Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1648 жылғы Отыз жылдық соғыстың шайқасы
1648 battle of the Thirty Years' War
Зюсмаршаузен шайқасы 1648 жылдың 17 мамырында Германияның Бавария жеріндегі Аугсбург ауданында фон Холзаппель басқаратын Бавария императорлық әскерлері мен Карл Густав Врангель және Тюреннің басқаруымен біріккен франко-швед әскері арасында болды. Біріккен әскер жеңіске жетті, ал императорлық әскер Раймондо Монтекукколи мен оның кавалериясының табанды түрде қорғаныс шайқасының арқасында ғана жойылмай құтылды. Зюсмаршаузен Отыз жылдық соғыс кезінде Германия аумағында болған соңғы маңызды шайқас болды, сонымен қатар соғыстың соңғы үш жылындағы ең ірі шайқас еді (қатысқан әскерлердің саны бойынша; қаза тапқандардың саны салыстырмалы түрде аз болды).
The Battle of Zusmarshausen was fought on 17 May 1648 between Bavarian Imperial forces under von Holzappel and an allied Franco Swedish army under the command of Carl Gustaf Wrangel and Turenne in the modern Augsburg district of Bavaria, Germany. The allied force emerged victorious, and the Imperial army was only rescued from annihilation by the stubborn rearguard fighting of Raimondo Montecuccoli and his cavalry. Zusmarshausen was the last major battle of the war to be fought on German soil during the Thirty Years' War, and was also the largest battle (in terms of numbers of men involved; casualties were relatively light) to take place in the final three years of the war.
Өмірбаян
1640 жылдардың соңына қарай Отыз жылдық соғыстағы барлық соғысқан тараптар үш онжылдық қатал шайқастан шаршады. 1646 жылы бейбіт келісім шартын жасау үшін делегаттар Вестфалияның Мюнстер және Оснабрюк қалаларында бас қосты, бірақ бейбіт келіссөздер жүріп жатқанда қарсы тараптар келіссөздердегі өзінің жағдайын жақсарту үшін күш көрсетуді тоқтатпады. Әсіресе шведтер Габсбург монархиясына қарсы соңғы шешуші жеңіске жетіп, Киелі Рим империясының ішінде аумақтық жеңілдіктер алуға ұмтылды, сонымен қатар соғыс барысында бай Габсбург провинциясы Богемияға шабуыл жасап, ол империяның соғыстан зардап көрмеген сирек аймақтарының бірі болатын.
By the late 1640s all the belligerents in the Thirty Years' War were exhausted by three decades of brutal fighting. Delegates had already convened in the Westphalian cities of Münster and Osnabrück to negotiate a peace treaty in 1646, but while the peace talks were in progress the opposing powers continued to jockey for position in order to improve their respective positions in the negotiations. The Swedes in particular were keen to win a final decisive victory against the Habsburg monarchy in order to secure territorial concessions within the Holy Roman Empire, and also to make the most of the war while it lasted by invading and plundering the rich Habsburg province of Bohemia, which was one of the few parts of the Empire to have been left largely untouched by the fighting so far.
Кіріспе
Зусмархаузен шабуылына төрт әскер қатысты. Бір жағынан, Петер Меландер Граф фон Холцаппель басқаратын 10 000 сарбаздық Империяның негізгі әскері, екінші жағынан 14 000 сарбаздық Бавария күштері болды. Оларға қарсы Карл Густав Врангель басқаратын 20 000 сарбаздық швед әскері және Францияның ең шебер генералы маршал Тюреннің басқаруындағы 6 000 сарбаздық француз армиясы тұрды. Әскер қатарынан дезертирлердің көбеюі салдарынан бір кезде 10 000 сарбазға дейін азайғанмен, Хунольштейн Врангельге Баварияның оңтүстігіндегі бекітілген және суы мол Инн өзенінен өтуге мүмкіндік бермеді және Пиколоминимен бірге қорғанысты қайта ұйымдастырды. Соңғысы 3 100 сарбаздық күш жіберіп, олардың жалақысының қарызын төлеу үшін жеке қаражатын жұмсады. Врангель мен Тюренн одан әрі ілгерілей алмай, әскерлерін кері шегіндіре бастады. Пиколомини шілде айында шабуылға көшті, жауды тікелей шайқасқа тартпай-ақ мазалады. Тамыз айында Иоганн фон Вердт Богемиядан қосымша 6 000 атты әскермен келді, ал бавариялықтар Хунольштейннің орнына Адриан фон Энкевортты қолбасшылыққа тағайындады. 24 000 сарбаздық күшке жеткен Пиколомини, шведтер мен француздардың санымен шамалас болды және оларды Бавариядан ақырындап шығарды, тіпті 6 қазан күні Дахауда шағын жеңіске жетіп, Инн мен Лех арасындағы Баварияны жау әскерлерінен тазартты. Алайда, шведтер Богемиядағы әлсіз қорғаныстан пайдаланды; Кенигсмарк басқаратын екінші швед әскері 25 шілдеде Праганың Мала Страна ауданы мен қаласын күтпеген жерден басып алды. Олардың Влтава өзенінің арғы жағындағы Ескі және Жаңа қалаларды қоршауы 24 қазанда Вестфалия бейбітшілігімен Мюнстер мен Оснабрюкте келіссөздер аяқталғаннан кейін де жалғасты. Шведтер 5 қарашада бейбіт келісім туралы хабар келгенге дейін Праганың үлкен Ескі қаласын басып ала алмады, содан кейін Пиколомини жіберген императорлық көмек күштері келді. Монтекукколи кейіннен Габсбург монархиясының ең табысты генералдарының бірі болды және ол Тюреннмен 1673 жылғы науқанда және 1675 жылы Голланд соғысында қарсылас қолбасшы ретінде қайта кездесті.
There were four armies involved in the Zusmarshausen campaign. On one side was the main Imperial field army of 10,000 men commanded by Peter Melander Graf von Holzappel, and a Bavarian force of 14,000 under Opposing them was the 20,000 strong Swedish army under Carl Gustaf Wrangel, and a French army of 6,000 men commanded by Marshal Turenne, France's ablest general of the period. Despite the army being shrunk by desertions to at one point only 10,000 men, Hunolstein prevented Wrangel from crossing the fortified and heavily swollen river Inn in southern Bavaria and reorganized the defense together with Piccolomini. The latter improved his men's morale by bringing 3,100 reinforcements and using his own money to pay the arrears in their wages. Wrangel and Turenne, unable to advance further, started to retire their troops. Piccolomini went on the offensive in July, harassing the enemy without being drawn into a pitched battle. In August, Johann von Werth arrived from Bohemia with additional 6,000 cavalry whereas the Bavarians put Adrian von Enkevort in command instead of Hunolstein. Back to 24,000 strength and about equally numbered to Swedes and French, Piccolomini slowly manoeuvred them out of Bavaria, even achieving a minor victory at Dachau on 6 October and clearing Bavaria from enemy troops between Inn and Lech. However, the Swedes took advantage of the weakened defences in Bohemia; a second Swedish army under Königsmarck took the castle and the Malá Strana district of Prague by surprise on 25 July. Their following siege of the Old and the New Town at the other side of the Vltava river continued even after the final conclusion of the negotiations in Münster and Osnabrück with the Peace of Westphalia on 24 October. The Swedes failed to capture the larger Old Town of Prag until news of the peace treaty arrived on 5 November, followed by an imperial relief force sent by Piccolomini. Montecuccoli later became one of the Habsburg Monarchy's most accomplished generals, and he and Turenne met again as opposing commanders in the Franco Dutch War, first in the 1673 campaign and then again in 1675.