Жағалау аймақтарын кешенді басқару жүйесі

Кіріспе

Қоршаған ортаны басқару жүйесі

Интеграцияланған жағалау аймағын басқару (ICZM), интеграцияланған жағалау басқаруы (ICM) немесе интеграцияланған жағалау жоспарлауы – жағалау аймағының барлық аспектілерін, оның ішінде географиялық және саяси шекараларын ескере отырып, жағалауды басқарудың интеграцияланған тәсілін қолданатын, тұрақтылыққа қол жеткізуге бағытталған жағалауды басқару процесі. Бұл тұжырым 1992 жылы Рио-де-Жанейрода өткен Жер саммитінде туды. ICZM-ге қатысты егжей-тегжейлі мәліметтер саммит нәтижелеріндегі 21-бағдарламаның 17-тарауында баяндалған.

Бес қадамдық процесс

Проблема мен қажеттіліктерді бағалау: Мәселелер мен проблемаларды анықтау қажет, және олардың ауқымы сандық көрсеткіштермен бағалануы тиіс. Бұл алғашқы қадам үкімет, салалық мекемелер мен жергілікті тұрғындардың бірлескен жұмысын қамтиды. Бағалаулардың қолданылу аясы кең болуы керек. Жоспар: Мәселелер мен проблемалар анықталып, маңыздылығы бағаланғаннан кейін тиімді басқару жоспары жасалуы мүмкін. Жоспар нақты аумаққа қатысты болады. Жоспарды институционализациялау: Жоспарды қабылдау жүзеге асырылады, бұл міндетті заңдық жоспарлар, стратегиялар немесе мақсаттар түрінде болуы мүмкін, олардың күші зор, немесе заңдық күші жоқ процестер түрінде болуы мүмкін және болашақ дамуға бағыт-нұсқау бере алады.

Жағалау аймақтарын анықтау

Жағалау аймағын анықтау ICZM идеясы үшін ерекше маңызды. Бірақ жағалаудың динамикалық табиғатынан туындайтын шекаралардың шашыраңқы болуы оны нақты анықтауды қиындатады. Ең қарапайым түсінік бойынша, жағалау – құрлық пен мұхиттың өзара әрекеттесетін аймағы. Кетчум (1972) бұл аймақты былай анықтады:

Құрлықтың және оған іргелес жатқан мұхит кеңістігінің (су және су астындағы жер) жолағы, онда құрлықтағы процестер мен жерді пайдалану мұхит процестері мен пайдалануға тікелей әсер етеді, және керісінше. Жағалаудың әртүрлі ерекшеліктері және өзара әрекеттесетін жүйелердің кеңістік масштабтары мәселе тудырады. Жағалаудың динамикалық табиғаты әлемнің әртүрлі аймақтарында әртүрлі түрде көрінеді. Мәселен, өзен жүйелері жағалау аймағының күрделілігі мен ауқымын арттыра отырып, құрлықтың ішкі жағына қарай кеңейе алады. Бұл мәселелер жағалаудың арғы жақтарын анықтауды және тиісті басқару шараларын енгізуді қиындатады. Физикалық жағалау аймағын мойындаумен қатар, аймақтағы экожүйелерді, ресурстарды және адам қызметін ескеру маңызды. Басқаруды қажет ететін – адамның қызметі. Осы қызметтер табиғи жағалау жүйелерін бұзуға себеп болады. Аймақтың күрделілігін арттыратын әкімшілік шекаралар, көбінесе жағалау аймағын бөліп, тиімсіз басқаруға алып келетін кездейсоқ сызықтардан тұрады. Бұл секторлық тәсіл жерді пайдалану және балық шаруашылығы сияқты жекелеген салаларға назар аударады, бұл басқа салаларға кері әсер етуі мүмкін.

Интеграция мен өзара ықпалдастық

"Интеграция" терминінің көптеген мақсаттарда қолданылуы мүмкін болғандықтан, ICZM-нің мақсаттарын түсіну үшін жағалау аймағын басқару контекстінде осы терминнің мағынасын анықтау өте маңызды. ICZM-де интеграция түрлі деңгейлерде және олардың арасында жүзеге асырылады, ICZM ішінде болатын 5 түрлі интеграция бар.

Жерорта теңізі

2008 жылғы 20-21 қаңтарда Мадридте өткен Жағалау аймақтарын кешенді басқару (ЖАБК) хаттамасы бойынша өкілетті өкілдер конференциясында ЖАБК хаттамасына қол қойылды. Испанияның Қоршаған орта министрі Кристина Нарбона Руиз төрағалығымен Барселона конвенциясының он төрт Мүше мемлекеті хаттамаға қол қойды. Олар: Алжир, Хорватия, Франция, Грекия, Израиль, Италия, Мальта, Монако, Черногория, Марокко, Словения, Испания, Сирия және Тунис. Барлық басқа Мүше мемлекеттер де жақын арада қол қоятындарын мәлімдеді. Бұл Барселона конвенциясы аясындағы жетінші хаттама. Мәтін жобасын бекіту және оған қол қою үшін Өкілетті өкілдер конференциясына ұсыным жасау туралы шешім 2008 жылғы 15-18 қаңтарда Альмерияда өткен Мүше мемлекеттердің кезекті XV отырысында қабылданды. Барлық тараптар осы хаттаманың БҰҰ Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасының (БҰҰҚО/ЖАБК) Жерорта теңізі іс-қимыл жоспарының, яғни БҰҰҚО аясындағы алғашқы Аймақтық теңіздер бағдарламасының тарихындағы маңызды кезең екеніне сенімді. Ол елдерге жағалау аймақтарын тиімді басқаруға, сондай-ақ климаттың өзгеруі сияқты жаңадан туындаған жағалау экологиялық мәселелерін шешуге мүмкіндік береді. ЖАБК хаттамасы – бүкіл халықаралық қауымдастықтағы бірегей құқықтық құрал және Жерорта теңізі елдері осы фактімен мақтанады. Олар осы тәжірибелерін әлемнің басқа жағалау елдерімен бөлісуге дайын. Хаттамаға қол қою барлық тараптардың алты жылдық қажырлы еңбегінен кейін мүмкін болды. Сирия тарихқа ЖАБК хаттамасының күшіне енуіне алтыншы мемлекет ретінде енді! Атап айтқанда, Сирия Араб Республикасының Президенті 2010 жылғы 31 қыркүйектегі №85 Заңдық жарлыққа қол қойып, ЖАБК хаттамасын ратификациялады. Осы алтыншы ратификациядан кейін ЖАБК хаттамасы Сирия ратификация құжатын сақтаушы мемлекетке, яғни Испанияға тапсырғаннан кейін бір айдан соң күшіне енді. 2012 жылдың қыркүйегінде Хорватия мен Марокко хаттаманы ратификациялады, осылайша ратификациялардың саны 9-ға жетті (Словения, Черногория, Албания, Испания, Франция, Еуропалық Одақ, Сирия, Хорватия, Марокко). 2012-2019 жылдарға арналған ЖАБК хаттамасын іске асыру жөніндегі іс-қимыл жоспары 2012 жылғы 8-10 ақпанда Парижде өткен XVII конференцияда қабылданды. Осы Іс-қимыл жоспарының негізгі мақсаттары мен міндеттері – елдік жоспарлау және аймақтық үйлестіру негізінде хаттаманы іске асыру, атап айтқанда: 1. ЖАБК хаттамасының аймақтық, ұлттық және жергілікті деңгейде тиімді іске асырылуын қолдау, оның ішінде ЖАБК үшін ортақ аймақтық құрылымды құру арқылы; 2. Келісімшарт жасасушы мемлекеттердің хаттаманы іске асыру және ЖАБК саясатын, құралдарын, тәсілдерін тиімді пайдалану қабілетін арттыру; және 3. ЖАБК хаттамасын және оның іске асырылуын аймақта насихаттау, сондай-ақ тиісті конвенциялар мен келісімдермен синергияны дамыту арқылы жаһандық деңгейде насихаттау. Басымдықты іс-шаралар бағдарламасының аймақтық белсенді орталығы (PAP/RAC) дайындаған ЖАБК процесін іске асырудың жол картасы PEGASO және ENCORA жобаларының жағалау вики платформасында қолжетімді: ЖАБК процесі. 2014 жылғы 8 мамырда Израиль үкіметі ЖАБК хаттамасын ратификациялады. Осы қаулы (#1588) Үкіметтің ішкі регламентінің 19(б) бабына сәйкес қабылданды. Израильдің ЖАБК хаттамасын ратификациялауы ратификацияланған мемлекеттердің санын 10-ға жеткізді.

At the Conference of the Plenipotentiaries on the ICZM Protocol that took place on 20–21 January 2008 in Madrid, the ICZM Protocol was signed. Under the presidency of the Minister of Environment of Spain, H. E. Ms. Cristina Narbona Ruiz, fourteen Contracting Parties of the Barcelona Convention signed the Protocol. These are the following: Algeria, Croatia, France, Greece, Israel, Italy, Malta, Monaco, Montenegro, Morocco, Slovenia, Spain, Syria and Tunisia. All other Parties announced to do so in the very near future. This is the 7th Protocol in the framework of the Barcelona Convention, and the decision to approve the draft text and recommendation to the Conference of the Plenipotentiaries to sign it was taken at the 15th Ordinary Meeting of the Contracting Parties during their meeting in Almeria, on 15–18 January 2008. All the parties are convinced that this Protocol is a crucial milestone in the history of the Mediterranean Action Plan of the United Nations Environment Programme (UNEP/MAP), the first ever Regional Seas Programme under UNEP's umbrella. It will allow the countries to better manage their coastal zones, as well as to deal with the emerging coastal environmental challenges, such as the climate change. The ICZM Protocol is a unique legal instrument in the entire international community and the Mediterranean countries are proud of this fact. They are willing to share these experiences with other coastal countries of the world. The signing of the Protocol came after six years of dedicated work of all the Parties. Syria entered history for being the sixth, and "enter into force", country for the ICZM Protocol! Namely, the President of the Syrian Arab Republic issued a Legislative Decree No. 85 dated 31 September 2010 for the ratification of the ICZM Protocol. With this 6th ratification, the ICZM Protocol entered into force one month later provided that Syria deposits the instrument of ratification to the depositary country, i. e. Spain. In September 2012, Croatia and Morocco ratified the Protocol, which brought the number of ratifications to 9 (Slovenia, Montenegro, Albania, Spain, France, European Union, Syria, Croatia, Morocco). The Action Plan for the implementation of the ICZM Protocol 2012 2019 was adopted on the occasion of the CoP 17, held in Paris from 8 to 10 February 2012. The core purposes and objectives of this Action Plan are to implement the Protocol based on country based planning and regional co ordination, namely:
1. Support the effective implementation of the ICZM Protocol at regional, national and local levels including through a Common Regional Framework for ICZM;
2. Strengthen the capacities of Contracting Parties to implement the Protocol and use in an effective manner ICZM policies, instruments, tools and processes; and
3. Promote the ICZM Protocol and its implementation within the region, and promote it globally by developing synergies with relevant Conventions and Agreements. A road map for the implementation of the ICZM Process, prepared by Priority Actions Programme Regional Activity Centre (PAP/RAC), is available on the Coastal Wiki platform of the PEGASO and ENCORA projects: ICZM Process. On May 8, 2014 the Israeli Government ratified the ICZM Protocol. This Resolution (#1588) was made in accordance with Article 19(b) of the Government Rules of Procedure. The ICZM Protocol ratification by Israel brings the number of ratifications to 10.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияның ерекшелігі – заңнамада тұрақты басқару қағидаларын қолдануы және жағалау аймағына ерекше мән беруі. Барлық келесі жоспарлау NZCPS-ке қайшы болмауы тиіс, сондықтан бұл өте маңызды құжат. Аймақтық органдар 1991 жылғы Құқықтық акті бойынша аймақтық жағалау саясаты жоспарларын жасауға міндетті, бірақ қызығы, олар тек орташа ең жоғары су деңгейінен басталатын теңіз ортасын ғана қамтуы керек. Дегенмен, көптеген аймақтық кеңестер өз жоспарларына «құрлық» аймағын да қосып, жасанды кедергілерді жойды. Бұл ICZM (жағалауды кешенді басқару) әрекеті әлі бастапқы кезеңінде және көптеген заңнамалық қиындықтарға тап болып, әзірге толыққанды экожүйелік тәсілге қол жеткізе алмады. Бірақ ICZM шеңберінде өзгерістерді бағалау және қабылдау маңызды, сондай-ақ NZCPS-ке қатысты қайта қараулар жүргізіліп жатыр. Бұл болашақ бастамалар үшін және жағалауды басқарудың толық интеграцияланған жүйесін дамыту үшін маңызды қадам болады.