Кіріспе

1929 жылы түсірілген фильм, режиссері Кинг Видор

«Халлилуя» – 1929 жылы түсірілген американдық Metro Goldwyn Mayer музыкалық фильмі. Режиссері Кинг Видор, басты рөлдерде Дэниел Л. Хейнс және Нина Мэй МакКинни. Теннесси және Арканзас штаттарында түсірілген бұл фильм, зекекші Зик Джонсонның (Хейнс) қиын өмірін және оның әуесқой Чикпен (МакКинни) арақатынасын көрсетеді. «Халлилуя» ірі студияда түсірілген, толығымен афроамерикалық актерлерге арналған алғашқы фильмдердің бірі болды. (Дегенмен, бұл фильм Голливудтағы алғашқы қара нәсілді актерлер ойнаған мюзикл деп жиі айтылса да, бұл атақ бірнеше ай бұрын көрсетілген «Диксидегі жүректер» фильміне тиесілірек.) Фильм жалпы көрерменге арналған еді және MGM үшін өте тәуекелді жоба саналды, сондықтан Кинг Видор өндіріске өз жалақысын салуға мәжбүр болды. Видор «Оңтүстік негрісін өзгеріссіз бейнелеуге» қызығушылық танытты және афроамерикалықтардың өмірін стереотипсіз көрсетуге тырысты. «Халлилуя» Кинг Видордың алғашқы дыбысты фильмі болды, онда дыбыс тікелей түсірілім орнында да, содан кейін Голливудта да жазылды. Кинг Видор бұл фильм үшін «Үздік режиссер» номинациясына ие болды. 2008 жылы АҚШ Ұлттық кино реестріне «мәдени, тарихи және эстетикалық маңызы бар» деп танылып, «Халлилуя» фильмі қосылды. 2020 жылдың ақпан айында фильм Кинг Видордың мансабына арналған ретроспективалық көрсетімнің бөлігі ретінде 70-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Фильмде «жүру» деп аталатын екі би көрінісі бар: бұл заманауи биде қатысушылар алға және артқа қозғалады, бірақ орнынан оқимсыз, ал қолдарын локомотивтің поршені сияқты қимылдатып билейді.

Даму

"Халлилуйя" фильмін жасаудан бұрын Видор патша барлық актерлері афроамерикандықтардан тұратын фильм түсіруді армандаған. Ол бұл идеяны жылдар бойы ұсынып келген, бірақ "студия әлдебір себеппен осы идеяны қабылдамай келді". 1928 жылы Видор Еуропада "Көпшілік" фильмін жарнамалап жүргенде, АҚШ-та дыбысты фильмдер пайда болуы туралы естіді. Бродвейдегі сәттілігін көргеннен кейін, ол афроамерикандық актерлерге "негр спиричуэлдарын" орындатқысы келді. Видор: "Егер сахнадағы барлық негр актерлерімен қойылған пьесалар, сондай-ақ Октавус Рой Коэн сияқты авторлардың шығармалары осындай үлкен жетістікке ие болса, экран неге сәтті пьеса жасай алмасқа?" деді. Видор сол кездегі MGM президенті Николас Шенкті фильмді афроамерикандықтардың әдепсіз мінез-құлқы туралы фильм ретінде ұсыну арқылы оны түсіруге көндіре алды. Шенк Видорға: "Егер сен осылай ойласаң, мен саған проституткалар туралы фильм түсіруге рұқсат беремін" деді. "Халлилуйя" коммерциялық және сын тұрғысынан сәтті болды. "Фотоплей" фильмді афроамерикандықтарды бейнелеуі үшін мақтады және актерлер туралы былай деді: "Видордың әрбір актері тамаша. Олардың ешқайсысы бұрын камера немесе микрофон алдында жұмыс істемегенмен, олар өте табиғи және керемет спонтанды өнер көрсетеді. Бұл Видордың режиссерлік шеберлігін көрсетеді". Мордаунт Холл "Нью-Йорк Таймс" газетінде толық құрамы афроамерикандық актерлерден тұратын фильм туралы жақсы пікір білдірді: "Халлилуйя!, өзінің тапқыр актерлерімен, сахналық қойылымнан ерекше және жаңа көңіл көтеру формасы болып табылатын сирек дыбысты фильмдердің бірі". Фильмнің дыбысты диалог пен толық афроамерикандық актерлік құрам сияқты екі жаңашылдығы оны замандастарынан ерекшелендірді. Фильмге қатысты айтылған кейбір сын сол заманғы рухты бейнелейді және қазіргі уақытта мүлдем басқаша болар еді. "Нью-Йорк Таймс" газетінде Мордаунт Холл былай деп жазды: "Қара нәсілділердің ерекше діни ынтасы мен олардың сенгіштігін бейнелеу арқылы Видор мырза алдыңғы сахналардағы кез келген әлсіздікті өтеді".