Кіріспе

1846 жылғы Атлантикалық дауыл 10 қазанда Кубаның Гавана қаласында Испания королевасы Изабелла II-нің туған күніне арналған тойлар қатты жаңбыр мен күшті желдің салдарынан тоқтап, кешкі уақытта дауылдың жақындап келе жатқанын көрсетті. Дауыл құрлыққа шыққаннан кейін, ең көп зиян Пинар-дель-Рионың шығыс бөліктерінен Матансас батысына дейін байқалды. Көп апта бойы тоқтаусыз жаңбыр жауып, өзендер тасып, жолдар су астында қалған, темекі егістері бүлінген, бұрынғы проблемалар одан әрі ушықты. Пасо Реал де Сан-Диегода маниок, тәтті картоп және басқа да тағамдық дақылдар жойылды. Гаванада 9 метрлік толқындар қалалық портында пана іздеген кемелерге шабуыл жасап, оларды құлатып, жағаға тіреп, қиратты. Кемелердің көп бөлігі – 105 сауда кемесі, 70 шлоп, ұшқыш қайықтар мен әскери кемелер, сондай-ақ 70 теңіздегі кемелер зақымданды немесе жойылды. Соның салдарынан ішкі провинцияларда көптеген қажетті тауарлардың тапшылығы туды. Кубаның порты қалаларындағы зиян кемелердің, қоймалардың және кемежайлардың қирауынан пайда болған қалдықтардың көптігінен одан әрі ушықты, олар күшті желдің әсерімен порты құрылыстарына лақтырылды. Кирпіштен салынған ғимараттар дауылдың салдарынан ең көп зардап шекті, жақында жөнделген Teatro Principal толығымен жойылды. Дауыл көшелерді ағаш кеспелермен, плиткалармен және басқа да қалдықтармен жауып, пальма ағаштарын тамырымен жұлып, жапырақтарын түсіріп, бақтарды бүлдіріп, балконға зақым келтірді. Бұл жүйеге байланысты үлкен дауыл тоғысы Батабаноның көптеген үйлерін жойып, жайылды, тек 20 үй ғана тұрды. Азық-түлік пен судың қоры жоғалып, судың шегінуінен кейін саз бен қираған қалдықтар қалды. Кеймито мен Росариода қоймалар, олардың ішіндегі заттар, кемежайлар мен пирстер жақын маңдағы мұхитқа айдалып кетті, екі қала да толығымен қирады. Дауыл Кабанастағы барлық пирстерді және барлық ғимараттарды қиратты, ал Кохимарда салынған 23 үйдің тек жетісі ғана дауылдан аман қалды. Матансастағы кемелердің көпшілігі жойылды, көптеген кемелер суға батып кетті немесе жағаға тірелді. Жағаға құлаған үлкен толқындар ғимараттарды қиратты және қаланың төмен жатқан жерлерін су басып кетті. 1844 жылы бұрынғы дауылдан зақымдалған ағаш және тас ғимараттардың көпшілігі толқындардың әсерінен бірден қирады. Жағалаудағы құрылыстар, сондай-ақ Юмури және Сан-Хуан өзендерінің бойындағы қалалар теңізге айдалып кетті. Дауылдың салдарынан туған су тасқынының алғашқы кезеңінде қырықтан астам адам қаза тапты. Гюинде дауыл барлық тұрғын үйлерді, қоғамдық ғимараттарды және кәсіпорындарды қиратты, жүзден астам адам қаза тапты. Бежукаль, Сан-Антонио-де-лос-Банос, Сантьяго-де-Лас-Вегас және Мариел қалаларында дауылдан кейін бірде-бір үй зақымданбады, ал қирамаған үйлердің шатыры жабылмады. Нюэва-Пас 110 үйден, ал Мадруга 100 үйден айырылды, Манагуада тек бес үй қалды, ал Кивикандағы сегіз үйдің барлығы қатты зақымдалды. Жибакоа қаласында 82 үйдің тек 32-сі ғана дауылдан аман қалды. Жағалаудағы Гуанабо қаласы толығымен жойылды, су тасқыны қаланы теңізге алып кетіп, тұрғындарын баспанасыз қалдырды. Мантилья, Ла-Чоррера және Паула ауылдары толығымен жоғалып кетті, ал Канделярия барлық құрылыстарымен бірге суға кетіп, олардың көпшілігі дауылдың күшті желдерінің күшімен құлап, теңізге айдалып кетті. Каяхабос, Бойерос және Агуакате қалаларындағы ғимараттардың көпшілігі жермен-жексен болды, ал Алькизар, Гуира-де-Мелена және Вереда-Нуева ауылдары дауылдан кейін мүлдем жойылды. Гуатао толығымен қирады, оның қиратылмайтын шіркеуі жойылды, ал Куэмадо толығымен жойылды, Сан-Антонио-де-лос-Банос қаласында дауылдың салдарынан тек төрт үй ғана тұрды. Ки-Весттегі 2 метрлік дауыл толқыны қаланың орталығынан өтіп, көптеген адамдарды үйлерін тастап кетуге мәжбүр етті, көптеген адамдар биік жерге қашуға тырысты ("ең биік жердің биіктігі 17 фут, толқындар оларды итеріп жіберуге қауіп төнді"), бірақ олар қаза тапты немесе жарақат алды. Қаладағы барлық пирстер мен қоймалар белгілі бір дәрежеде зақымдалды, ал кілттегі шамамен алты жүз үйдің тек алтауы ғана дауылдың ашуына төтеп берді, қалғандары шатырсыз немесе қатты желден қирады. Форт Закари Тейлор, дауылдан ішінара жойылған, 200 000 доллардан астам залал келтірді, ал жақын маңдағы кеден үйіне де залал келтірілді. Ағаштар мен үйлердің қираған қалдықтары жолдарды жабық қылды. Дауыл сондай-ақ айналадағы ландшафтты өзгертті, Sand Key толығымен жойылды. Жергілікті портындағы барлық кемелер қатты зақымдалды, сондай-ақ шамамен 20 кеме жоғалып кетті, кем дегенде 40 адамның қазасы тіркелді. Ішкі аймақтарда да 12 адам қаза тапты, олар тікенектіге қадалып, қысылып немесе суға батып қайтыс болды. Күшті желдер мен дауылдың үлкен су тасқыны кемелерге ағаш және шарап шелектерін тастады. Қала бойынша лақтырылған үлкен ағаш бөліктері қабырғаларды жарып, елеулі зақым келтірді. Көшелерде бұрыннан бар қалдықтармен бірге 1 метрге дейін су көтерілді, кілттің солтүстік-шығыс бөлігінде су деңгейі 2 метрге жетті. Сол жерде Лафайет тұз компаниясы және екі әскери зират суға кетіп қалды. Су тасқыны сол зираттардағы көптеген қаңқалар мен қабірлерді шығарып алып, оларды жергілікті орманға таратып жіберді. Жағалаудағы бірнеше ағаш ғимараттар, жерге бекітілмегендіктен, дауылдың күшті желдерінен теңізге айдалып кетті. Жақын маңдағы тағы бір маңызды кемелердің жоғалуы тіркелді, Лафайет кемесінде үш адам қаза тапты, Exchange және Frankford кемелерінде бір-бір адам қаза тапты, ал Villa Nueva кемесінде 19 адам қаза тапты. Сонымен қатар, бірнеше тастап кетілген кемелер жағаға тірелді, ешқандай адам қаза болған жоқ. Чарльстон қаласының солтүстігінде жаңбыр аз жауып, желдер пирстерді қиратты, ағаштарды жұлып, қоршауларды құлатты және үйлердің шатырларын ұшырып кетті. Колумбияда көп мөлшерде жаңбыр жауып, 152 мм жаңбыр жауып, зиян аз болды және көбінесе егістерге келді. Бірақ жақын арада дауылға тап болып, қатты зақым шекті. Кемедегі жолаушыларды құтқару үшін ол Флориданың Джексонвилл қаласының жанында жағаға тірелді, кемедегі жолаушылардың ешқайсысы қаза болған жоқ, бірақ кеме құтқарылмады. Чарльстон портында оннан астам кеме жағаға тірелді немесе суға батып кетті, қаланың жағалауындағы көптеген пирстер қирады. Традд көшесінің батыс бөлігі, әсіресе Чизолм шіркеуі мен Саут Бэй тротуарының жанында, жел мен судың салдарынан эрозияға ұшырады, сонымен қатар Саут Бэй және Ист Баттери қабырғаларына да зиян келтірді. Желдер Хасселл көшесіндегі Тринити шіркеуінің шатырын ұшырып жіберді, шатыр жақын маңдағы зиратқа түсті. Джорджтаун, Оңтүстік Каролина және Уилмингтон, Солтүстік Каролина қалаларында күтпегендей төмен дауыл толқыны 1 метрге жетті, ешқандай айтарлықтай зиян келтірді. Алайда, жалпы алғанда, дауыл Оңтүстік-Шығыс жағалауында 1824 жылдан бері ең ауыр дауыл болды деп хабарланды. Делавэр өзенінің бойындағы төмен жатқан жерлер, соның ішінде Нью-Касл, Делавэр, 1775 жылғы Ньюфаундленд даулынан бері көрілмеген дауыл толқындарын бастан өткерді. Су деңгейі жоғары көтеріліп, дауылдың жаңбырынан тоқтатылған локомотивтегі өртті де сөндірді. Жергілікті Эпископалдық шіркеуінің мұнарасы күшті желдерден қирады. Солтүстікке қарай Филадельфияда дауыл 30 жылдың ішіндегі ең күштісі болды, оның жоғары толқындары қаланың барлық пирстерін жауып тастады, Пенсильвания ауруханасында 152 мм жаңбыр жауды. Делавэр өзені бойында кең таралған қирауларға қарамастан, Филадельфиядағы ғимараттарға келтірілген зиян аз болды...

Кейінгі оқиғалар мен жазбалар

Дауыл аяқталғаннан кейін бірден АҚШ армиясының квартермейстері үйсіз азаматтарға жергілікті казармаларда демалуға рұқсат берді. Азық-түлік, су және керек-жарақтар жетіспеді, олардың көпшілігі дауылдың тұзды толқынынан шайылып кеткен, қолдануға жарамсыз немесе жеуге жарамсыз болып қалды. "Моррис" кемесінің капитаны зақымдалған кемеден азық-түлік алып, жергілікті методист пасторына жіберді. Апаттың салдарынан қалпына келтіру жұмыстары қолда бар ресурстардың жетіспеуіне байланысты дереу басталмады. Аймақтағы маяктардың жоғалуы жергілікті суларда кеме жүргізуді қиын етісті, нәтижесінде Ки-Уэсттің батысында кеме апатқа ұшырады; оған жауап ретінде, қазір құлаған Ки-Уэст маягының бұрынғы орнына 60 фут (18 м) биіктіктегі тіреу орнатылды. Sand Key Light маңында да көптеген кемелер жоғалды. 1846 жылғы Гавана даулымы 5-санатты дауыл болды және Кубаға соққан осындай күшті тропикалық циклонның ең ерте тіркелген мысалы есептеледі.