Кіріспе

Дәстүрлі күресу стильдері

Халық күресі – қазіргі заманғы спорт ретінде ресімделген немесе ресімделмеген кез келген дәстүрлі күресу стилі. Көптеген мәдениеттерде өңірлік күресу түрлері қалыптасқан.

Ұлыбритания

Дәстүрлі түрде күрес Ұлыбританияда екі негізгі орталыққа ие: Девон мен Корнуолл стильдері қалыптасқан Батыс аймағы және Камберленд, Вестморленд стильдері мен кач күресінің отаны – Солтүстік округтер.

Солтүстік ел стильдері

Ланкашир күресі – Англиядағы Ланкаширден шыққан тарихи күрес стилі, ол "көруге болатынды ұстау" немесе ешқандай шектеусіз күрес стилімен танымал. Catch wrestling, немесе "көруге болатынды ұстау", Ланкашир күресінен пайда болды, бірақ 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы саяхат циркі құбылысы кезінде одан әрі дамыды. Тегі белгісіз Backhold күресі 7-ші және 8-ші ғасырларда Солтүстік Англия мен Шотландияда таралған, бірақ қазіргі уақытта жарыстар Хайленд және Бордер ойындарында, сондай-ақ Франция мен Италияда өткізіледі. Backhold стилі Ланкашир күресінен ерекшеленеді, себебі қатысушылардың жарақат алуын азайту үшін жердегі күреске тыйым салатын ережелерді қолданады. Камберленд және Вестморленд күресі, немесе Камбриан күресі, Англияның солтүстік графтықтарында таралған. Бұл Backhold күресінің бір түрі, онда күрескерлер қарсыласының оң қолынан сол қолын асырып, қарсыласының артына ұстайды. Жығылулар мен аяқтан шалысулар маңызды, өйткені бірінші болып жерге тиген немесе ұстауын бұзған күрескер жеңіледі. Жарысқа қатысушылар көбінесе шұлық, трико және шорт киеді. Шотландтық Backhold – Шотландияда таралған Backhold күресінің бір түрі. Ережелердегі айырмашылықтардан басқа, стилі Камберленд және Вестморленд стиліне ұқсас. Жарысқа қатысушылар көбінесе килт киеді.

Батыс ел стилі

Корнуоллдан шыққан корнуолл күресі – жакет күресінің бір түрі. Онда жерде жатып күресуге рұқсат етілмейді. Бұл күрес бретон гурен күресімен байланысты. Орта ғасырдың соңынан бастап ол бүкіл Ұлыбританияда кең танымал болды, содан кейін 18-19 ғасырларда әлемге тарады. АҚШ, Австралия, Оңтүстік Африка, Франция және Жаңа Зеландияда тұрақты турнирлер мен жарыстар өткізілді, ал Ирландия, Үндістан, Бразилия, Канада, Мексика және Жапонияда одан сирек турнирлер ұйымдастырылды. Девон күресі немесе Девоншир күресі корнуолл стиліне ұқсас болды, оған жакет киілетін. Девоншир күресшілері ауыр аяқ киім киіп, қарсыластарын тебуге мүмкіндік алды. Корнуолл және Девон арасындағы кездесулерде девоншир күресшілері бір ғана аяқ киім киген болуы мүмкін. Корнуолл күресінен өзгеше, бұл стиль қазір жойылған деп есептеледі. Корнуоллда аяқ киіммен күреске "пуринг" деген атау берілген.

Басқа стильдер

Норфолк күресі, Норфолк аймағында пайда болған, жерде жатусыз жапсырма күресінің бір түрі болып табылады.

Ирландия

Барог – негізінен Ирландияның батысы мен солтүстігінде таралған арқадан ұстап күресу түрі. Оның ең ерте бейнеленген суреттері 9-шы ғасырға дейін жетеді, ал осы стильдегі жарыстар 20-шы ғасырдың басына дейін өткізілгені жазылған. Collar and elbow – Ирландияға тән, 17-шы ғасырдан бастау алатын күрес стилі. Оны ирланд иммигранттары АҚШ-қа әкелді, және ол 19-шы ғасырдың көп бөлігінде бүкіл елде кең таралған ең танымал күрес түрлерінің бірі болды.

Солтүстік Еуропа

Пакиштынės көбірек Солтүстік және Батыс Литвада таралған. Ристинės көбірек Шығыс және Оңтүстік Литвада таралған.

Қытай

Шуай Цзяо 摔跤: Қытайдың жакет кигізіп күресетін түрі, солтүстік Хэбэй провинциясының Бейжің, Тяньцзинь және Баодин қалаларында пайда болған. "Жығып, тізеден ұстап сүріп тастау" деген мағынаны білдіреді. Сондай-ақ Гуан Цзяо 摜跤 және Ляо Цзяо 撩跤 деп те аталады, яғни "Тізеден жалғастырып сүріп тастау" және "Қолдап тұрып, тізеден сүріп тастау" дегенді білдіреді. Цин әулеті кезінде "Буку (布庫)" деп те аталды, бұл маньчжур тілінде күрес сөзі, ал оның түбірі моңғол тіліндегі "Боке" сөзінен шыққан. Бұл күрес стилі Ляо, Цзинь, Юань, Мин және Цин әулеттерінде императорлық гвардиялардың жаттығу түрі болған. Қазіргі техникаларды 1670 жылдары Канси императоры жүйелеген. Дәстүрлі түрде күресшілер "Да Лиан (搭褳)" деп аталатын жакет киеді және шалбарының үстінен шапшаң киеді, осы шапшаңды ұстап көтеруге болады. Сонымен қатар, Пекинде қолға арналған таяқшалар сияқты Цин На әдістеріне рұқсат етілді, ал Тяньцзинде жоғарғы қолдарды пайдаланып ұру мен қорғануға рұқсат болды. Кейіннен ережелерге Шанси Ди Цзяо және қазіргі Олимпиадалық күрес түрлері енгізілді. Ди Цзяо 跌跤: Солтүстік Шанси (山西) провинциясының Синьчжоу (忻州) қаласынан шыққан қытай күресі. Бәсекелестер тек шалбар киеді, жакет, белбеу немесе етік кимейді. Оның негізгі техникалары – "48 аяқпен түсіру", алғаш рет Сун әулетінің шамамен 1180 жылы жүйеленген. Бұл күрес түрі Солтүстік Қытайда Шуай Цзяо таралғанға дейін танымал болды, ол күресу және тізеден сүріп тастау техникалары жағынан одан озық саналады. Халық арасында "Мо Ни Цю (摸泥鳅)" деп белгілі болды, сөзбе-сөз "балшық шабағын ұстау" деген мағынаны білдіреді, Цю – Солтүстік Қытайдағы шабақтардың бір түрі. Qielixi 切里西: Ұйғыр ұлтының белбеулі күресі. Gi Ge 几格: Сычуань (四川) және Юньнань (雲南) провинцияларындағы И ұлтының (彝族) белбеулі күресі. "Ги Ге" сөзбе-сөз "белді ұстау" дегенді білдіреді. Үш негізгі ереже: аяқпен сүріп тастауға рұқсат жоқ; жакетті немесе шалбарды ұстамау; итеруге немесе ұруға рұқсат жоқ. Қазір ереже өзгертіліп, аяқты ұстауға рұқсат берілді. Ндруал Длуад: Оңтүстік-Батыс Қытайдағы Мяо/Хмонг ұлтының белбеулі күресі. Белбеулі күрес стилінде бәсекелестер дәстүрлі киім немесе заманауи киім кие алады, бірақ олар белбеуді үнемі ұстап тұруы керек. Бейга 北嘎: Тибет халқының белбеулі күресі. Тибетте "Джиаже (加哲)" және "Юри (有日)", Батыс Сычуаньда "Сизэ (寫澤)", ал Цинхай провинциясында "Джиарезе (卡惹則)" деп те аталады. Бұл белбеулі күрес түрі. Күресшілер жалаң аяқпен жарысады және белбеуді үнемі ұстап тұруы керек. Тізеден сүріп тастауға рұқсат жоқ. 13 ғасырда аяқпен сүріп тастау енгізілді, соның нәтижесінде екі түрлі форма пайда болды.

Оңтүстік Азия

Боли-хела – Бангладеш еліндегі дәстүрлі күрес түрі. Гатта гушти – Керала штатында кең таралған дәстүрлі күрес түрі. Кабадди, Кауди, Хадуду немесе Хуту – ежелгі дәстүрлерден бастау алған Оңтүстік Азия халық күресінің бір түрі. Кене – Нагаланд штатындағы дәстүрлі күрес стилі. Инбуан – Үндістанның Мизорам штатының дәстүрлі күрес стилі. Малахра немесе Малахро – Оңтүстік Азиядағы спорттық күрес түрі, көбінесе Пәкістан мен Үндістанда кездеседі. Малла юдда – Оңтүстік Үндістанда сақталған дәстүрлі күрес стилі. Мукна – Үндістанның солтүстік-шығысындағы Манипур штатындағы халық күресінің бір түрі. Пелвани немесе Кушти – Үндістанның Моғол күрес стилі. Ваджра мушти – қару қолданылатын үнді күресінің бір түрі.

Оңтүстік-шығыс Азия

Набан: Бирма күресі. Бок Чам Баб – Камбоджаның халық күрес стилі. Бенжанг Гулат – Индонезияның ауылдық аймақтарында танымал күрес түрі. Đấu vật немесе Vật cổ truyền: Вьетнам күресі. Тегі Солтүстік Вьетнамның Hà Tây провинциясынан. Бультонг – Филиппин архипелагының Солтүстік Лусон аймағындағы Игорот халқының дәстүрлі күрес стилі. Буно – Филиппин архипелагының Орталық және Оңтүстік Лусон аймақтарындағы Аэта және Мангян халықтарының дәстүрлі күрес стилі. Думог – Филиппин архипелагының Висаян аралдарының дәстүрлі күрес стилі.

Америка

Luta Livre, белбеусіз немесе жакетсіз бразилиялық бағыныс күресі стилі. Колледж күресі, сондай-ақ "фолькстиль" күресі деп аталады, – Америка Құрама Штаттарынан шыққан стиль, ол әртүрлі күрес мектептерінен алынған көптеген әдістерді біріктіреді. Lucha Libre, мексикалық кәсіби күрес стилі. Huka huka, Амазонка бассейніндегі Явалапити тайпасының салған күресі. Кәсіби күрес – бұл спорт пен театрлық өнердің үйлесімі. Кездесулердің нәтижесі ойын-сауық құндылығын арттыру үшін алдын ала белгіленеді. Tinku, боливиялық төбелес стилі.

Океания

Coreeda – аборигендердің дәстүрлі биін, көбінесе кенгуруді бейнелеуді, сары түсті, 4,5 метрлік диаметрі бар, қара және қызыл жиектері аборигендердің туына ұқсас шеңберде өтетін күрес стилімен үйлестіретін заманауи реконструкция. Бәсекелесушілер тізеге дейін жететін шалбар, кең белбеу және лақтыруға көмектесетін жең киеді. Бұл стиль Австралияда отарлауға дейін ойналған ұқсас ойындарға негізделген және әдетте Сиднейдің батыс аймағында NAIDOC кезінде көрсетіледі. Құрып кеткен австралиялық стильдерге Оңтүстік Викториядан турдерерин, Оңтүстік Жаңа Оңтүстік Уэльстен партамбелин, Батыс Жаңа Оңтүстік Уэльстен гумбобуду, Оңтүстік Квинслендтен ами және Солтүстік Квинслендтен донаман/арунга жатады. Кивай аралындағы, Папуа-Жаңа Гвинеяның Батыс провинциясының Флай өзенінің дельтасындағы достық күрес стилінде бір күресші қарсыласы бұзуға тырысқан құм үйіндісін қорғауға міндетті болды. Бомване – Кирибатидің ұлттық стилі, Ұлттық күн мерекесінде қарапайым жеңіспен аяқталады, осыған ұқсас спорт Науруда да танымал. Фагатуа – Токелаудың жергілікті стилі, көбінесе ауылдық дауларды шешу үшін қолданылады. Хококо – Гавайи аралдарындағы Канака Маолидің жергілікті стилі, алғаш рет 1779 жылы HMS Resolutions кемесінің экипажы па’ани’кахико немесе «көне ойындар» аясында Макахики Жаңа жылдық фестивалінде жазған. Мокомок боксымен бірге, бұл луаның сүйек сындыратын жекпе-жегінің маңызды дағдысы. Ронгомау – Жаңа Зеландия маорилерінің жергілікті стилі, бұл қарусыз өнер жауынгерлерді даярлауға, жанжалдарды шешуге және шайқаста қарулы жауынгерлерге қарсы қолданылған. Маори құдайларының қозғалысына негізделген бұл өнерді Те Ухаре Ахуру Ронгомаудан оқығандар әлі де тәжірибелеп келеді. Моана – Таити және Француз Полинезиясының Маохи халқының жергілікті стилі; тека (жасақ тастау), мотораа (бокс) және (ауыр тастарды көтеру) сияқты, әр шілдеде Папетеде өткізілетін Хейва и Таити немесе дәстүрлі спорт фестивалінің бөлігі болып табылады. Ұқсас спорт түрлері Кук аралдарында Te Maeva Nui ұлттық күнін мерекелеу кезінде де ойналады. Пии таува – Тонга Корольдігінің жергілікті стилі, алғаш рет 1777 жылы еуропалықтармен кездесіп, суретші Джон Уэббер литографияда бейнелеген. Бұл бокс пен күресті біріктіреді, ерлер мен әйелдер қонақтарды көңілді ету үшін орындады. Попоко – Кук аралдарындағы маорилердің жергілікті стилі, Пукапука аралындағы күрес спортының ежелгі дәстүрлі түрі. Жас жігіттер кокос талшығынан тоқылған маро деп аталатын қалың белбеу киіп, жыл сайын ауылдарынан қоғамдық жиналыс орнына рәсімдік шерумен жүріп өтеді. Күрес жеңіске жеткен кезде, бүкіл ауыл өз ауылының күрес әнін – тила әнін айтайды. Таупига – Самоа аралдарының жергілікті стилі, жарыс алдында күресшілерді кокос майымен майлайды (түрік ягли гүресіне ұқсас) және ауылдық жиналыстардың маңызды бөлігі болды. Ума, сондай-ақ Кулакулаи деп те аталады, Гавайидің жергілікті тұрғындары қол күресін ойнайды. Бәсекелесушілер тізе бүгіп, бір жақтағы шынтақтарын ұстайды. Мақсаты – қарсыластың қолын жерге түсіру. Бұл ойынды Гавайидің билеуші сыныбы (Али'и) жиі ойнаған. Фиджидің жергілікті стилі негізінен жауынгерлік жаттығу ретінде, сондай-ақ кейде ойын-сауық үшін қолданылған. ХХ ғасырдың басында Үндістаннан қант плантацияларында жұмыс істеу үшін еңбек шарттарын бұзған жұмысшылар әкелінді. Олардың күрес стилі – кушти, еркін стильдегі күреспен ұқсас гибридтік стильді құру үшін біріктірілді.