Кіріспе

Ұсынылған саяси конфедерация

Үнді-Пакистан конфедерациясы тұжырымдамасы екіжақты қақтығыстарды аяқтау және қорғаныс, сыртқы саясат, мәдени және экономикалық дамудағы ортақ мүдделерді ілгерілету мақсатында Үндістан мен Пәкістанның тәуелсіз мемлекеттерінен құралған саяси конфедерацияны жақтауды көздейді. Бөлініс зор ұлтаралық қақтығыстарға алып келді, ал көп ұзамай Кашмир аумағына (Британдық Радж кезіндегі бұрынғы князьдік мемлекет, оған Үндістан мен Пәкістан доминиондары толыққанды билік талап еткен) қатысты үлкен дау екі көрші ел арасында кең ауқымды соғысқа себеп болды. Тәуелсіздік алғаннан бері Үндістан мен Пәкістан бір-біріне қарсы төрт қарулы қақтығысқа қатысты (1947, 1965, 1971, 1999), олардың барлығы 1971 жылғы соғысты қоспағанда, Кашмирдегі даулардан туындады. Дегенмен, кейбір дипломатиялық күш-жігер екі ел арасындағы екіжақты сауда мен спорттық іс-шараларды дамытуға, сондай-ақ үндістер мен пакистандықтарға Самджаута экспресі және Дели-Лахор екіұлттық автобус бағыты арқылы шекарадан бейбіт түрде өтуге және сапар жасауға мүмкіндік берді. 1972 жылғы Шимла келісімі және одан кейінгі екіжақты келісімдер екі елді де Кашмир дауына бейбіт шешім табуға, сонымен бірге сауда-экономикалық ынтымақтастықты дамытуға міндеттеді.

Конфедерация

Үндістан мен Пәкістанның кейбір саясаткерлері мен ғалымдары екі республика арасындағы қақтығыстарды шешу құралы ретінде конфедерация тұжырымдамасын ұсынды. Бұл ортақ мәдени байланыстарды, экономикалық дамуды және маңызды мәселелерде ынтымақтастықты нығайтуға, сондай-ақ мемлекет басшысы лауазымын және маңызды қызметтерді үндістер мен пакистандықтар кезекпен атқаруға бағытталған. Үндістанның премьер-министрі Джавахарлал Неру және Джамму және Кашмирдің бас министрі Шейх Абдулла бұл идеяны қолдады. 1972 жылы Пәкістанның азаматтық бас әскери заң әкімшісі Зұлфиқар Әли Бхутто Пәкістан-Үндістан конфедерациясының мүмкіндігін зерттеп, "мемлекеттік Пакистан Таймс газетінен Үндістан-Пәкістан конфедерациясын қолдау туралы мақала жазуды сұрады". Кейбір жақтастарының пікірінше, мұндай келісім Кашмирдегі қақтығысты аяқтап, бейбітшілікті орнатумен қатар, АҚШ, Еуропалық Одақ, Ресей және Қытай сияқты әлемдік державалармен теңдес келетін қуатты геосаяси бірлестік құруға мүмкіндік береді. Пакистандық тарихшы Айша Жалал және бұрынғы Пәкістан премьер-министрі Исмаил Ибрагим Чундигардың сөзіне сәйкес, Лахор резолюциясы бастапқыда Біріккен Үндістанда Хиндустан-Пәкістан конфедерациясын құруды көздеген, Пәкістанды Үндістанның қалған бөлігінен бөлек мемлекет ретінде емес. Чундигар "Лахор резолюциясының мақсаты – Ульстер құру емес (Біріккен Корольдіктен Солтүстік Ирландияның тәуелсіздігін талап ететін зорлық-зомбылыққа толы сепаратистік қозғалысқа сілтеме), «Үндістанның бірлігін жою» емес, «екі ұлтты (Пәкістан мен Хиндустанды) теңдік негізінде біріктіру» болды" деді. Дуррани мұндай Үнді-Пәкістан конфедерациясы Үндістан мен Пәкістанның шекараларын жұмсартатынын, екі елдің қарулы күштерін біріктіретінін және Дели астанасы болатын Үндістанның қайта бірігуіне жол ашатынын мәлімдеді. Пәкістанның Кашмир істері жөніндегі министрі Махдум Сайед Фейсал Салех Хаят "қорғаныс, валюта және сыртқы істер салаларына жауапкершілікті өз мойнына алып", Джамму және Кашмир штатын басқаратын Үнді-Пәкістан конфедерациясын жақтады.

Реакциялар

Конфедерация идеясы жоғары дәрежелі үнді саяси көшбасшысы және сол кездегі вице-премьер Лал Кришна Адванидің қолдауымен күш алды. Ол 2004 жылғы 29 сәуірде пакистандық "Дон" газетіне берген сұхбатында екі елдің конфедерация құру үшін бірігуін көздегенін айтты: "Менің ойымша, ондаған жылдар өткен соң екі ел де бөлініс мәселесін шеше алмағанын сезінетін уақыт келеді. Неге бірігіп, қандай да бір конфедерация немесе осы сияқты бір құрылым құрмасқа?" Тағы бір жоғары дәрежелі үнді саясаткері, доктор Рам Манохар Лохия да осы идеяны қолдаған болатын. Атақты индус көшбасшысы Адванидің бұл жария қолдауы көп болжамдар мен БАҚ назарына түсті, бірақ Пәкістан Сыртқы істер министрлігі бұл идеяны "серап" деп атап, екі елдің де өз егемендігіне ие екенін және бұл мәртебенің олардың пікірінше "кері қайтарылмайтын" екенін мәлімдеді. Оңтүстік Азияның басқа елдерінің де кейбір басшылары осы идеяның мүмкіндігін талқылады. Кейбір жақтастары екі елдің егемендігін сақтап, бірақ бір валюта қолданып, оны айналымға шығару, сондай-ақ АҚШ, Еуропалық Одақ және Ресей сияқты әлемдік державалармен қорғанысқа қатысты мәселелерді шешетін келісімге қол қою сияқты ұсыныстар жасады. Бірақ Үндістан бұл ұсыныстан бас тартты, себебі Кашмирдің барлық бөлігі Үндістанның ажырамас бөлігі болып табылады және бұл аймақта Пәкістанның болуына қатысты кез келген сұраққа нүкте қояды, себебі этникалық ұлтшылдық діни ұлтшылдықтан басым түсті.