Вонг Жэк Мэн және Брюс Ли арасындағы айқас тарихы

Кіріспе

Қытайлық жекпе-жекші және жекпе-жек өнерінің ұстазы Вонг Джек Ман (1941 жылы туған – 26 желтоқсан 2018 жылы қайтыс болған) – қытай жекпе-жегінің шебері және ұстазы. Ол 1964 жылы Брюс Лимен болған даулы айқасымен ең көп танылды.

Ерте өмір

1941 жылы Гонконгта дүниеге келген Вонг Тайцзицюань, Синьицюань және Солтүстік Шаолин өнерінде шебер болған.

Брюс Лимен күресу

Вонгтың Лимен жекпе-жегі туралы әңгімелер келіспеушілік тудырады, себебі ол 1964 жылы Оклендтегі Чайнатаунда жеке өткізілді, жазылмаған және екеуі де 20 шамасында болған. Брюс Лидің әйелі Линда Ли Кэдвеллдің айтуынша, Лидің ақ адамдарға қытай жекпе-жек өнерін үйретуі оны Сан-Францискодағы қытай жекпе-жек өнерінің шеберлері арасында ұнатпайтын етті. Вонг Лидің ақ нәсілділерге оқыту құқығы үшін күресіп жатқаны туралы пікірге қарсы шықты, өйткені оның көптеген шәкірттері қытайлар еді. Сифу Скотт Дженсеннің, Вонгтың ақ студентінің айтуынша, ұрыс Лидің ақ нәсілділерді оқытуынан тумаған, бірақ «Қытайдағы көрме ұрысында бір адамды өлтіруге жақындағаны үшін тәубе ету үшін» болған. Вонг Лидің Сан-Францискодағы Чайнатаун театрындағы көрсетім кезінде кез келген жекпе-жек шеберімен жеңілуге дайын екенін айтқаннан кейін, Лимен ашық жекпе-жекке шақыруын білдіргенін айтты. Вонг Лидің оны жекпе-жекке шақыратын хатын ортақ танысы жеткізгеннен кейін, оны сынау үшін Лидің мектебіне келгенін мәлімдеді. Автор Норман Бориннің сөзіне сәйкес, Вонг жекпе-жектің ережелерін және бетке соққы беру, жамбасқа тебу және көзге тигізу сияқты техникаларға қатысты шектеулерді білгісі келді, ал Лиден жауап алмағаннан кейін олар ешқандай ережесіз күресті. Жекпе-жектің егжей-тегжейі әр түрлі дереккөздерде әртүрлі болады. Бұл жекпе-жекті көргендердің қатарында Кэдвелл, Джеймс Ли (Брюс Лидің танысы, туыс емес) және тай-чи шебері Уильям Чен болды. Линданың айтуынша, жекпе-жек үш минутқа созылды және Брюс шешімді жеңіске жетті. Ли «Қара белбеу» журналымен сұхбатында Вонгтың атын атамай, оқиғаны былай сипаттады: «Мен Сан-Францискода кунг-фу шеберімен ұрысқа түстім, ал қысқа кездесуден кейін ол бұлжымай бастады. Мен оны қудым және ақымақтай, артынан, басына соққы бердім. Көп ұзамай оның қатты басына соққы бергенімнен, менің қолым шиналай бастады. Сол кезде мен Вин Чунның аса тиімді емес екенін түсіндім және күресу стилімді өзгерте бастадым». Бұл Вонг пен Уильям Ченнің айтуынша, жекпе-жек 20-25 минутқа созылғандығымен қайшы келеді. Вонг Лидің жекпе-жек туралы айтқандарына қанағаттанбады және «Chinese Pacific Weekly» газетінде, Сан-Францискодағы қытай тіліндегі газетте өз нұсқасын жариялады. Алдыңғы бетке шыққан мақалада Вонг жекпе-жектің егжей-тегжейлі сипаттамасын келтірді және егер Ли оның есебі дұрыс емес немесе адал емес деп тапса, ашық реваншқа шақырумен аяқтады. Ли мақалаға жауап бермеді, мектебін жапты және көп ұзамай сол аймақтан көшіп кетті. Мэтью Поллидің «Брюс Ли: Өмір» кітабында, ол кең зерттеулері мен сұхбаттарынан алған бірнеше ойларын бөліседі. Ол Вонгтың атынан жекпе-жекті ұйымдастырған Дэвид Чиннің айтуынша, Ли Вонгқа шабуылдар сериясымен шабуыл жасады, Вонг әдеттегі амалдай сәлемдесуге келгенде. Вонг арқасын бұрып, қашқан. Ли оны бөлмеде қуды, Вонг құлап түсті. Ли Вонгтың үстіне секіріп, соққыларды төгіп, Чин Вонгты құтқару үшін араласуға мәжбүр болды. Вонг кейін Лимен күрескеніне өкініш білдірді, оны Лидің де, өзінің де мақтандығына байланысты деп түсіндірді.

Accounts of Wong's fight with Lee are controversial, as it was unrecorded and held privately at Chinatown, Oakland in 1964, when both men were in their early 20s. According to Linda Lee Cadwell, Bruce Lee's wife, Lee's teaching of Chinese martial arts to white people made him unpopular with Chinese martial artists in San Francisco. Wong contested the notion that Lee was fighting for the right to teach whites as most of his students were Chinese. According to Sifu Scott Jensen, a white student Wong taught, the fight was not provoked by Lee's education of Caucasians, but to "pay a penance for nearly killing a man in an exhibition fight back in China." Wong stated that he requested a public fight with Lee after Lee had issued an open challenge during a demonstration at a Chinatown theater in which he claimed to be able to defeat any martial artist in San Francisco. Wong stated it was after a mutual acquaintance delivered a note from Lee inviting him to fight that he showed up at Lee's school to challenge him. According to author Norman Borine, Wong wanted to know the rules of the match and the restrictions on techniques such as hitting the face, groin kicks, and eye jabs, and that the two fought no holds barred after he received no reply from Lee. The details of the fight vary depending on the account. Individuals known to have witnessed the match included Cadwell, James Lee (an associate of Bruce Lee, no relation) and William Chen, a teacher of tai chi. According to Linda, the fight lasted three minutes with a decisive victory for Bruce. Lee gave a description, without naming Wong explicitly, in an interview with Black Belt. "I'd gotten into a fight in San Francisco with a Kung Fu cat, and after a brief encounter the son of a bitch started to run. I chased him and, like a fool, kept punching him behind his head and back. Soon my fists began to swell from hitting his hard head. Right then I realized Wing Chun was not too practical and began to alter my way of fighting." This is in contrast to Wong and William Chen's account of the fight as they state the fight lasted an unusually long 20–25 minutes. Wong was unsatisfied with Lee's account of the match and published his own version in the Chinese Pacific Weekly, a Chinese language newspaper in San Francisco. The article, which was featured on the front page, included a detailed description of the fight by Wong, concluding with an invitation for a public rematch if Lee found his account inaccurate or disingenuous. Lee made no public response to the article, closed his school and moved from the area shortly thereafter. In Bruce Lee: A Life by Matthew Polly, who shares a few insights from his extensive research and interview process, he says that according to David Chin, who arranged the match on Wong's behalf, Lee overwhelmed Wong with his opening series of attacks as Wong was approaching for the customary salute, causing Wong to turn his back and run. Lee chased him around the room until Wong tripped and fell. Lee jumped on top of Wong and rained down punches, forcing Chin to intervene and rescue Wong. Wong later expressed regret over fighting Lee, attributing it to arrogance, both on the part of Lee and himself.

Кейінгі өмір және өлім

Вонг бес онжылдықтың басым бөлігінде Калифорнияда, Сан-Францискодағы Форт Мейсон орталығында және Оклендтегі Бірінші унитариан шіркеуінде сабақ берді, содан кейін 2005 жылы зейнеткерлікке шықты. Вонг Жек Манның ең талантты екі шәкірті оның ісін жалғастыруда. Сан-Францискода Рик Уинг, 2005 жылдың желтоқсан айында ұстазы зейнеткерлікке шыққаннан кейін мектебін қабылдап, жекеменшік орында сабақтар өткізеді. Калифорния штатының Марин округіндегі Сан-Рафаэль және Сан-Ансельмо қалаларында Скотт Дженсен Вонг Жек Манның өнерін үйрететін 10,000 Жеңіс мектебін басқарады. Окленд қаласындағы (Калифорния) EBM Кунг-фу академиясы Вонгтың шәкірттік дәстүрін сақтайды. Вонг 2018 жылдың 26 желтоқсанында Калифорнияда дүниеден өтті.