Кіріспе

1958 жылы шыққан Брайан Олдисстің ғылыми фантастикалық романы. Non Stop – 1958 жылы британдық жазушы Брайан Олдисстің жазған ғылыми фантастикалық романы. Ол басқа планетадан алған белгісіз аминқышқылы пандемияны тудырғаннан кейін, алып ғарыш кемесінде тұратын адамдардың кездесетін қиындықтары туралы. Заң мен тәртіп күші жойыла бастады, ал кеме және оның мақсаты туралы білім кеменің ішінде толығымен ұмытылды. Бұл автордың алғашқы ғылыми фантастикалық романы болды. Алғаш рет Faber & Faber баспасында жарық көрген, ал 1959 жылы АҚШ-та Criterion Books баспасы Starship деген атпен шығарды. Роман Ұлыбритания мен АҚШ-та көп рет қайта басылып, француз, неміс, дания және басқа да тілдерге аударылды. The Signet және Avon АҚШ-тың жұмсақ мұқабалы басылымдары да Starship деген атпен жарық көрді, бірақ американдық Carroll & Graf және Overlook Press баспалары Non Stop атауын пайдаланды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның басты кейіпкері Рой Комплейн мәдени жағынан примитивті тайпада, өркениетсіздікке тоңған үлкен ұрпақ кемесінде өмір сүреді. Кеме өсімдіктерге толып, тұрғындары бір-бірімен соғысып жатқан тайпаларға бөлініп кеткен. Ройдың тайпасында жаңалықты іздеуге тыйым салынған, ал өмір жалғыз, кедей, жаман, қатыгез және қысқа. Ол шағын топпен үйінен шығып, кемедегі беймәлім аймақтарға аттанады. Осыдан туындайтын жаңалықтар оның бүкіл ғалам туралы түсінігін өзгертеді. Жаңылмалылар тобы өсімдіктерге толы дәліздер арқылы көшпелі жүріп саяхаттайды. Әйелі ұрланғаннан кейін, тайпаның діни қызметкері Мараппер, Комплейнге құпия экспедицияға қатысуға кеңес береді. Мараппердің пікірінше, олардың барлығы қозғалатын ғарыш кемесінде өмір сүреді және егер олар басқару бөлмесіне жетсе, бүкіл алып кемеге билік ете алады. Саяхат барысында олар әртүрлі деңгейдегі басқа тайпалармен кездеседі. Комплейн қысқа уақытқа аңызға толы алыптардың ("Гиганттардың") қолына түседі, бірақ олар оны еш түсіндірместен босатып жібереді. Комплейннің серіктері ақырында "Алға Бағытталғандар" деп аталатын дамыған қоғамға қосылады. Олар ғарыш кемесінің Процион жұлдыз жүйесіндегі жаңа отарланған планетадан оралған көп ұрпақты жұлдыз кемесі екенін біледі. Бұрынғы ұрпақта кемедегілер Процион планетасының суында табылған белгісіз амин қышқылынан туған пандемияға ұшыраған. Заң мен тәртіп күйреуге бастады, ал кеме және оның мақсаты туралы білім кемеде көбінесе жоғалып кетті. "Апаттан" бері 23 ұрпақ өтті. "Алға Бағытталғандар" "Гиганттар" туралы нақты білмейді, бірақ оларды қорқынышты болғамен, көбінесе игі ниетті деп санайды. Басқа құпия жандар, "Сыртқылар", белгісіз жерден адамдар әлеміне еніп, оларды жау деп жек көреді. Алайда, Гиганттар "Алға Бағытталғандардың" бір мүшесіне шабуыл жасағанда, адамдар Гиганттар мен Сыртқылардың адамзатқа қарсы одақтас екенін түсінеді және қарсы шабуылға дайындық жасайды. Осы уақытта Комплейн және оның романдық қызығушылығы, "Алға Бағытталғандардың" офицері Вьянн, ғарыш кемесінің Жерге оралуына алты ұрпақ қажет болғанын біледі. 23 ұрпақ өткенін еске алғанда, олар үмітсіздікпен ғарыш кемесінің енді шексіз кеңістіктің суық құшағына құлап бара жатыр деген қорытындыға келеді. Олар кеменің басқару орталығын табады, бірақ оның барлық механизмдері қиратылған. "Алға Бағытталғандар" Гиганттармен қысқаша шайқасады, бірақ қақтығыс тез аяқталады. Содан кейін кеме бірнеше жылдан бері Жер атмосферасының сыртында тұрғаны белгілі болады. "Гиганттар" - кемедегілердің жағдайын жақсартуға тырысқан, кемені біртіндеп жөндеуге кіріскен Жердің қалыпты өлшемдегі адамдары. "Сыртқылар" - Жерден келген ерекше бойы қысқа адамдар, олар өздерінің өркениетінің дамуын зерттеу үшін кеменің әртүрлі қоғамдарына еніп кеткен. Жер билеушілері эпидемиядан аман қалғандар Жер тұрғындарынан төрт есе жылдам өмір сүруге бейімделгендіктен, кемедегілерді Жер өркениетіне интеграциялауға құлшынбайды. Алайда, ғарыш кемесіндегі соңғы шайқас оның шұғыл түрде бөлінуіне себеп болды, бұл бүкіл халыққа Жерде жаңа өмір бастауға мүмкіндік береді.

Қабылдау

Galaxy сыншысы Флойд С. Гейл романға ара-жібірлі пікір берді, кітапты бестен үш жарым жұлдызға бағалап, "көкідіс соңы [ол] кенеттен аяқталып, көп мәселені жауапсыз қалдырады" деп сынады. Кейін ол кітаптың "әсерін Тумитакқа" теңеді. 2000 жылы кітап SF Masterworks сериясының бір бөлігі ретінде қайта басылды. Бұл басылым автордың шағын түзетулерін қамтиды. 2008 жылы кітап 1958 жылғы ең үздік роман үшін Британдық ғылыми-фантастика қауымдастығының сыйлығымен марапатталды.