеді және Марс желдерінің эрозиялық күшін дәлелдейді. Медуза фоссасының оңай эрозияға ұшырауы оның нашар байланысқан бөлшектерден тұратындығын көрсетеді.
The Medusae Fossae Formation is a soft, easily eroded deposit that extends for nearly 1,000 km along the equator of Mars. The surface of the formation has been eroded by the wind into a series of linear ridges called yardangs. These ridges generally point in direction of the prevailing winds that carved them and demonstrate the erosive power of Martian winds. The easily eroded nature of the Medusae Fossae Formation suggests that it is composed of weakly cemented particles,
Сызықтық жота желілері
Марста кратерлердің ішінде және олардың маңында сызықтық жоталардың желілері кездеседі. Жоталар көбінесе тор тәрізді қиылысатын, түзу сызықты бөліктер түрінде көрінеді. Олардың ұзындығы жүздеген метрге, биіктігі ондаған метрге, ал ені бірнеше метрге жетеді. Соққылар жер бетінде жарықтарды (жарылымдарды) жасаған деп саналады, және осы жарықтар кейіннен сұйықтықтар ағып өтетін арналарға айналған. Сұйықтықтар осы құрылымдарды біріктірген (цементтеген). Уақыт өте келе, айналасындағы материал эрозияға ұшырап, берік жоталар қалды. Бұл жоталар балшық кенеттері орналасқан жерлерде табылғандықтан, олар суды қажет ететін балшықты табуға көмектесетін белгілер болып табылуы мүмкін. Бұл жердегі су бұрынғы өмірге жағдай жасаған болуы мүмкін. Балшық бұрынғы өмірдің қазбаларын немесе басқа да іздерін сақтап қалуы да мүмкін.
Linear ridge networks are found in various places on Mars in and around craters. Ridges often appear as mostly straight segments that intersect in a lattice like manner. They are hundreds of meters long, tens of meters high, and several meters wide. It is thought that impacts created fractures in the surface, these fractures later acted as channels for fluids. Fluids cemented the structures. With the passage of time, surrounding material was eroded away, thereby leaving hard ridges behind. Since the ridges occur in locations with clay, these formations could serve as a marker for clay which requires water for its formation. Water here could have supported past life in these locations. Clay may also preserve fossils or other traces of past life.
Желілі пішіндер
Сұйық дөңгелек немесе басқа да нысанның үстінен аққанда, оның ағысы тегістеледі. Көбінесе су ағыны пішін жасайды, содан кейін лава ағындары осы аймаққа таралады. Төмендегі суреттерде осыған ұқсас жағдай орын алған.
When a fluid moves by a feature like a mound, it will become streamlined. Often flowing water makes the shape and later lava flows spread over the region. In the pictures below this has occurred.
Қара көлбеу сызықтар
Марста көптеген жерлерде, тік беткейлерде, мысалы кратер қабырғаларында қараңғы жолақтар байқалады. Ең жас жолақтар қараңғы болып көрінеді, ал уақыт өте келе олар ашық түске енеді. Көбінесе олар кішкентай, тар дақтан басталып, кейін кеңейіп, жүздеген метрге дейін төмен қарай созылады. Бұл жолақтарды түсіндіру үшін бірнеше идеялар ұсынылған. Кейбіреулері суға, тіпті тірі организмдердің өсуіне байланысты. Жолақтар шаңмен жабылған аймақтарда пайда болады. Марстың көп бөлігі шаңмен жабылған, себебі атмосферадан шаң белгілі бір уақыт аралығымен түсіп, барлығын жабады. Біз бұл шаң туралы көп нәрсе білеміз, өйткені Марс роверлерінің күн панельдері шаңмен толады. Роверлердің қуатын желдің шаң дауылдары арқылы бірнеше рет сақтап қалды, олар панельдерді тазалап, қуатты арттырды. Сондықтан атмосферадан шаң жиі түсетінін білеміз. Көптеген мамандардың пікірінше, бұл жолақтар шаңның көшкінін көрсетеді. Жолақтар шаңмен жабылған жерлерде пайда болады. Шаңның жұқа қабаты алынғанда, астыңғы бет қараңғы болып көрінеді. Марстың беті көбінесе шаңмен жабылған. Шаң дауылдары жиі болады, әсіресе оңтүстік жартышарда көктем басталар кезде. Сол кезде Марс Күнге 40%-ға жақындайды. Марстың орбитасы Жерге қарағанда эллипстік. Яғни, Марс үшін Күннен ең алыс және ең жақын нүктелер арасындағы айырма өте үлкен, ал Жер үшін бұл айырмашалық шамалы. Сонымен қатар, бірнеше жылда бір рет бүкіл планета жаһандық шаң дауылдарына ұшырайды. NASA-ның "Маринер-9" ғарыш кемесі келген кезде, шаң дауылдарының ішінде ештеңе көру мүмкін болмады. Сол уақыттан бері басқа да жаһандық шаң дауылдары байқалды.
Many places on Mars show dark streaks on steep slopes, such as crater walls. It seems that the youngest streaks are dark and they become lighter with age. Often they begin as a small narrow spot then widen and extend downhill for hundreds of meters. Several ideas have been advanced to explain the streaks. Some involve water, or even the growth of organisms. The streaks appear in areas covered with dust. Much of the Martian surface is covered with dust because at more or less regular intervals dust settles out of the atmosphere covering everything. We know a lot about this dust because the solar panels of Mars rovers get covered with dust. The power of the Rovers has been saved many times by the wind, in the form of dust devils that have cleared the panels and boosted the power. So we know that dust falls from the atmosphere frequently. It is most generally accepted that the streaks represent avalanches of dust. Streaks appear in areas covered with dust. When a thin layer of dust is removed, the underlying surface appears dark. Much of the Martian surface is covered with dust. Dust storms are frequent, especially when the spring season begins in the southern hemisphere. At that time, Mars is 40% closer to the Sun. The orbit of Mars is much more elliptical than the Earth's. That is, the difference between the farthest point from the Sun and the closest point to the Sun is very great for Mars, but only slight for the Earth. Also, every few years, the entire planet is engulfed in a global dust storm. When NASA's Mariner 9 craft arrived there, nothing could be seen through the dust storm. Other global dust storms have also been observed, since that time.
Ми аумағы
Марста көптеген жерлерде ми сияқты жер бедері кездеседі. Ол жарықтар бойында мұздың сублимациялануынан пайда болады. Ми сияқты жер бедерінің тізбектері мұз ядросын қамтуы мүмкін. HiRISE көлеңке өлшемдері тізбектердің биіктігі 4-5 метрге жететінін көрсетеді.
Brain terrain is common in many places on Mars. It is formed when ice sublimates along cracks. The ridges of brain terrain may contain a core of ice. Shadow measurements from HiRISE indicate the ridges are 4–5 meters high.