Кіріспе
Американдық джаз пианині Мулгрю Миллер (13 тамыз 1955 – 29 мамыр 2013) – американдық джаз пианині, композитор және педагог. Бала кезінде ол шіркеулерде ойнады және пианинода Рамсей Льюис, кейін Оскар Петерсонның ықпалына түсті. Олардың стильдерінің элементтері оның ойнауында сақталды, бірақ ол Маккой Тайнер және басқалардың үлкен гармониялық еркіндігін қатаң боп стилінде дамытып, 1980 жылдардан бастап басқаларға әсер еткен жеке стилін қалыптастырды. Университетті бітіргеннен кейін үш жыл бойы Дьюк Эллингтон оркестрінің пианині болды, содан кейін вокалистка Бетти Картерге сүйемелдеді. Одан кейін үш жыл бойы трубашы Вуди Шоумен және барабаншы Арт Блейкидің танымал Jazz Messengers тобымен бірге жұмыс істеді, осыдан кейін Миллер өз тобын құрып, жеке альбомын жазды. Содан кейін ол домбырашы Тони Уильямстың квинтетіне қосылды, сонымен қатар көптеген басқа да жетекшілермен, әсіресе шағын топтарда ойнауды және жазуды жалғастырды. Миллер 2005 жылдан бастап Уильям Патерсон университетінде джаз зерттеулерінің директоры болды және 57 жасында инсульттан қайтыс болғанға дейін музыкадағы басқа да белгілі тұлғалармен бірге халықаралық гастрольдерде өнер көрсетуін жалғастырды.
Mulgrew Miller (August 13, 1955 – May 29, 2013) was an American jazz pianist, composer, and educator. As a child he played in churches and was influenced on piano by Ramsey Lewis and then Oscar Peterson. Aspects of their styles remained in his playing, but he added the greater harmonic freedom of McCoy Tyner and others in developing as a hard bop player and then in creating his own style, which influenced others from the 1980s on. After leaving university he was pianist with the Duke Ellington Orchestra for three years, then accompanied vocalist Betty Carter. Three year stints with trumpeter Woody Shaw and with drummer Art Blakey's high profile Jazz Messengers followed, by the end of which Miller had formed his own bands and begun recording under his own name. He was then part of drummer Tony Williams' quintet from its foundation, while continuing to play and record with numerous other leaders, mostly in small groups. Miller was director of jazz studies at William Paterson University from 2005, and continued to play and tour internationally with other high profile figures in the music until his death from a stroke at the age of 57.
Ерте өмір және білім
Миллер Миссисипи штатының Гринвуд қаласында дүниеге келді, оның үш ағасы мен төрт апасы болған. Алайда Миллер алты жасынан бастап құлағымен әуендерді танып, пианинода ойнай бастады. Оның пианинодағы негізгі ұстазы Рамси Льюис болды. Кейін Миллер өспірім шағында Арт Татум мен Эррол Гарнердің де оның музыкасына әсер еткенін айтты. Миллер жылдар өткен соң, жылдам ойнау оңай болғанын, сондықтан баяу әрі басқаруға көбірек бейімделіп ойнау үшін көп еңбек еткенін жеткізді. Гринвуд орта мектебін бітіргеннен кейін, музыкалық стипендиямен оқуға түсті. Содан кейін ол әнші Бетти Картермен бірге сегіз ай бойы гастрольде болды, оны Картер шақыртқан болатын. 1981 жылдан 1983 жылға дейін Шоудың тобында ойнады, осылайша Миллердің пікірінше, олардың бұрынғы кездесулерінен болған тағдыры орындалды. 1981 жылы Шоудың "United" альбомында студиялық жазбасында тұңғыш рет қатысты. 1980 жылдардың басында ол әнші Кармен Ландиге сүйемелдеді, сондай-ақ саксофонист Джонни Гриффинмен бірге ойнады және жазбалар жасады. Миллерді Теренс Бланшард пен Дональд Харрисон Арт Блэкидің "Jazz Messengers" тобына ұсынды, ол 1983 жылы барабаншының тобына қосылды. "Jazz Messengers" тобындағы қатысуы оның джаз әлеміндегі беделін бекітті. 1986 жылы Джон Парелес жеке концерт туралы жазған рецензиясында Миллердің ойнауында кейбір шығармаларда Пауэллдің, ал кейбіреулерінде Келлидің ықпалы байқалатынын, бірақ жалпы алғанда ол "өзінің жеке, беделді стилін" дамытып жатқанын атап өтті.
Кейінгі 1986-1994
1986 жылы Блэкиден кеткеннен кейін Миллер Уильямстың тобымен гастрольдер арасында белсенді қызметін жалғастырды, соның ішінде өз тобымен де гастрольдік сапарлар жасады. Миллер Уильямстың тобының мүшесі Уоллес Ронидің алғашқы үш альбомын (1987–89) жазуға қатысты, сондай-ақ 1980 жылдардың соңында басқа музыканттардың көптеген альбомдарында ойнады. Олардың ішінде ұзақ жылдарғы әріптесі Стив Нельсонмен бірлескен альбом, трубашы Дональд Бёрдтың жазбасы, альт-саксофонист Фрэнк Морганның қайта оралу альбомдары бар. Сол жылы ол Мемфисте туған пианист Финес Ньюборнға арналған CD-ді жазуға тағы үш пианисті шақырды. Бұл топ, «Қазіргі заманғы фортепиано ансамблі» деп аталды, 1996 жылға дейін үнемі концерттер берді, көбінесе төрт жеке фортепианода бірге орындады. 1990 жылы Миллер Кеңес Одағына сапар шегіп, Бенни Голсонның тобымен бірінші Мәскеу халықаралық джаз фестивалінде пианист ретінде өнер көрсетті. 1992 жылы Миллер «Нью-Йорк джаз гиганттары» тобымен бірге ел ішінде және халықаралық деңгейде гастрольдік сапарлар жасады, оның құрамында Джон Фаддис, Том Харрелл, Лью Табакин, Бобби Уотсон, Рей Драммонд және Карл Аллен болды. Миллер әншілерге де сүйемелдеді, оның ішінде Дианна Ривз және Кассандра Уилсонмен бірлескен жазбаларында да қатысты. Уильямстың ықпалы Миллердің жеке жобаларында да көрінді, оның ішінде олардың шығармалары мен аранжировкалары: «The Guardian» газетінің рецензенты Миллердің 1992 жылғы «Қолмен қолға» альбомы, Novus Records үшін жарық көрген алғашқы жұмысы туралы былай деп жазды: «Материалды ұйымдастыру жолында ең күшті әсерді оның кейдегі басшысы, барабаншы Тони Уильямс қалдырды. «Грюс Тьюн» және «блюз» сияқты әндерді Уильямстың репертуарынан ешқандай өзгеріссіз алуға болады».
1995-2013 жылдар
40 жасқа толғаннан кейін бірнеше жыл бойы Миллер өзінің музыкасын жазу және орындауға ден қойды. 1997–1999 жылдар аралығында Кенни Гарретт, Нельсон, Ривз және басқалар жетекшілік еткен тағы да альбомдар жарық көрді. 1997 жылы Миллер 10 пианисттен тұратын «100 Golden Fingers» тобымен Жапонияға гастрольдік сапар жасады. 1999 жылы бассист Нильс Хеннинг Орстед Педерсенмен бірлесіп, Дьюк Эллингтон мен Джимми Блантонның 1940 жылдардағы өнерлеріне негізделген «The Duets» альбомын жазды. 2002 жылы Миллердің жетекші ретіндегі дискографиясы қайтадан кеңейе бастады, себебі Maxjazz жазбаларды шығара бастады. Триобұл келесі он жыл бойына кейде халықаралық гастрольдерге шықты. 2003 жылы Миллер Дейтон заманауи би тобы үшін музыка жазуға шақырылды; «The Clearing in the Woods» шығармасын жазып, Рональд К. Браун оған хореография қойғаннан кейін, Миллер мен оның тобы осы шығарманы топтың қойылымдарында орындады. 2000 жылдардың ортасында Миллер басист Дейв Холландтың тобына қосылып, оны квинтеттен секстетке айналдырып, топтың дыбысына госпел мен соул элементтерін енгізді. Осы кезде Миллердің өзінің екі тұрақты тобы болды: фортепиано триосы және саксофон мен вибрафонды қамтитын квинтет. Ол сондай-ақ музыкалық білім беруге белсенді қатысты: Миллер 2005 жылдан бастап Уильям Патерсон университетінде джаз зерттеулерінің директоры болды, бұл оған орындаушылық өнер саласындағы құрметті докторлық дәреже берілгеннен кейін екі жыл өткен соң болды. Сол жылы Миллерге жеңіл инсульт оқиғасы болды. Осыдан кейін ол дәрі-дәрмек қабылдап, тамақтануын өзгертіп, салмақ тастады; сондай-ақ ол гастрольдік сапарларын және жазбаларын азайтты. 2012 жылдың күзінде ол Кенни Барронмен фортепиано дуэтінде өнер көрсетті, бұл бірнеше жыл бұрын басталған байланыстың жалғасы болды. Сол жылдың қысында ол Юсеф Латиф пен Арчи Шепп жетекшілік еткен квинтет құрамында Еуропаға гастрольдік сапар жасады. 2013 жылдың 24 мамырында Миллер тағы да инсульт алғаннан кейін Аллентаун қаласындағы Лехи Валли ауруханасына (Седр Крест) жатқызылды. Ол 29 мамырда қайтыс болды. Миллер өзінің мансабында өзінің атымен 15-тен астам альбом шығарды және басқа жетекшілердің 400-ден астам альбомында ойнады.
Тұлға
Миллер тыныш, жұмсақ мінезді, "өз қадірін білмейтін, әзілге құмар адам" болды. Миллер 2005 жылғы сұхбатында музыкаға деген көзқарасын былай деп сипаттады: Мен белгілі бір психикалық және эмоционалдық тепе-теңдікті сақтау үшін көп еңбек еттім. Бұл, негізінен, Жаратушыға деген сенімімнің арқасы. Мен бай және атақты джаз орындаушысы болу үшін барлық мүмкіндіктерімді салмадым. Бұл маған белгілі бір еркіндік береді, себебі мен ақша үшін емес, сүйгенімдіктен музыка ойнаймын. 2004 жылы сыншы Тед Панкен пианист Миллердің "пентатоника мен ерекше интервалдардан әсемдік тудыратынын, әндерін шіркеу және блюз үлгілерімен үйлестіріп, қуанышпен толы, үздірілмейтін ритммен орындайтынын" атап өтті. Джон Фордхам The Guardian басылымында Миллердің "мелодиялық шеберлігі мен соқпалы аккордтарды орындауы [ ] Оскар Петерсонды еске түсірсе де [ ], Маккой Тайнердің гармониялық тұрғыдан еркін әдістерін де көзге шалады", сондай-ақ Миллердің көптеген стереотиптерге сәйкес, хард-боп орындаушысынан гөрі әлдеқайда күшті екенін айтты. Миллер әріптес музыканттар арасында жоғары беделге ие болды. Роберт Гласпер де Миллерді өзіне үлгі еткендердің қатарында атады. Ол көбінесе жазбаларды нотаға түсірмейтін (жаз музыканттарына әдетте үйретілетін нәрсе); Миллер мұны оқу процесін баяулатумен қатар, өзінің композицияларды түсінуіне жеткенде еркін өрнектеуге мүмкіндік беретінін айтты. Миллерге сыншылар тарапынан назар жетпеуіне қатысты: "Мен сияқты музыка ойнайтындар көне дәуірдің өкілі саналады", - деді. Ол өзінің тәсілін "интервьюға арналған музыка" жасайтын орындаушылармен салыстырды: "әлбетте, ерекшеленеді, соның арқасында сұхбат аласың да, белгілі бір деңгейде назар аударасың".