«Кронпринц Вильгельм» – неміс кемесінің тарихы

Кіріспе

Неміс мұхит кемесі және соғыс кемесі

«Кронпринц Вильгельм» 1901 жылы Германияның Штеттин қаласындағы (қазіргі Польшаның Шчецин қаласы) AG Vulcan кеме жасаушылығында, қазіргі уақытта Hapag Lloyd компаниясының құрамына кіретін Norddeutscher Lloyd үшін салынған неміс мұхит кемесі болды. Ол Германия императоры Вильгельм II-нің ұлы, ханзада Вильгельмнің құрметіне аталған және оның серік кемесі болды.

Оның қызметі алуан түрлі болды: ол әлемдік рекордты ұстаған жолаушылар лайнері ретінде басталып, 1914-1915 жылдары Императорлық неміс теңіз флоты үшін қосымша әскери кемеге айналды, бір жыл бойы саудалық кабельдік кеме ретінде теңізде болды, содан кейін жабдықталуы тоқтап қалғандықтан АҚШ-та интернировкаланды. АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезде ол тартып алынып, USS Von Steuben деп аталды және қызметтен шығарылғанға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің әскер тасымалы ретінде пайдаланылды. Содан кейін ол 1923 жылы металлға тапсырылғанға дейін АҚШ Кемелер кеңесінің қызметінде болды.

Неміс жолаушылар лайнері (19011914)

"Кронпринц Вильгельм" кемесі 1901 жылғы 30 наурызда суға түсірілді. Оның тік ұзындығы 194,25 м, ені 20,21 м, тереңдігі 11,98 м болды. Кемеде екі бұранда орнатылған, олар әрқайсысы алты цилиндрлі төрт еселенген кеңейту қозғалтқышымен қоздырылған. Екі қозғалтқышының жалпы қуаты 3,534 НҚ құрады. 1901 жылғы 17 қыркүйекте "Кронпринц Вильгельм" Бремерхавеннен Саутгемптон және Шербург арқылы Нью-Йоркке қарай алғашқы трансатлантикалық сапарын бастады. Ол Солтүстік Атлантикадағы ең жылдам және ең сәнді лайнерлердің бірі болды және 1914 жылға дейін осы бағытта жүріп тұрды. 1901 жылы кеменің жалпы құны шамамен 3,2 миллион долларға бағаланды, бұл оның алдыңғы кемесі "Кайзер Вильгельм дер Гроссе"-ден жарты миллион долларға артық. Кемеде Марконидің сымсыз телеграфы орнатылған, ал 1913 жылы оның шақыру белгісі DKP болды. Онда электрлік орталық жылыту жүйесі және 1900 электр шамдары бар. Шамамен 60 электр қозғалтқышы көпір крандарын, желдеткіштерді, лифттерді, тоңазытқыштарды және қосалқы жабдықтарды іске қосты. "Кронпринц Вильгельм" карталар бөлмесінде 20 герметикалық есікті ашу немесе жабу үшін басқару тақтасына ие болды. Есік жабық болса, шам арқылы көрсетілетін. Осы қауіпсіздік жүйесіне ғана арнайы кабельдердің белгілі бір мөлшері және қалыпты кабельдердің белгілі бір мөлшері қажет болды. 1907 жылы кеме мұз тауына соғылып, кеменің мұрты қирады, бірақ сапарын аяқтауға үлкерді. 1901 жылғы 18 қыркүйекте "Кронпринц Вильгельм" Шербургтен Нью-Йоркке жасаған алғашқы сапарында алып толқынның салдарынан зақым көрді. Толқын кемені тікелей соқты. 1902 жылы Саутгемптон жанындағы суларда екі соқтығысу орын алды. Біріншісі - тұманды ауа-райында жүк тасымалдаушы "Роберт Ингем" кемесімен болған соқтығысу. Жүк кемесі батып, екі адам қаза тапты, бірақ "Кронпринц Вильгельм" аз ғана зақым көрді. 1902 жылғы 8 қазанда "Кронпринц Вильгельм" Корольдік Әскери-теңіз күштерінің эсминецімен соқтығысты. "Визард" эсминцы ауыр зақым алды, ал "Кронпринц Вильгельм" салыстырмалы түрде зақымсыз қалды. 1902 жылдың қыркүйегінде Август Рихтер басқаруымен "Кронпринц Вильгельм" Шербургтен Нью-Йоркке жасаған ең жылдам сапары үшін "Көк лента" жүлдесін жеңіп алды, бұл сапар бес күн, 11 сағат, 57 минутқа созылды, орташа жылдамдығы белгілі бір шаманы құрады. "Кронпринц Вильгельм" лайнерінде көптеген танымал халықаралық тұлғалар саяхат жасады. Олардың арасында заңгер және саясаткер Льюис Стювесант Чанлер (1903), опера әншісі Лилиан Блаувельт (1903), жазушы Ллойд Осборн (1907) және көп миллиондық капиталға ие, саясаткер және заңгер Сэмюэл Унтермайер (1910) болды.

Kronprinz Wilhelm was launched on 30 March 1901. Her registered length was 194.25 m, her beam was 20.21 m and her depth was 11.98 m. Her tonnages were and She had two screws, each driven by a six cylinder quadruple expansion engine. Between them her twin engines were rated at 3,534 NHP. She started her transatlantic maiden voyage on 17 September 1901 from Bremerhaven via Southampton and Cherbourg to New York. She was one of the fastest and most luxurious liners on the North Atlantic and stayed on that run until 1914. Her total cost in 1901 was approximately $3.2 million, half a million more than her predecessor Kaiser Wilhelm der Große. The ship had a Marconi wireless telegraph, and by 1913 her call sign was DKP. She had electric central heating, and 1,900 electric lamps. About 60 electric motors worked bridge cranes, fans, elevators, refrigerators and auxiliary machinery. Kronprinz Wilhelm had a control panel in the map room to close or open the 20 watertight doors. If a door was closed, this was shown by a lamp. This security system alone needed of special cables and of normal cables. At one point in 1907 the ship rammed an iceberg and suffered a crushed bow, but was still able to complete her voyage. On 18 September 1901 Kronprinz Wilhelm was damaged on its maiden voyage from Cherbourg to New York by a huge rogue wave. The wave struck the ship head on. In 1902, she was involved in two different collisions in the waters off Southampton. In the first, she collided with the cargo vessel Robert Ingham in foggy weather. The cargo ship sank, with two fatalities, but Kronprinz Wilhelm sustained little damage. On October 8, 1902, Kronprinz Wilhelm collided with a Royal Navy destroyer, The two vessels were pulled into contact with each other when Wizard tried to pass the much larger Kronprinz Wilhelm. Wizard sustained heavy damage, but Kronprinz Wilhelm escaped relatively unharmed. In September 1902, captained by August Richter, Kronprinz Wilhelm won the Blue Riband for the fastest crossing yet from Cherbourg to New York in a time of five days, 11 hours, 57 minutes, with an average speed of
In her time as a passenger liner, many famous international personalities sailed on Kronprinz Wilhelm. These included the lawyer and politician Lewis Stuyvesant Chanler (1903), the opera singer Lillian Blauvelt (1903), the author Lloyd Osbourne (1907); and the multi millionaire, politician and lawyer Samuel Untermyer (1910).

Ішкі бөлмелер

Кронпринц Вильгельмнің ішкі бөлмелерін 1881-1907 жылдар аралығында Norddeutscher Lloyd компаниясының бас дизайнері Иоганн Поппе жасаған. 1903 жылы Кронпринц пен Кайзер Вильгельм дер Гросске барған Cunard басшылары Попптың интерьерін «екіұшты, әсем және жаппай, жарқын түсті және тынышсыз формада, әрине қымбат және ерекше көзге түсетін» деп сипаттады. Кронпринц Вильгельм өзінің бірінші сыныптық жолаушыларына әлеуметтік зал, музыкалық бөлме, темекі шегу бөлмесі және кітапхана сияқты қоғамдық бөлмелер ұсынды. Асхана 414 адамға арналған және шыныдан жасалған шамданағы бар күмбезбен жабылған. Қабырғалары жасыл және қола панельдерден тұрады, ал төбелері төрт маусым, күн мен түн сияқты аллегориялармен суреттелген. Темекі шегу бөлмесі шыны күмбезбен әшекейленген, көк боялған еменмен қапталған және жиһазбен жабдықталған, төбесін емен арқалықтар ұстап тұрған. Қабырғаларда Гогенцоллерн әулетінің тарихынан эпизодтар бейнеленген суреттер ілінген. Scientific American Supplement журналы «жайылымдар «Кайзер Вильгельм» кемесіндегідей сәндік безендіруге ие, бірақ түстерінің аялылығы көзге жағымдырақ» деп жазды. Кемедегі ең жақсы жатақханалар 4 «люкс кабинадан» – отыру бөлмесі, бірнеше жатын бөлмесі және ваннасы бар, сондай-ақ ваннасы бар 8 каютадан тұрды. 1902 жылы Пруссияның ханзадасы Генрих (1862–1929) – кайзер Вильгельм II-нің інісі Нью-Йоркке мемлекеттік сапармен келді, оны президент Теодор Рузвельт қарсы алды. Ол жаңа, әсерлі Кронпринц Вильгельммен саяхаттады, оған императорлық яхта емес, көптеген тілшілер еріп жүрді. Сондай-ақ, 300 бірінші сыныпты және 700 үшінші сыныпты жолаушылар да болды. Бұл сапар кинорепортаждардың алғашқы мысалы болды. Бұл капитан Август Рихтердің 1907 жылдың тамызына дейін капитан болған алғашқы рейсі болды. 1904 жылдың 9 мамырында Кронпринц Вильгельм Плимут жағасында тоқтады, одан жолаушылар мен поштаны тендермен жағаға түсірді, бұл поштаны тасымалдау шарты бар Great Western Railway және жолаушылар шарты бар London and South Western Railway арасында кім алдымен поштаны/жолаушыларды Лондонға жеткізеді деген бәсекеге себеп болды. Бәсекені GWR жеңіп алды, оның локомотиві City of Truro Сомерсеттегі Веллингтон Банкінен түсетін кезінде 102,3 миль/сағ жылдамдықпен тіркелді. Бұл туралы жазған Чарльз Рус Мартен алтынның Кронпринц Вильгельмнен GWR пойзына Панама каналын салу үшін француздықтарға төлем ретінде аударылғанын мәлімдеді. Алайда, бұл күмәнді, өйткені Францияға жіберілген алтын Англияда емес, Францияда түсірілген болар еді, ал Кронпринц Вильгельм Плимут жағасында осы алтынды түсіру үшін жеткілікті уақыт бойы тоқтамады.

The interiors of Kronprinz Wilhelm were designed by Johann Poppe, the chief interior designer for Norddeutscher Lloyd's liners between 1881 and 1907. Cunard executives who visited the Kronprinz and the Kaiser Wilhelm der Grosse in 1903 described Poppe's interiors as "bizarre, extravagant and crude, loud in colour and restless in form, obviously costly, and showy to an extreme degree." Kronprinz Wilhelm offered its First Class passengers such public rooms as a social hall, a music room, smoking room, and library. The dining room could seat 414 and was topped by a glass skylight set within a cupola. The walls consisted of green and bronze panels, while the ceilings were painted with allegories of the four seasons, day and night, etc. The Smoking Room was crowned by a glass dome and paneled and furnished in blue stained oak, with oak beams supporting the ceiling. Paintings showing episodes from the history of the House of Hohenzollern were placed along the walls. The Scientific American Supplement noted that "the accommodations are finished on the same rich scale of decoration which obtains on the "Kaiser Wilhelm:" but with the difference that the color scheme is more subdued and, therefore, more restful to the eye." The finest accommodation aboard were 4 "cabines de luxe" consisting of sitting room, several bedrooms and a bathroom, and 8 staterooms with an en suite bathroom.]] In 1902, Prince Heinrich of Prussia (1862–1929)—brother of Kaiser Wilhelm II—made a state visit to New York, where he was received by President Theodore Roosevelt. Media oriented, he sailed on the new, impressive Kronprinz Wilhelm, on which a huge number of reporters could accompany him, and not the imperial yacht. There were also 300 passengers and 700 steerage passengers aboard. This state visit was also an early example of film reporting. This was also the ship's first voyage under Captain August Richter, who was the captain until August 1907. On 9 May 1904, the Kronprinz Wilhelm anchored off Plymouth for passengers and mail to be put ashore by tender, sparking a race between the Great Western Railway (who had the contract to carry the mail) and the London and South Western Railway (who had the passenger contract) to see who would be the first to get the mail/passengers to London. The race was won by the GWR, whose locomotive City of Truro was recorded at 102.3 mph during the descent of Wellington Bank in Somerset. It was claimed by recorder Charles Rous Marten that gold was transferred from the Kronprinz Wilhelm to the GWR train, as a payment to the French for the construction costs of the Panama canal. However this is doubtful as any gold bound for France would have been offloaded in France rather than England, and the Kronprinz Wilhelm was not moored off Plymouth long enough for this quantity of gold to have been unloaded.

Неміс көмекші крейсері (19141915)

Германия Бірінші дүниежүзілік соғысқа қадам басқанда, «Кронпринц Вильгельм» Атлантика мұхитының батыс жағында, капитан Гранның басқаруында болды. Ол Императорлық Германия теңіз күштеріне қабылданып, екі жылдам ату қаруын, 290 дана 88 мм оқ-дәрісін, бір пулемет пен 36 мылтықты, сондай-ақ бір офицер, екі сержант және 13 матросты қабылдауға бұйрық берілді. Ол қосымша крейсер ретінде тағайындалды. Бұрынғы «Карлсрухе» кемесінің навигациялық офицері болған капитан-лейтенант Пол Тьерфельдер оның командирі болды, ал Гран – аға офицер болып тағайындалды. Британдық крейсердің жақын болуы кездесуді қысқартты, нәтижесінде екі неміс кемесі асығыс түрде келіп, әртүрлі бағыттарға қарай жылдамдықпен кете алды. «Кронпринц Вильгельм» Азор аралдарына қарай ирек жолмен жүріп, 17 тамызда жетіп, Сан-Мигель аралының жанында неміс бу кемесімен кездесті.

Қамтамасыз ету және оқыту

Вальхалла мен Кронпринц Вильгельм Азор аралдарынан оңтүстікке қарай бағытталды, Вальхалладан Кронпринц Вильгельмге көмір аударды. Кейін Лас-Пальмас (Канар аралдары) қаласындағы неміс өкілдерінен Азор және Канар аралдары маңында енді көмірдің жоқ екенін естіді. Осыған байланысты, оның командирі Бразилия жағалауына баруға шешім қабылдады, онда Германияға ыңғайлы көмір көздерін табуға немесе кем дегенде бейтарап порттардың көптігін анықтауға үміттенеді, егер кемесін жаулап алынған кемелерден жабдықтау мүмкін болмаса. Азор аралдарына және Оңтүстік Америка жағалауына сапар барысында Кронпринц Вильгельм барлық кемелермен байланыстан аулақ болды, себебі ол одақтас саудасына шабуыл жасау миссиясын бастауға дайын емес еді. Оқтарды орнатып, оқ ату жаттығулары үшін нысана құру қажет болды. Ықпал астындағы экипаж – көбінесе резервтегілер мен азаматтық қызметкерлер – әскери кемедегі міндеттері мен жалпы теңіз тәртібін жедел оқытудан өтті. "Тұтқындау экипажы" таңдалып, жаулап алынған кемелерге түсу, жүк пен кеме құжаттарын тексеру және жаулап алынған кемелерді батыру үшін жарылғыш зарядтарды қолдану техникасы бойынша оқытылды. Соңында, экипаж мүшелерінің барлығы теңіз формасына ұқсас киіммен жарақтандырылды. Экипаж дайын болу үшін тынымсыз жұмыс істеді, ал 3 қыркүйекте Кронпринц Вильгельм Карлсрухтың көмекші кемесімен – SS Asuncionмен – Сан-Рок мүйісінің солтүстігіндегі Рокас рифінің жанында кездескен кезде дайындықтар дерлік аяқталды. Келесі күні сағат 20:30-да көмекші крейсер британдық бу кемесіне кездесті. Бу кемесі шабуылшы оқ атпастан тоқтады. Алайда, күшті толқындар кемеге түсуді келесі күні таңғы сағат 06:00-ден кейінге ықпалдады. Тұтқындау экипажы көбінесе контрабандалық жүктерден тұратын жүк тапты, бірақ кемені батырудан бұрын командир Тиерфельдер мүмкіндігінше оның жабдықтары мен отынын сақтап қалуды қалады. 8 қыркүйекке дейін ауа райының нашарлауы жүк тасымалын мүмкін етпеді. "Индиан Принс" экипажы мен жолаушылары шамамен сағат 14:00-де Кронпринц Вильгельмге көшірілді, содан кейін екі кеме бір-бірімен қатар жүрді. 8/9 қыркүйек түні көмір қазу басталды және жалғасты. Келесі күні таңертең неміс тұтқындау экипажы үш жарылғыш зарядты жарып, "Индиан Принс" кемесін батырды. Содан кейін Кронпринц Вильгельм бірнеше неміс жабдықтау кемелерімен кездесу үшін оңтүстікке бағытталды. Кронпринц Вильгельмнің круизінің сәттілігіне көмір ең маңызды фактор болды. Осы тауарды табу үміті оны Оңтүстік Америка жағалауына жеткізді, ал оны табудағы сәттілігі оны сол жерде ұстап тұрды. Бастапқыда ол Оңтүстік Америка порттарынан осы мақсатта жіберілген неміс бу кемелерінен жабдықтады. Келесі ай бойы ол төрт мұндай көмекші кемелерден көмір алды, тіпті келесі құрбанымен кездеспей тұрды. Бұл оқиға 7 қазанда болды, ол Рио-де-Жанейромен шамамен бірдей ендікте Бразилия жағалауынан алыс жерде британдық бу кемесін тоқтатып алды. Келесі күні шабуылшы тұтқындалған кемемен қатарласып, оны батырудан бұрын, олжаның көмірін және мұздатылған ет жүгін тартып алды. Ол Ла Коррентинадан екі қаруын және олардың қалқандарын алып кетті. Кейін шабуылшы қосымша қаруларды кормаға орнатып, оларды оқ ату жаттығулары мен ескерту оқтарын атқылау үшін пайдаланды. Ол 11 қазанға дейін Ла Коррентинадан көмір және жабдықтау жұмыстарын жалғастырды, онда нашар ауа райы кейінге қалдыруға мәжбүр етті. 14 қазанда ол отын тасымалын қайта бастады, бірақ ол өзінің тұтқынының бауырласы екі күн бұрын Монтевидеодан кетіп, жақын арада өтіп баратынын көрсететін сымсыз хабарды ұстады. Тұтқындау экипажы әдеттегі үш жарылғыш зарядты орнатып, сол күні Ла Коррентинаны батырды. Ла Коррентина мен француз баркасы "Юнион" кемесінің аман қалғандары 1914 жылдың 23 қарашасында неміс лайнерімен Монтевидеоға жеткізілді. Келесі бес ай бойы Кронпринц Вильгельм Бразилия мен Аргентина жағалауларында жүзіп өтті. Одақтас газеттері Кронпринц Вильгельмнің батып кеткені, торпедаға ұшырағаны немесе тұтқындалғаны туралы жиі хабарлады, бірақ 1914 жылдың 4 қыркүйегі мен 1915 жылдың 28 наурызы аралығында ол Оңтүстік Американың шығыс жағалауында 15 кемені – 10 британдық, төрт француздық және бір норвегиялық кемені – жаулап алды (және көбінесе батырды). Олардың 13-і Кронпринц Вильгельмнің тікелей әрекеттерінен батып кетті; тағы біреуі шабуылдап қатты зақымдалды және кейін батып кеткен болуы мүмкін. Қалған кеме 12-ші рет жаулап алынғаннан кейін кемедегі көптеген тұтқындарды портқа тасымалдау үшін пайдаланылды.

Walhalla and Kronprinz Wilhelm headed south from the Azores, while transferring coal from Walhalla to Kronprinz Wilhelm. She then learned from German representatives at Las Palmas in the Canary Islands that no further coal would be available in the neighborhood of the Azores and the Canaries. Consequently, her commanding officer decided to head for the Brazilian coast, where he hoped to find sources of coal more friendly to Germany or at least a greater choice of neutral ports in which to intern his ship if she should find herself unable to replenish her supplies from captured ships. On the voyage to the Azores and thence to the South American coast, Kronprinz Wilhelm had to avoid contact with all shipping since she was not ready to embark upon her mission raiding Allied commerce. The guns had to be emplaced and a target for gunnery practice constructed. The crew—mostly reservists and civilians—received a crash course in their duties in a warship and in general naval discipline. A "prize crew" was selected and trained in the techniques of boarding captured vessels (prizes), inspecting cargo and ship's papers, and using explosive charges to sink captured ships. Finally, all members of the crew were outfitted in some semblance of a naval uniform. The crew worked at a feverish pace in order to be ready, and by the time Kronprinz Wilhelm met Karlsruhes tender—SS Asuncion—near Rocas Reef north of Cape San Roque on 3 September, preparations were nearly complete. At 20:30 the following evening, the auxiliary cruiser encountered a target, the British steamship The merchantman stopped without the raider's firing a shot. Heavy seas, however, postponed the boarding until shortly after 06:00 the following morning. The prize crew found a cargo composed largely of contraband, but before sinking the ship, Commander Thierfelder wanted to salvage as much of her supplies and fuel as he could. Continued heavy seas precluded the transfer until the afternoon of 8 September. Indian Princes crew and passengers were brought over to Kronprinz Wilhelm at around 14:00, and the two ships moved alongside each other immediately thereafter. Coaling started and continued throughout the night of 8/9 September. The following morning, the German prize crew detonated three explosive charges which sank Indian Prince. Kronprinz Wilhelm then headed south to rendezvous with several German supply ships. Coal, more than any other factor, proved to be the key to the success of Kronprinz Wilhelms cruise. The hope of finding that commodity had brought her to the coast of South America, and her success in locating sources of it kept her there. Initially, she replenished from German steamships sent out of South American ports specifically for that purpose. She spent the next month coaling from four such auxiliaries before she even contacted her next victim. That event occurred on 7 October, when she hailed the British steamship well off the Brazilian coast at about the same latitude as Rio de Janeiro. The next day, the raider went alongside the captured ship to seize the prize's coal and cargo of frozen meat before sinking her. She took La Correntinas two ammunition less guns and their splinter shields. The raider later mounted the additional guns aft, where they were used for gun drills and to fire warning shots with modified, blank salute cartridges. She continued coaling and provisioning operations from La Correntina until 11 October, when bad weather forced a postponement. On 14 October, she resumed the transfer of fuel but broke off again when she intercepted a wireless message indicating that her captive's sister ship had departed Montevideo two days earlier and would soon pass nearby. The prize crew placed the usual three explosive charges, and sank La Correntina that same day. Survivors of La Correntina and the French barque Union were landed at Montevideo by the German liner on 23 November 1914. For the next five months, Kronprinz Wilhelm cruised the waters off the coast of Brazil and Argentina. Allied newspapers often reported that Kronprinz Wilhelm had been sunk, torpedoed, or interned, but between 4 September 1914 and 28 March 1915, she was responsible for the capture (and often sinking) of 15 ships—10 British, four French, and one Norwegian—off the east coast of South America. Thirteen of them sank from direct actions of Kronprinz Wilhelm; another she damaged severely by ramming, and she probably sank later. The remaining ship served as a lumpensammler, transporting into port what had become an unbearable number of detainees aboard after her 12th capture.

1915-1917 жылдардағы интернаттау

Ақырында, көмірдің азаюы және аурулардың күрт өсуі кронпринц Вильгельмді ең жақын бейтарап портына баруға мәжбүр етті. Аурудың себебі – олардың тамақтануындағы кемшіліктер, негізінен ет, ақ нан, қайнатылған картоп, консервіленген көкөністер және олеомаргарин тұтынуынан туған дұрыс тамақтанбау болды. Тек қана шайқас кемелерінен тартып алынған аздаған жаңа көкөністер ғана офицерлердің асханасына арналды. Кеме хирургі доктор Перренон былай деді: «Біздің теңізшілердің арасында пневмония, плеврит және ревматизм жағдайлары көп болды. Олар эпидемия басталмас бұрын-ақ қарсылық танысу қабілетін жоғалтқан сияқты. Бізде үстірт жаралар мен кесулерді емдеуге тура келді, олар көбінесе ұзақ уақыт бойы жазылмайтын. Көп қан кету болды. Кемеде көптеген апаттар, сүйек сынулар мен шығулар орын алды. Сынған сүйектердің бітуі өте баяу болды». Жылдам жазылмау – скорбуттың ерте белгісі. 1915 жылдың 11 сәуір күні таңертең Вирджиния штатының Кейп Генриінде тоқталып, лоцман алды. Сол күні сағат 10:12-де Ньюпорт Ньюс портына түсіріліп, 37666 миль (60617 км) жүзіп, одақтас кемелердің 56000 тоннадан астам жүгін жойған саяхатын аяқтады. Ол және оның экипажы тұтқындалды, кеме Портсмуттегі Норфолк теңіз кемежайына қойылды, ал экипажы жақын жердегі лагерьде «қонақтар» ретінде өмір сүрді. Тұтқындықта осы кемелердің экипаждары – шамамен 1000 офицер мен теңізші – кемежайдағы металл қалдықтарынан «Эйтель Вильгельм» атты типикалық неміс ауылын салды, ол көптеген келушілерді қызықтырды.

USS Von Steuben (19171919)

1917 жылы 6 сәуірде АҚШ Германия империясына соғыс жариялады. Сол күні Филадельфия портының басшысы бұрынғы неміс рейдерін АҚШ-қа тәркіледі. 22 мамырда президент Вудро Вильсон АҚШ Әскери-теңіз күштеріне кемеге иелік етуге және оны жөндеу жұмыстарын бастауға рұқсат беретін жарлық шығарды. Ұсталғандар соғыс тұтқындарына айналып, Форт Макферсонға (Джорджия штаты) ауыстырылды. 9 маусымда «Кронпринц Вильгельм» американдық революцияның неміс батыры, барон Фридрих Вильгельм фон Штубеннің құрметіне «Фон Штубен» (ID 3017) деп қайта аталды және Филадельфияда АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылды. 1918 жылы неміс теңіз күштері өздерінің «SMS Kronprinz» атты ұрыс кемесіне «Kronprinz Wilhelm» атауын қайта берді. Бұл кеме 1919 жылы маусымда Скапа Флоудағы Жоғары теңіз флотының қалған бөлігімен бірге суға батырылды.

АҚШ кемесінің мансабы

Жаңа аталған "Фон Штубен" американдық әскери-теңіз күштеріндегі мансабын қосымша крейсер ретінде бастады. 1917 жылдың жазында оның экипажы мен Филадельфия теңіз кемежайының жұмысшылары оны бұрынғы жауларына қарсы сол рөлді қайта орындауға дайындады. Алайда, одақтас және серіктес державалар теңіздерді дерлік толық бақылауда ұстағандықтан, оларға осындай кемелердің қажеті азая түсті. Сәйкесінше, 21 қыркүйекте Бас теңіз операциялары басқармасы Филадельфия теңіз кемежайының командиріне жөндеу жұмыстарын аяқтағаннан кейін, оны көлікке жұмсау туралы бұйрық жіберді, себебі Еуропаға әскер мен жабдық тасымалдау маңыздырақ қажеттілік болып табылды. Кеме 29 қыркүйекке дейін дайындықтарын аяқтады және сол күні алғашқы сапарына шықты. Келесі төрт аптада ол Американың шығыс жағалауында болды, Филадельфиядан басқа Вирджиния штатындағы Хэмптон Роудс және Нью-Йорк қалаларын аралады. 31 қазанда ол Нью-Йорктен алғашқы трансатлантикалық сапарына шықты, бортында 1223 әскер мен жолаушысы Франциядағы Брест қаласына бағытталды. 9 қараша күні таңғы сағат 06:05 шамасында "Фон Штубен" әскер тасымалдау кемесі "Агамемнонмен" соқтығысып, зақым алды. Екі кемеден де адамдар теңізге құлады, ал бірнешеуі жарақат алды. Сонымен қатар, оның екі зеңбірегі мен бір зеңбірегі зақымданды. Мұрындық теңізге ашылғанмен, "Фон Штубен" зақымды басқару тобы жөндеу жұмыстарын жүргізген кезде тұрақтап қалды. Кеме конвоймен бірге жолын жалғастырып, үш күннен кейін Брестке жетті. 14-19 қараша аралығында ол жолаушыларды түсіріп, жүкті разрядтады, бірақ 28 қарашаға дейін шықпады.

Галифакс жарылысының салдары

АҚШ-қа қайтып бара жатқанда, Фон Стьюбен көмір алу үшін Галифаксқа (Жаңа Шотландия) бұрылды. 6 желтоқсан күні таңертеңгі сағат 09:14 шамасында ол Галифакстан 64 шақырымдай қашықтықта болғанда, кеме соншалықты күшті қозғалысқа түсті ki, көптеген адамдар минаға тиісіп алды немесе торпеда соққанын ойлады. Күзетшілер француз оқ-дәрілерімен жүктелген кеме Халифакс портында жарылған бағытта үлкен жалын мен биік түтін колоннасын көрді. Фон Стьюбен бұл жайтты сол күні сағат 14:30 шамасында портқа кіргенде білді. Қаланың бір бөлігі жарылыс пен одан кейін болған цунамиден қирады, нәтижесінде Халифакс жарылысында (сол кезге дейін адам жасаған ең ірі жасанды жарылыс) 2000-ға жуық адам қаза тапты. Кеме төтенше жағдайға жауап ретінде офицерлер мен матростарды қалаға жіберіп, күзетуге және құтқару жұмыстарына көмектесуге тапсырды. Көлік 10 желтоқсанға дейін Галифакста қалды, содан кейін Филадельфияға жолын жалғастырып, 13 желтоқсанда жетті.

Әскерлерді тасымалдау

Жолаушыларын түсірген соң, «Фон Штубен» 15 желтоқсанда Филадельфиядан қайта жолға шықты. 16 желтоқсанда Ньюпорт-Ньюсқа жанасып, 20 желтоқсанға дейін сонда болды. 20 желтоқсанда капитан Йейтс Стирлинг кіші командир Мозестен кеменің басқаруын қабылдап, Гуантанамо шығанағына, Кубаға бет алды, онда теңізшілерді түсірді. 27 желтоқсанда Панама каналы аймағына қарай жолға шықты. Кеме 29 желтоқсанда каналдан өтіп, сол күні түстен кейін Панамадағы Балбоаның құрғақ догына кірді. Келесі үш аптада кеменің мұрт бөлігіндегі зақымдану жөнделді. 1918 жылдың 20 қаңтарында кеме доктан шығып, қайтадан каналдан өтті. Колон қаласында (Панама) көмір жинағаннан кейін, ол Канал аймағынан шығыс жағалауға қарай бет алды. 28–31 қаңтар аралығында «Фон Штубен» Ньюпорт-Ньюсте тоқтады, онда «Агамемнонмен» болған соқтығысу кезінде зақымдалғандарын алмастыру үшін екі жаңа 5 дюймдік және бір 3 дюймдік зеңбірек алды. 1 ақпанда Филадельфияға оралып, Францияға әскер тасымалдау қызметін жалғастырды. 10 ақпанда «Фон Штубен» Делавэр өзенімен тағы бір конвоймен жүріп өтті. 24 ақпанда мақсатына жетіп, әскерлерін және жүгін түсіріп, бес күннен кейін кері жолға шықты. 5 наурызда шамамен сағат 16:20-да қарауылшы сол жақтағы теңіздегі нысанды байқады, ол су асты қайығының перископына ұқсады. Дабыл қағылғанда, зеңбірек экипаждары өз орындарына асығып, дереу атуға кірісті. Олар зиянсыз қалдықтарға атып жатқандарын түсіне алмай, қайғылы оқиға орын алды. Оның 5 дюймдік зеңбірегінің бірінен атылған снаряд, стволдан шыға сала жарылып, үш теңізшіні жарақаттады. Біреуі сол сәтте-ақ көз жұмды, ал қалған екеуі сол түні жараларынан қайтыс болды. «Фон Штубен» 12–13 наурызда Бермудада көмір жинап, 16 наурызда Норфолкке келді. Жөндеу жұмыстары мен көмірмен толықтырғаннан кейін, ол Францияға үшінші сапары үшін жасақ пен жүк тиеуге Филадельфияға бет алды.

U-151 ұшағымен кездесу

Келесі екі сапарында Францияға барып қайту кезінде, сондай-ақ Нью-Йорк пен Брест аралығындағы келесі сапарында да ештеңе болған жоқ. Бірақ кері жолда ол бір су асты қайығына кездесті. 18 маусым күні түстен кейін сағат 12:30 шамасында, кемедегі қарауылшылардың бірі алдында қираған кеме қалдықтарын байқады. Жақындаған сайын, шамамен 8 шақырым (8 км) қашықтықта, солтүстік жақтан жеті шағын қайық желкенмен келе жатқанын көрді. «Фон Штубен» батып кеткен одақтас кемеден аман қалғандарды жинап алу үшін зигзаг тәрізді жақындауға кірісті. Шамамен 20 минуттан кейін, қарауылшылар кемеге қарай, сол жақтан артқа қарай келе жатқан торпеданың іздерін байқады. Оқ атушылар өз орындарына келді және торпедаға атуды бастады, ал капитан Стирлинг кемені торпедадан қашу үшін оңға бұрып, барлық қозғалтқыштарды кері қоюға бұйрық берді. Сонымен қатар, оқ атушылардың бір бөлігі назарын SM U 151 су асты қайығының перископы деп ойлаған нәрсеге аударды, ол «Фон Штубенге» қарай беттеп келе жатқан торпеданың көзі болатын. Кеменің жылдамдығын төмендету және торпедадан бұрылу әрекеттері сәтті аяқталды. Торпеда кемеден бірнеше метр қашықтықтан өтті, ал «Фон Штубен» су асты қайығын қатты сілкіндіретін тереңдік зарядтарын атты. Стирлингтің қашу маневрі дәстүрден тыс деп есептелді, ал сол кездегі әдеттегі практика торпедадан озуға тырысу болар еді. Кеме мен оның бортындағы адамдардың өмірін сақтағаны үшін ол кейіннен «Теңіз кресі» орденімен және Францияның Құрмет Легионымен марапатталды. Бұл қысқа, бірақ қаһарлы айтыста ең үлкен шығынды жеті шағын қайықта ағып кеткен британдық бу кемесінің аман қалғандары шекті. U 151 олардың кемесін бұрын батырып, «Фон Штубен» сияқты басқа одақтас кемелерге жем ретінде пайдалану үшін аймақта қалған. Олар жай ғана алдау мақсатындағы кемелер болған және басқа су асты қайықтар да жасырынып отыруы мүмкін деген мүмкіндік кемені одан әрі тергеусіз жалғастыруға мәжбүр етті. Бұл шешімді қайықтар бос көрінуі де нығайтты. Двинсктің капитаны оның адамдарын басқа одақтас кемелердің тосқауылға түсіп қалмауы үшін кемеде тыныш болуға бұйрық бергеніне қарыздымыз. Бақытымызға орай, ол және оның адамдары ақырында құтқарылды. «Фон Штубен» 20 маусымда Нью-Йоркке келді және Францияға тағы бір сапарға дайындық бастады. 29 маусымда ол Еуропаға аттану үшін әскерлерді кемеге көтерді, ал келесі күні Атлантиканы кесіп өту үшін конвой құрды. Үшінші күні түскі уақытта «Хендерсонның» алдыңғы жүк қоймасында өрт шықты. Өрт күшейген сайын, кемеге көтерілген әскерлерді ауыстыру қажетті сақтық шарасы болды, ал «Фон Штубен» жанып жатқан кемеге жақындады. Жалынмен суреттелген ол, жақын маңдағы кез келген су асты қайығы үшін өте қолайлы нысана болар еді, бірақ ол түн бойы жұмыс істеді және таңертең «Хендерсонның» 2000-нан астам әскерін кемеге көтерді. «Хендерсон» аман-есен АҚШ-қа оралды, ал «Фон Штубен» 9 шілдеде Брест қаласында аздап тығыз сапарды аяқтады. Үш күннен кейін ол Атлантиканы кесіп өтіп, Еуропадағы қызметтен кейін АҚШ-қа оралған азаматтар мен жарақат алған сарбаздарды алып кетті. Тыныштықпен өткен сапарынан кейін 21 шілдеде Нью-Йоркке жетті. Шілде айының соңы мен тамыздың басында қысқа жөндеуден кейін кеме Еуропаға әскер тасымалдау қызметін қайта бастады. 1918 жылдың 8 қыркүйегінде капитан Йейтс Стирлинг кенже командалықты капитан Сайрус Р. Миллерге тапсырды. Тамыз айының соңы мен 11 қарашадағы қарулы келісімнің арасында «Фон Штубен» тағы үш рет саяхат жасап, әскерлерді Францияға алып барып, аурулар мен жарақаттанғандарды АҚШ-қа қайтарды. Бұл үш сапар соғыс стандарттары бойынша бейбіт болғанымен, оқиғасыз болған жоқ. Бірінші сапардан қайтып келе жатқанда, кемеде болған қатты дауылдың салдарынан үш адам теңізге шайылып, қаза тапты, ал бірнеше адам жарақат алды. Екінші сапардың Нью-Йорк-Брест аяғында 1918 жылғы грипп эпидемиясы оның 2700 жасағын зақымдап, 400 адам төсекке жатты және 34 адам қаза тапты. «Фон Штубен» өзінің тоғызыншы соғыс сапарынан 8 қарашада Нью-Йоркке оралды. 10 қарашада ол Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында орналасқан Морс сулы док және жөндеу компаниясында жөндеу жұмыстарын бастады. Келесі күні Германия соғыс бітірген келісімге қол қойды. Бұрынғы сауда рейдері 1919 жылдың 2 наурызында жөндеу жұмыстарын аяқтап, Франциядан әскерлерді алып келу үшін теңізге шықты. 1919 жылдың 13 қазанына дейін әскери-теңіз флотында қызмет етті.

Her next two voyages to France and back were uneventful, as was the New York to Brest leg of the following one. However, on the return voyage, she encountered a U boat. At about 12:30 on the afternoon of 18 June, one of her lookouts reported wreckage ahead. As she steamed closer, seven small boats under sail came into sight on the port bow about 5 mile (8 km) away. Von Steuben began a zigzag approach to pick up what appeared to be boatloads of survivors from a sunken Allied ship. About 20 minutes later, her lookouts reported the wake of a torpedo approaching her bow from abaft the port beam. The gun crews manned their stations and began firing at the torpedo while Captain Stirling ordered the wheel hard to starboard and all engines full astern in an effort to avoid the torpedo. Meanwhile, some of the gunners had shifted their attention to what they thought to be the periscope of SM U 151, the source of the torpedo bearing down upon Von Steuben. The ship's efforts to slow down and turn away from the torpedo were successful. It passed a few yards ahead of the ship, and Von Steuben delivered a depth charge barrage which subjected the submarine to a severe shaking. Stirling's evasive maneuver was considered unorthodox and conventional practice at the time would have been to attempt to outrun the torpedo. For his actions in saving the ship and the lives aboard, he was subsequently awarded the Navy Cross and the French Legion of Honor. The real losers in that brief, but sharp, exchange were the survivors of the British steamship adrift in seven small boats. U 151 had sunk their ship earlier and remained in the area to use them as bait for other Allied ships such as Von Steuben. The possibility that they were simply decoys and that other submarines might be lurking about forced the ship to continue on without further investigation. That decision was further reinforced by the fact that the boats appeared empty. Credit for this must go to Dwinsks master, who ordered his people to lie low in their craft so that other Allied ships would not be drawn into the waiting U boat's trap. Fortunately, he and his men were saved eventually. Von Steuben arrived in New York on 20 June and began preparations for another voyage to France. On 29 June, she embarked troops for passage to Europe, and the next day formed up with a convoy for the Atlantic crossing. At about noon on the third day out, a fire broke out in the forward cargo hold of Henderson. As the blaze grew in intensity, the transfer of the troops embarked became a necessary precaution, and Von Steuben approached the burning ship. Silhouetted by the flames, she would have made a perfect target for any U boat in the vicinity, but she worked throughout the night and, by morning, had succeeded in embarking Hendersons more than 2,000 troops. Henderson came about and made it safely back to the US, while Von Steuben completed a somewhat cramped voyage at Brest on 9 July. Three days later, she headed back across the Atlantic with civilians and wounded soldiers returning to the US after service in Europe. After a peaceful voyage, the transport reached New York on 21 July. After a short repair period in late July and early August, the ship resumed duty transporting troops to Europe. On 8 September 1918, Captain Yates Stirling Jr. transferred command to Captain Cyrus R. Miller. Between late August and the Armistice on 11 November, Von Steuben made three more round trip voyages carrying troops to France and returning the sick and wounded to the US. Though all three were peaceful passages by wartime standards, they were not uneventful. On the return voyage from the first of the three, she weathered a severe hurricane in which three of her complement were washed overboard and lost at sea, while several others received injuries. On the New York to Brest leg of the second, the influenza epidemic of 1918 struck the 2,700 troops she had embarked and resulted in 400 stretcher cases and 34 deaths. Von Steuben returned to New York from her ninth wartime voyage on 8 November. On 10 November, she began repairs at the Morse Dry Dock & Repair Company, Brooklyn, New York. The next day, Germany signed the armistice which ended hostilities. The former commerce raider completed repairs on 2 March 1919 and put to sea to begin bringing troops home from France. She continued to serve the Navy until 13 October 1919 when she was decommissioned and turned over to the United States Shipping Board (USSB).

19191923 коммерциялық қызмет

1919 жылғы 14 қазанда оның аты Әскери-теңіз тізімінен шығарылса да, кеме дерлік бес жыл бойы АҚШ-қа USSB басшылығымен қызмет ете берді, бастапқыда «Барон фон Штубен» деп, ал 1921 жылдан кейін тағы да «фон Штубен» атымен. Оның аты 1923 жылдан кейін саудалық тізімдерден жойылды және «Boston Iron & Metals Co.» компаниясымен металлға жібітілді.