Кіріспе

Track of the Cat) – 1954 жылы түсірілген, Уильям А. Уэллман режиссерлік еткен, Роберт Митчем, Тереза Райт және Диана Линн бас рөлдерде ойнаған американдық вестерн фильмі. Фильм Уолтер Ван Тилбург Кларктың 1949 жылғы осы аттас романы негізінде түсірілген. Бұл Уэллманның Кларк романын бейімдеген екінші туындысы; алғашқысы – 1943 жылғы «Окс Боу Инцидент» фильмі. «Track of the Cat» фильмін Джон Уэйн мен Роберт Феллоуз өздерінің Batjac Productions атты продюсерлік компаниясы үшін жасады.

Сюжет

Бiр-бiрiмен дауласып жүрген Бриджестер отбасы 1900 жылдардың басында Солтүстік Калифорниядағы шалғайдағы ранчоларында қатал қысты өткізеді. Дөңгелек, ұрысқақ Керт Бриджес қарапайым, тартымды ағасы Артурды мазақтайды, ал кіші ағасы Харольд Керттің зорлық-зомбылығына үнсіз шыдайды. Анасы – дінге фанатикалық берілген, ал әкесі – көп сөйлейтін, өзін өкінішпен аяушы маскүнем. Ашулы қарт қыз Грейс Харольдтың никелес әйелі, жанды Гвеннің келуіне уақытша қуанады. Отбасының жалдаған үндісі Джо Сэм отбасыны дөңгелектеп жүрген пантера туралы ескертеді; көп жыл бұрын оның отбасын пантера құртады. Джо Сэмнің мысыққа деген шарқыншақтық қорқынышы Куртты ашуландырады. Ол Артурмен бірге пантераның ізін қуа шығады. Отбасы олардың оралуын күтіп отырғанда, ата-анасымен қақтығыстан қашқан Харольд Гвеннің ынтасымен ранчоның тең бөлігіне талап етуге көмектеседі. Харольд Куртқа деген құрметі үшін бас тартады, ол жылдар бойы ранчоны сәтті басқарып келген. Грейс кіші інісі мен оның никелес әйелін қолдауға тырысса да, Ма Бриджес Гвенге күдікпен қарайды, ол Харольд үшін отбасының ашу-ызасына бейжай қарайды. Соңында Артур мен Курт пантераны қуа келе қаза табады, ал пантераны Харольд өлтіреді. Тірі қалған кейіпкерлер осы қиындықтардан кейін жақсы болашаққа жол ашылатынына үміттенеді.

Өндіріс

Сыртқы сахналар Вашингтон штатындағы Рейнер тауында түсірілді. Митчем терең қар мен суықта түсіруді өміріндегі ең қиын түсірілім жағдайы деп есептеді. Режиссер Уильям А. Уэллман бастапқыда қара-ақ фильмді түспен түсіруді жоспарлаған. Оның ойынша, егер фильм көбінесе монохроматтық түстерде, айқын қара және ақ түстерде, ал қалғаны көбінесе сұр түстерге ұқсас басылған түстерде түсірілсе, онда ол жарқын түстерді тек қана күшті драматикалық эффект үшін сирек қолдана алады. Уильям Клотхердің операторлық жұмысы қара және ақ түстерді басым етуге және түстерді азайтуға бағытталған. Тек көк қаптамалар, от және Митчемнің қызыл пальтосы сияқты маңызды элементтер көзге түседі.

Қабылдау

"Нью-Йорк Таймс" газетінде жазған сыншы Босли Кроутер фильмді "Евгений О'Нилл стиліндегі батыс драмасының бір түрі" деп атады және ара-жібір пікір білдірді: "Веллман мырзаның үлкен экрандағы туындысы терең аналық билікке бағынған мелодрама немесе грек трагедиясының іздері бар батыс фильмінің ауыр да шатақ тудыратын пародиязындай көрінеді. Ағасының үлкен CinemaScope кеңістігінде пантераны қуу сахнасы, ал отбасының ранчодағы мас-күңкесі мен әңгіме-дүңкесі – мүлдем бөлек бір қойылым сияқты. Фильмнің басты кемшілігі осында: оның психологиялық тұжырымы, драмалық мәні жоқ. Онда әдемі қарлы пейзаждар көп, терең сезімдер туралы көп сөз бар. Бірақ ол қандай да бір сыртқы әсерге ұшырағаннан кейін жоғалып кетеді". Фильмнің суреттеріне жоғары баға берілгеніне қарамастан, замандас сыншылардың пікірлері де әр түрлі болды. "Ричмонд Ньюс Лидер" оны "көңіл көншітпейтін" деп сипаттаса, "The Spokesman Review" журналы "Track of the Cat" фильмін "тағы бір психологиялық жұмбақ, бірақ жылдың ең жақсы туындыларының бірі" деп атады. Соңғы кезде кино сыншысы Денис Шварц 2005 жылы фильм туралы жағымды пікір білдірді: "1880 жылдары Калифорнияның солтүстігіндегі қарға көмбеген, уақтап оқшауланған ранчодағы қиын, қараңғы, ойлы батыс фильмі. Ол Уолтер ван Тилбург Кларктың кітабы негізінде түсірілген, ал оның тағы бір кітабы – "Окс Боу Инцидент" де Уильям Веллманның режиссерлігімен экранға түскен. Күшті әдебиеттік сценарийді А. И. Безеридес жазған. Фильмде Эдгар Аллан По шығармаларының әсері мен үнді халықтарының мифологиясының ертедегі қаталдығы сезіледі. Оператор Уильям Х. Клотьер негізгі түстерді ағартып, суреттерге қара-ақ фильмнің көрінісін берген. Осы әсерлі, жарқын түс схемасы фильмге жасырын жыныстық энергияны қуаттап беруде және оған құпиялылық аурасын сыйруда тиімді рөл атқарады". Джонатан Розенбаум бұл фильмді "Голливудтан шыққан ең ерекше фильмдердің бірі" деп атады. Веллман фильмнің көп бөлігін қара-ақ түсті етіп жоспарлаған, бірақ оны түсімен және CinemaScope форматында түсірген (Уильям Х. Клотьердің операторлық шеберлігі таң қалдырады), нәтижесінде 1880 жылдардың драмасы стилденген, тығырықтан шығу жоқ декорациялар мен кеңістіктік локациялар арасында ауысады. Бертранд Тавернье оны Дрейердің туындыларымен салыстырды, және американдық киноның Ордетке жақындаған ең жақсы мысалы осы фильм деп айтуға болады.