Кіріспе

Мариб (مَأْرِب; Ежелгі Оңтүстік Арабия: 𐩣𐩧𐩨/𐩣𐩧𐩺𐩨 Mryb/Mrb) – Йемендегі Мариб облысының астанасы. Бұл ежелгі Сәба (سَبَأ) мемлекетінің астанасы болды, және кейбір ғалымдар оны Киелі кітаптағы ежелгі Шебамен байланыстырады. Қала Йеменнің қазіргі астанасы Санадан шамамен шығысқа қарай орналасқан, және Сарават таулары аймағында жатыр. 2005 жылы халық саны 16 794 адамды құрады. Дегенмен, 2021 жылы Йемен азамат соғысынан қашқан шамамен миллион босқынды қабылдады.

Ежелгі

Саба патшалығы Мариб маңында құрылған, оның территориясы Солтүстік Йеменде жатқан. Саба патшалары астанасын Марибке көшірді және Мариб бөгеті сияқты ірі суару жүйелерін салды, оның қираған қалдықтары бүгінге дейін сақталған. Мариб бөгеті мың жылдан астам бойы дамыған мәдениетті қамтамасыз етті. Олар аймақта қамалдар мен ғибадатханалар да салды, оның ішінде Әууам мен Баррандағы Алмақа ғибадатханалары ең танымалдары. Саба хош иісті заттар, әсіресе ладан саудасымен мәшһүр болған. Сабалықтар теңізшілер болғандықтан, Қызыл теңіз арқылы Эритрея мен Абиссиниядағы Солтүстік-Шығыс Африканың Дʿмт патшалығында да ықпал мен халқы болған, ол ладан мен мирраның жалғыз көзі болатын. 25 жылы Римнің Элий Галл Марибке жорық ұйымдастырып, қаланы қоршауға алды. Ол ауыр зиянға ұшырап, Мысырға қайта шегінуге мәжбүр болды.

Ескі қала

Ежелгі Мариб қаласы 20-шы ғасырда көбінесе тасталып қалды. Шағын ауыл сақталған болса да, тарихи қаланың көп қабатты саз кірпіштен салынған ғимараттары көбінесе қираған күйде. Қазіргі Мариб қаласы ежелгі қала орталығының солтүстігінде шамамен орналасқан.

Қазіргі Мариб бөгеті

1982 жылы елде су тасқыны болды. Оған жауап ретінде БАӘ Президенті шейх Зайед бин Сұлтан Әл Нахайян 1984 жылы Марибтің қазіргі бөгетінің құрылысын қаржыландырды. Шейхтің өзі Мариб аймағынан қазіргі БАӘ-ға көшіп келген халықтың ұрпағы болған екені айтылады. Al Jazeera ақпаратына сәйкес, 2015 жылдың 7 сәуірінде Сауд Арабиясы қолдаған тайпалар Хуси күштерін Мариб облысының басым бөлігінен ығыстырды. Мариб облысының әкімі Аль-Жазираға берген сұхбатында президент Абд Раббу Мансур Хади мен Перс шығанағы елдерінің коалициясымен одақтас күштер облыстағы "хусилердің соңғы бекіністерін тазартып жатыр" деді. Мариб қаласы астанадан шамалы қашықтықта орналасқан, ал облыс әл-Жауф, әл-Байда және Шабва облыстарымен шектеседі, егер шабуыл жасалса, хусилердің бақылауында қалуы күмәнді. Әсіресе, солтүстікке орналасқан әл-Жауф хусилердің Саада бекінісіне қарайтын жол болып табылады. Коалиция 2015 жылдың наурыз айында Сауд Арабиясынан Хадрамут және Шабва облыстары арқылы құрлық жолдарымен Марибке көмек жіберуді бастады. 2015 жылдың тамызында коалициялық күштер Мариб қаласының шығысына 60 шақырым қашықтықтағы Сафер деген шағын қаладағы кішкентай әуежай арқылы Марибке қосымша күштерді жеткізді. Әскери дереккөздердің мәліметінше, 2015 жылдың тамызында танктер, бронетранспортерлер, реактивтік гранататарлар және Apache тікұшақтары келді. Бұл қала мемлекеттік Safer Exploration and Production Operations Company және Йеменнің маңызды энергетика секторында жұмыс істейтін басқа да шетелдік компаниялардың базасы болып табылады. Газ құбырының басты магистралі де қала арқылы өтеді және оны Хади үкіметінің әскери қолбасшысы Абдулла әл-Шаддади бақылайды. Хусилердің ең жақын орналасқан күштері Шабва облысындағы Байхан ауданында болды. 2020 жылдың 18 қаңтарында Марибке жақын әскери лагерьке жасалған дрон және зымыран шабуылында 100-ден астам Йемен үкімет әскері қаза тапты, 100-ден астам әскер жараланды және кем дегенде 5 бейбіт тұрғын қаза тапты. Хусилер шабуылды жасады деп күдіктелді және айыпталды, бірақ олар жауапкершілікті мойындамады. 2019 жылдың 20 қаңтарында Сауд Арабиясының MASAM жер миналарын жою жобасы ішінде болған жарылыстан 5 шетелдік миналарды жою маманы қаза тапты. Сарапшылардың бірі британдық тегі бар Оңтүстік Африка азаматы болды. Команданың қалған мүшелері Колумбиядан және Африканың бірнеше елдерінен келген. 2020 жылдың 27 мамырында хусилердің зымыран шабуылы Мариб облысындағы Сауд Арабиясы қолдауындағы үкімет әскерінің бас штабына бағытталды, нәтижесінде Йемен Қарулы күштерінің Бас штабының бастығы, генерал-лейтенант Сагир бин Азиздің ұлы мен жүйесі қаза тапты. 2021 жылдың 22 ақпанында хусилер Мариб қаласын басып алу мақсатымен ақпан айының соңында Мариб облысына шабуыл бастады. Облыста тұрақты түрде ілгерілегеннен кейін хусилер қалаға баллистикалық зымырандармен үш бағыттан шабуыл жасады. Халықаралық көші-қон ұйымының (IOM) мәліметінше, Мариб облысының батысынан 140 мыңнан астам ішкі көшкін хусилердің шабуылынан қорқып қашып кетті. 2021 жылдың 30 қарашасында BBC News Марибті "Йеменнің қанасты соғысының ортасындағы қала" деп сипаттады. Қала Йеменнің басқа аймақтарындағы соғыстан қашып келген миллионға жуық босқынды қабылдады. Мариб – Мариб Ра’с Иса мұнай құбырының бастапқы нүктесі, оның күндізгі қуаты 500 тоннаға жетеді. Сонымен қатар, Марибте мұнай өнімдері нарығы салыстырмалы түрде тұрақты, себебі отын өнімдері жергілікті жерде өндіріліп, тазартылып, облыстың жергілікті қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Бұл Йеменнің басқа аймақтарындағы мұнай өнімдерінің тапшылығы мен бағаның күрт өзгеруінен өзгеше. Марибте бензин мен газ әдетте ресми бағамен қол жетімді, ал газ тасымалдайтын көліктер күн сайын провинциядан Астанаға және басқа облыстарға жөнелтіледі.

Климат

Марибтің ыстық шөлді климаты бар (Кеппен климаттық жіктелімі: BWh).