Кіріспе
NZR AB класы — Жаңа Зеландия темір жолы (NZR) жүйесінде жұмыс істеген 4-6-2 Pacific тендерлік бу локомотивтерінің класы. 1906 жылғы А класын жақсарту нәтижесінде құрылған, 141 локомотив 1915 және 1927 жылдар аралығында NZR-дің Аддингтон шеберханаларында, Жаңа Зеландияның Темза қаласындағы A & G Price компаниясында және Солтүстік Британдық локомотив компаниясында жасалды. Бұл AB класын Жаңа Зеландиядағы ең көп санды бу локомотивтері класына айналдырды. Тағы он бір локомотив 1947 және 1957 жылдар аралығында AB класының танктік нұсқасы – WAB класынан қайта жаңартылды. 1922 жылдың мамыр айында SS Wiltshire кемесінің апаты кезінде Солтүстік Британдық компанияда жасалған екі локомотив жоғалып кетті.
The NZR AB class was a class of 4 6 2 Pacific tender steam locomotive that operated on New Zealand's national railway system for New Zealand Railways (NZR). Originally an improvement on the 1906 A class, 141 were built between 1915 and 1927 by NZR's Addington Workshops, A & G Price of Thames, New Zealand, and North British Locomotive Company, making the AB class the largest class of steam locomotives ever to run in New Zealand. An additional eleven were rebuilt from the tank version of the AB – the WAB class – between 1947 and 1957. Two North British made locomotives were lost in the wreck of the SS Wiltshire in May 1922.
Құрылыс және жобалау
АБ класының пайда болуы 1906 жылы Адингтон теміржол шеберханасында А класының 4-6-2 №409 локомотивінің құрылысымен басталды. Екі цилиндрлі қарапайым кеңейту принципінде жұмыс істейтін 409 локомотиві бастапқыда төрт цилиндрлі құрама А және AD кластағы локомотивтерден айыру үшін AB деп жіктелді, олар құрама түрде салынғанмен, көбінесе ұқсас конструкцияға ие болды. АБ 409, шын мәнінде, Жаңа Зеландия теміржол желісіндегі ең көп таралған типтің тәжірибелік локомотиві болды, 1915 жылы жаңа 4-6-2 прототипінің құрылысы басталды. 1915 жылы Адингтон шеберханасынан шыққанда, жаңа локомотив AB 608, AB 409-дан мүлдем өзгеше конструкцияға ие болды. А класына ұқсас болғанымен, AB 409-да жүргізілген сынақтардан кейін суперлифтермен жабдықталған кабина мен қазандықтың жаңа дизайны болды. Ол сонымен қатар AB класының жұмыс істеу кезіндегі айрықша белгісіне айналған Вандэрбилт тендерін де алды. Бұл локомотив NZR үшін Жаңа Зеландия мен Ұлыбританиядағы әртүрлі құрылысшылар салған 141 ұқсас локомотивтің біріншісі болды.
Кіріспе
АБ класы А класына қарағанда қызметте жақсырақ танылды. Репутация бойынша, салмағының 100 фунтына (16,4 Вт/кг) бір ат күшін өндіре алатын алғашқы локомотив болған АБ класы тиімді және әмбебап болды, ал локомотивтерді күтіп ұстау мен пайдалану оңай болды. Дизайнның бірнеше кемшіліктері бар екені анық болды – әсіресе кабина тым кішкентай болды және тендерлер жеткілікті мықты емес еді. Сол кезден бастап салынатын барлық жаңа локомотивтерге жаңа және кеңейтілген кабина орнатылды, алғашқысы AB 663 локомотивінде пайда болды. Кейіннен жаңа тендер конструкциялары да салынды. Локомотивтер өте әмбебап болды және АБ класы NZR желісінің дерлік барлық бөлімдерінде пайдаланылды, тек 1955 жылы жабылған Нельсон бөлімінен басқа. Кейінірек, сыныптар негізгі қызметтерінен үлкен J және K класты локомотивтерімен, содан кейін дизельдік локомотивтердің (Солтүстік аралда DA және DG кластары, Оңтүстік аралда DH және DJ кластары) келуімен ығыстырылды. 1955 жылдан бастап Солтүстік аралға дизельдік локомотивтердің келуіне байланысты, Солтүстік аралдағы көптеген локомотивтер қалған өмірлік мерзімін аяқтау үшін Оңтүстік аралға ауыстырылды. АБ класының соңғы қызметтері тармақ желілерінде болды, онда олар үлкен локомотивтермен негізгі желілерден ығыстырылғаннан кейін өз нишасын тапты. Бұл өз кезегінде А және Q кластың 4-6-2 локомотивтерін қызметтерінен босатып, 1957 жылға дейін барлық Q класты локомотивтердің тоқтатылуына және А класты локомотивтер санының азаюына әкелді. Локомотивтер сонымен қатар кейбір екінші деңгейлі негізгі қызметтерді де орындады, ал басқалары, мысалы, Гисборндағылар, Оңтүстікке қарай Нейпиерге бағытталған пойыздарға көмектесу үшін банкарлар ретінде пайдаланылды. Жоғары қабілетті болғандықтан, АБ класы жүк және жолаушылар пойыздарында қолданылды. АБ класы жылдамдығы , немесе жеңіл еңістерде 700 тонналық жүк пойыздарын тартуға оңай жете алатын. Бұрынғы F класымен бірге олар "әр жұмысқа жарамды қыздар" деп аталды. 1939 жылғы J класының және 1930 жылдардағы 1932 жылғы K кластың тендерлік локомотивтерінің келуімен, сондай-ақ 1930 жылдан 1943 жылға дейін салынған ауыр болат панельді вагондардың енгізілуімен экспресс жолаушылар пойыздарындағы жұмысы азайды. Ығыстырылғанмен қатар, АБ класы демалыс күндері жедел жәрдем пойыздарында жұмыс істеп тұрған кезде де кездесе берді. Локомотивтер NZR мансабында көп өзгерген жоқ. Бірінші өзгеріс – Солтүстік аралдағы көптеген локомотивтерге Уайкато типіндегі ұшқыш тұтқырларын орнату, нәтижесінде түтін қорабының түбінде күл сауыты бар жаңа алмұрт пішіндес түтін қорабы пайда болды. Құйма темірден жасалған түтін қорабының есіктері болат есіктермен ауыстырылды, ал тежегіш сорғысы түтін қорабының оң жағындағы бастапқы орнынан жүріс тақтасына кіріп, сол жағындағы кабинаның алдындағы жаңа орынға көшірілді. Тағы бір ерекшелігі – көптеген сыныптар механикалық мақсаттар үшін балласт блоктарымен жабдықталды. Локомотивтер жақсы жүргендіктен, бұл 1901 жылғы Q класының 4-6-2 локомотивтері сияқты рельстерден шығудың алдын алу үшін емес еді. Сонымен қатар, кейбір локомотивтер балласт блоктарымен жабдықталмаған, сондықтан оларды қосу сұрақ тудырады. Басқа да косметикалық өзгерістерге түтін қорабының үстіне үлкен Pyle National электрлік фарасын орнату және мыс қақпақтары бар түтікшелерді стандартты NZR "гүл құмырасы" типімен ауыстыру кірді.
Қазандықтар
АВ типті қазандықтың жұмыс қысымы 180psi болды, бұл осы типтегі қазандықтар үшін стандартты көрсеткіш еді. Бұл қазандықтарды қай фирма жасаса да, конструкциясы стандартты болды және олар бір-бірімен алмастырылатындықтан, кез келген типтегі локомотивтерде қолданылуы мүмкін еді. Олар 1939 жылы WAB және WS 4-6-4T класты танк локомотивтері үшін жасалған қазандықтарға ұқсас болды. Шындығында, WAB және AB қазандықтары бірдей болды, бірақ WAB локомотивтеріне орнатылатындары локомотивтің бүйірлік су резервуарларынан су алуға қажетті қосымша жабдықтармен жабдықталған. Бұл типтегі қазандықтар сондай-ақ бастапқы қазандықтары тозған кезде 1901 және 1915 жылдардағы Q және AA класты 4-6-2 тендерлік локомотивтерінде де пайдаланылды. АА класы үшін қазандықты ауыстыру қазандықтардың жағдайына байланысты емес, бастапқы қазандықтардың мүмкіндіктерінің шектеулілігінен туындады. Ауыстыру 1930 жылдары жүзеге асты, содан кейін бұл локомотивтердің сенімділігі арта түсті, олар 1957 жылы (Q класымен бір уақытта) пайдаланудан алынғанша жұмыс істеді. Осы қазандықтардың барлығы AB класының қорына қайтарылды және осы кластағы локомотивтерде қайта қолданылды. Барлығы 6 түрлі локомотив класы стандартты AB қазандығын пайдаланды. 1950 жылдары Q, AA және G класты локомотивтер жойылған кезде, A, AB және WAB локомотивтерін жұмыс жағдайында ұстау үшін қазандықтар күрделі жөндеуден өтті.
Ұсыныстар
NZR-дің бүкіл қызмет ету кезеңінде AB класы Vanderbilt тендерлерімен белгілі болды. Бұл тендерді пайдалануға болатын үш класстың бірі, қалғандары қайта жаңартылған G класы 4-6-2 және кейінірек J/Ja/Jb класы 4-8-2 локомотивтері. Тендерлер қанағаттанарлық болғанымен, олар жоспарланған жұмыс үшін тым жеңіл салынғандықтан және әсіресе рама арналарының маңында тотығуға бейім болды. Бұл кейбір локомотивтердің тендер рамаларын толық ауыстыру қажеттігіне әкелді, бірақ барлығына осы процедура жасалмады. Стандартты AB тендер дизайны G класының үш цилиндрлі локомотивтері үшін 1937 жылы жасалған тендерді қайта жаңарту үшін бейімделді. Бұл тендерлер күштірек тендер шассиіне ие болды және денесі дәстүрлі қабырғалы конструкцияға қарағанда дәнекерленген болғандықтан ерекшеленді. Осылайша, олар «G» стиліндегі тендерлер деп аталды. 1956 жылы алты локомотив қызметтен шығарылғанда, олардың тендерлері AB класындағы локомотивтерге орнатылды. Кейіннен G типті тендерлер Addington Railway Workshops (Christchurch) және Otahuhu Workshops (Auckland) шеберханаларында AB класындағы локомотивтер үшін жасалды, олардың тендерлерін экономикалық тұрғыдан жөндеу мүмкін емес деп есептеді. Алайда, бұл әрқашан осылай болған жоқ: AB 688 1948 жылғы 25 ақпандағы Blind River жолдан шығуы кезінде зақымдалған бастапқы тендерін ауыстыру үшін «G» типті тендер алды. Бұл оқиға локомотивте сенімді жылдамдық өлкіш болмауына байланысты болды, бұл резервтік жүргізуші Джим Гуррдің жылдамдығын дұрыс бағаламауына себеп болды. AB 743 1968 жылғы 24 мамырда Inangahua Junction маңында болған 7,1 балдық жер сілкінісінен жолдан шыққаннан кейін «G» типті тендер алды. Локомотив Greymouth-тан Westportқа жүк пойызын тартып келе жатқанда жер сілкінісі болды, нәтижесінде локомотивтің тендері бір жағына құлап түсті. Зақымдалған тендер жарамсыз деп жарияланды және оның орнына жаңа «G» типті тендер салынды. Жаңа Зеландияда осы типтегі 141 тендер болғандықтан, олар басқа локомотивтермен ауыстырылды. Мысалы, күрделі жөндеуден өтіп жатқан локомотив жақсы жағдайдағы тендерін нашар жағдайдағы тендері бар екінші локомотивке беруі мүмкін, бұл екінші локомотивтің жөндеу процесін жеделдету үшін жасалды. Барлық тендерлер нөмірленген, нөмірі дәнекерленген және тендер фарасының тірегінің астына орналастырылған. Тендерлер бастапқыда маймен майланатын подшипниктері бар 6002 стандартты сызбалық богилерде қозғалды. Кейінірек, жөндеуге келген локомотивтерде маймен майланатын подшипниктері бар 10161 сызбалы богилерге ауыстырылды. Кейінгі нұсқасы – 1947-57 жылдардағы WAB класының локомотивтеріне орнатылған және 1937 жылдан бастап G класы локомотивтерінде қолданылған 11183 сызбалы «Timken» роликті подшипниктері бар богилер. Энтузиасттар осы богилердің әртүрлі типтерін олардың конструкциялық ерекшеліктері арқылы анықтай алатын болды, мысалы, 6002 сызбалы богилерде көзге түсетін подшипник қорабы және болат таяқшалардан жасалған.
AB 688 received a 'G' type tender to replace its original tender, which was wrecked in the Blind River derailment of 25 February 1948. This accident was attributed to the lack of a reliable speedometer on the locomotive, causing relief driver Jim Gurr to misjudge his speed. AB 743 received a 'G' type tender after it was derailed by a 7.1 magnitude earthquake centred near Inangahua Junction on 24 May 1968. The locomotive was hauling a goods train from Greymouth to Westport when the earthquake struck, causing the locomotive's tender to fall onto its side. The damaged tender was written off, and a new 'G' type tender was constructed to replace it. With 141 members of this type in New Zealand, tenders were inevitably swapped with other locomotives. For example, a locomotive undergoing overhaul might lose its good condition tender to another with a poor condition tender to speed up the process of out shopping the second locomotive. All tenders of the type were numbered; the number was made out of weld and was positioned just below the tender headlight bracket. The tenders initially rode on drawing x 6002 standard bogies fitted with grease lubricated bearings. Later, drawing x 10161 bogies, still fitted with grease lubricated bearings were substituted on some locomotives as they came in for an overhaul. A later variant was the drawing x 11183 'Timken' roller bearing bogie fitted to the WAB class conversions of 1947 57 and as used under the G class locomotive tenders from 1937. Enthusiasts were able to identify these different types of bogies by their design characteristics for example, the x 6002 bogies had a prominent journal box and were made of steel bar sections.
Рама алмастыру
1950 жылдардың аяғы мен 1960 жылдардың басында көптеген ескі АБ класты локомотивтер тозығы жеткенде пайдаланудан алынып, басқа аймақтардан келген локомотивтермен ауыстырылды. Көптеген қозғалтқыштардың жағдайы салыстырмалы түрде жақсы болғандықтан, олар басқа қозғалтқыштардың жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін пайдаланылды, олар тозығы жеткенше немесе NZR сатып алған жаңа дизельдік локомотивтермен алмастырылғанша. Бұл сол кезде кең таралған практикаға айналды, себебі локомотивтер стандартты конструкцияға ие болғандықтан, бір қозғалтқыштан алынған бөлшектер екіншісінің біраз уақыт бойы жұмыс істеуін қамтамасыз ететін. Мысалы, AB 792 – 1947-1957 жылдар аралығында WAB класына түрлендірілген он локомотивтің бірі. Hillside Workshops шеберханасында "А" класты күрделі жөндеуге жіберілген локомотивтің негізгі қаңқасы жарылған, бірақ механикалық жағынан жақсы жағдайда болды. 792-нің зақымдалған бөлігін ауыстыру үшін жақында ғана пайдаланудан алынған AB 661 локомотивінің жақсы жағдайдағы қаңқасының бір бөлігін пайдалану туралы шешім қабылданды. Локомотивтің қаңқасы зақымдалған бөлігін кесіп алып, оның орнына 661-ден алынған жаңа бөлік орнатылды. Бұл кейбір локомотивтердің идентификациялық белгісі ауысқан болуы мүмкін, себебі локомотивтің идентификациясы оның қаңқасына тіркелген. Осылайша, қаңқа жөнделгеннен кейін AB 792 AB 661 болып өтуі керек еді. Алайда, 661 локомотиві жойылған және 792 жас локомотив болғандықтан, оның алда экономикалық перспективасы болды, NZR 661-ді қайта пайдалануға беруді және 792-ні "жоюды" қарастырмады.
Қайтарып алу
Көптеген локомотивтер 1960 жылдары NZR қызметінен алынып тасталды, себебі дизельдік тартылыс буды ығыстырды, ал AB класының соңғы топтары Батыс жағалауда және Оңтүстіклендте орналасқан еді. Алынған локомотивтердің көпшілігі 1963 және 1967 жылдар аралығында (DJ класының дизельдері келген кезде) экономикалық қызмет мерзімі аяқталған Оңтүстік арал локомотивтері болды және олардың орнына бұрынғы Солтүстік арал локомотивтері қойылды. 1971 жылға қарай, NZR бу операцияларын тоқтату кезінде бірнешеуі тізімде қалды. 1972 жылы үш локомотив NZR тізімінде болды. AB 778 және 795 "Кеме пойзының" вагондарын жылыту үшін Литтелтон қаласында қалды, бұл пойыз бұрын "Жакару" деп аталған, ал AB 663 Грейммуттың Элмер Лэйн локомотив депосында немесе Дунединде қалды. Бумен жүретін пойздарға деген қызығушылық артып, сол жылы 778 және 795 локомотивтері атақты Кингстон Флайер үшін қайта жаңартылды. AB 663 бастапқыда Дунединде 778 және 795 локомотивтерін (кейіннен Дэвид МакКеллар және Гринвейл деп аталған) жөндеу үшін қосалқы бөлшектер ретінде пайдаланылды.
Аттар
AB 608 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан NZR қызметкерлерін еске алу үшін «Пасшендейл» деп аталды. Локомотивтің тақташалары 1940 жылдары алынып, Крайстчерч және Дунедин теміржол станцияларында қойылды. 1963 жылы NZR-дің 100 жылдығына арналған екі көшірме жасалды, олар Жаңа Зеландия теміржолы және локомотивтер қоғамында сақталады. Басқа да көшірмелер жасалды, оның ішінде 2010 жылы ашылған Хатт шеберханаларындағы KiwiRail соғыс ескерткіші үшін жасалған локомотив бар. Бұл 1877 жылдан бергі жалғыз бу локомотиві болды, оған есім берілген. AB 663 1997 жылы қалпына келтірілгенде «Шарон Ли» деп аталды. Локомотивке Mainline Steam Trust басшысы Иан Уэлчтің қызы Шарон Ли Уэлчтің құрметіне есім берілді. 1971 жылы NZR, AB 778 және AB 795 локомотивтерін Лумсден мен Кингстон арасындағы «Кингстон Флайер» мұралық пойзына күрделі жөндеуден өткізген кезде, сәйкесінше «Дэвид МакКеллар» (778) және «Гринвейл» (795) деп атады. Қазірде бұл жол тек Кингстон мен Фэрлайт аралығында ғана жүреді.
Ұқсас локомотивтер
1917 жылғы WAB класы AB класының танк локомотивтік нұсқасы болды.