Кіріспе

1927 жылы түсірілген "Күн шығуы: Екі адамның әні" (сонымен қатар "Күн шығуы" деп те аталады) – 1927 жылы шыққан американдық синхронды дыбыстық романтикалық драма. Оны неміс режиссері Ф. В. Мурнау (оның американдық кинодағы дебюті) түсірген, ал басты рөлдерде Джордж О’Брайен, Джанет Гейнор және Маргарет Ливингстон ойнаған. Фильмде сөйлесетін диалог болмаса да, ол Movietone дыбыс технологиясын қолданып, дыбыс эффекттерімен синхронды музыкалық қосымшамен шығарылды. Сюжеті Карл Майер Герман Судерманның 1917 жылғы осы аттас жинағынан алынған "Тилзит саяхаты" әңгімесінен бейімделген. Мурнау сол кездегі жаңа Fox Movietone дыбыс жүйесін пайдалануды шешті, соның арқасында "Күн шығуы" синхронды музыкалық қосымшасы және дыбыс эффектілері бар алғашқы көркем фильмдердің бірі болды. Фильмге Шарль Гуноның 1872 жылғы "Марионетканың аза тұру маршы" композициясы енгізілген, ол кейіннен "Альфред Хичкок ұсынады" (1955–1965) телесериалының тақырыбы ретінде шабыттандырды. Фредерик Шопеннің ля минорлы прелюдиясы да оркестрлік аранжировкада маңызды орын алады. "Күн шығуы" 1929 жылы өткен 1-ші "Оскар" марапаттауында "Ерекше және көркемдік жетістігі үшін" сыйлығын жеңіп алды. Джанет Гейнор фильмдегі рөлі үшін "Ең үздік актриса" номинациясында алғашқы "Оскар" сыйлығын алды (бұл сыйлық сонымен қатар 1927 жылғы "Жетінші жұмақ" және 1928 жылғы "Көшедегі періште" фильмдеріндегі рөлдері үшін де берілді). Фильмнің мұрасы бүгінгі күнге дейін сақталған, ол қазірде шедевр және барлық уақыттардағы ең ұлы фильмдердің бірі саналады. Көптеген адамдар оны үнсіз кино дәуірінің ең ұлы туындысы деп атайды. 1989 жылы "Күн шығуы" АҚШ Конгресі кітапханасының "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танылған Ұлттық кино тізіміне енген алғашқы 25 фильмнің қатарында болды. "Күн шығуы" фильмін Академия кино архиві 2004 жылы сақтап қалды. 2007 жылы Американдық кино институтының "100 ең ұлы американдық фильм" тізімінде ол 82-орынды иеленді, ал 2012 жылы Британдық кино институтының "Sight & Sound" сыншылары жүргізген сауалнамасы оны кино тарихындағы бесінші үздік фильм деп атады, ал режиссерлер оны 22-орынға қойды. "Күн шығуының" американдық нұсқасының түпнұсқа 35 мм негативі 1937 жылы Fox студиясының өртінде жойылған, бірақ аман қалған көшірмеден жаңа негатив жасалды.

Сюжет

Қаладан келген бір әйел бірнеше апта бойы көл жағасындағы қалада тұрады. Қараңғы түскен соң, ол ерлі-зайыптылар баласымен бірге тұратын фермаға барады. Ол сырттағы қоршаудан сыбызғылайды. Ер адам күйзеліске ұшырап, ақырында кетеді, әйеліне жақсы уақыт туралы естеліктер қалдырады, олар қатты ғашық болған кезде. Әйел мен ер адам айдың жарығында кездесіп, құмарлықпен сүйіседі. Ол өзінің шаруа қожалығын сатуға, яғни оған қалаға көшіп баруына рұқсат беруді қалайды. Ол әйеліне суға батырып, оның проблемасын шешуге кеңес бергенде, ол оны қатты құшақтап тастайды, бірақ тіпті бұл да құмар құшақтауға ұласады. Әйел қайықтың ауғанына қарамастан, еркек су бетінде қалсын деп, қамыс түйірлерін жинап жатыр. Күйеуі саяхатқа шығуға ұсыныс жасағанда, әйелі ештеңеден күдіктенбейді, бірақ олар көлден өтіп кеткенде, ол көп ұзамай күдікті болады. Ол оны суға лақтыруға дайындалады, бірақ ол өзінің мейірімін сұрап жалбарынғанда, ол мұны істей алмайтынын түсінеді. Ол жағаға жету үшін қатты жүзіп барады, ал қайық жағаға жеткенде, әйелі қашып кетеді. Ол троллейбусқа мініп, жігіт артынан еріп, одан қорықпауын сұрап жалбарынады. Көлік оларды қалаға әкеледі. Оның қорқынышы мен көңілі қалды. Ол қызға гүл мен нан сыйлайды, ақырында қыз жылап, сыйлықтарын қабылдайды. Көшеде қайтадан пайда болған олар қалыңдықтың шіркеуге кіріп, оған ілесіп, үйлену тойын көруіне әсер етеді. Ол күйреп, әйелден кешірім сұрайды. Жас жұбайлар бір-бірімен татуласып, қалада бірге суретке түсіп, ойын-сауық жәрмеңкесіне барады. Қараңғы түскенде, олар үйлеріне қарай троллейбусқа мініп кетеді. Көп ұзамай олар айдың жарығында көлдің арғы жағына қарай жүзіп барады. Кенеттен дауыл көтеріліп, қайықты суға батыра бастайды. Ер адам қайыққа салып қойған екі қамыс түймесін еске түсіріп, оларды әйеліне байлайды. Қайық батып, адам жартасты жағалауда оянады. Ол қала тұрғындарын жинап, көлді іздестіреді, бірақ олар судағы суға жүзетін сынық қамыс түймесін ғана табады. Әйелінің суға батып кеткеніне сенімді болған күйзеліске ұшыраған ер адам үйіне қағылып келеді. Қалалық әйел оның үйіне барып, олардың жоспары сәтті деп санайды. Адам оны құшақтап өлтіре бастайды. Содан кейін қыз оған әйелі тірі екенін айтады, сондықтан ол әйелді босатып, әйелге жүгіреді, ол соңғы қамыс түйіршігіне жабысып аман қалды. Әйел кішкентай көзі ашылғанда, ер адам аялының төсегінде тізе бүгіп отырады. Ерлі-зайыптылар бір-бірін сүйеді, ал қаладағы әйел көлігі көлді көздейді, ал фильм күн шыға бастағанда жойылады.

Стиль

"Күннің шығысы" фильмін неміс режиссері Ф. В. Мурнау түсірді. Ол неміс экспрессионизмінің жетекші тұлғаларының бірі болды – бұл стиль символдық эффект үшін бұрмаланған көркемдік дизайнды қолданады. Мурнауды Уильям Фокс Голливудта экспрессионисттік фильм түсіруге шақырды. Нәтижесіндегі фильмде шамадан тыс үлкен және ертегі әлемін құрайтын стильдік декорациялар бар; қала көшелерінің декорациясын салуға ғана 200 000 АҚШ долларынан астам қаржы жұмсалған, және ол Джон Фордтың "Төрт ұл" (1928) сияқты көптеген келесі Фокс туындыларында да қайта пайдаланылды. Сыртқы түсірілімдердің көп бөлігі Калифорниядағы Ароухед көлінде өтті. Жаңашылдыққа толы, новаторлық түсірілім (Чарльз Рошер және Карл Штрусс) ерекше мақтауға ие болған камераның жылжу кадрларын ұсынады. Титрлер аздап қолданылады, ұзақ таза әрекеттер мен оқиғаның көп бөлігі Мурнаудың ерекше стилінде баяндалады. Көрсетілім перспективасының кеңінен қолданылуы көзге түседі, әсіресе қаланың суретінде, онда алдыңғы планға нормаль өлшемдегі адамдар мен декорациялар қойылған, ал артқы планға кішірек декорациялармен кішірек тұлғалар орналастырылған. Кейіпкерлердің есімдері айтылмайды, бұл оларға символизмге қолайлы жалпылама сипат береді. Вайт Харлан өзінің неміс ремейкін "Tilsit саяхаты" (1939) фильмімен салыстырды; түпнұсқаның символизмі мен жұмсақ фокусына назар аудара отырып, ол "Күннің шығысы" – поэма, ал оның реалистік "Tilsit саяхаты" – фильм екенін айтты.

Шығару

"Күннің шығысы" 1927 жылдың 23 қыркүйегінде тұңғыш рет көрсетілді. Оған алғашқы дауысты киножурналдар ілесіп шықты, олар фильмге бастапқы қызығушылықты қозғады.

Үй медиасы

20th Century Fox бастапқыда Sunrise фильмін 1-аймақта DVD форматында шығарды, бірақ ол тек арнайы, шектеулі басылым ретінде қолжетімді болды. Оны алу үшін, олардың "20th Century Fox Studio Classics" желісіндегі басқа DVD тақырыптарын сатып алғанының куәліктерін пошта арқылы жіберу қажет болды, немесе "Студио классикасы: "Үздік фильмдер" жинағы" қорабының бір бөлігі ретінде алуға болады еді. DVD-де комментарийлер, фильм трейлері, Мурнаудың жоғалған "Төрт шайтан" фильмі туралы ақпарат, түсірілмеген кадрлар және тағы да көптеген мүмкіндіктер бар. 2008 жылдың соңында Fox кейбір нарықтарда "Мурнау, Борзаж және Фокс" жинағын шығарды. "Санрайз" фильмінің Movietone және еуропалық үнсіз нұсқалары да кірді. Бұл жинақта үш режиссердің де тарихи деректемелері бар. Sunrise сондай-ақ Ұлыбританияда "Masters of Cinema" сериясының бөлігі ретінде DVD форматында шығарылды. 2009 жылдың қыркүйегінде "Masters of Cinema" 2 дискілік DVD-нің қайта басылымын шығарды, онда Movietone нұсқасы және 2008 жылғы "Мурнау, Борзаж және Фокс" DVD-де табылған чех нұсқасының қысқартылған түрі, сондай-ақ бұрынғы "Masters of Cinema" DVD және Fox Studio Classics басылымдарындағы қосымша мүмкіндіктер бар. Фильм бір уақытта Blu-ray Disc форматында да шығарылды, фильмнің екі нұсқасы да 1080p жоғары ажыратымдылықтағы бейнеде, ал стерео және моно дыбын жоғалтусыз Dolby TrueHD форматында ұсынылды. Бұл Ұлыбританияда Blu-ray форматында шығарылған алғашқы үнсіз фильм болды. Blu-ray дискісі аймақтық кодталмаған болып көрінеді, сондықтан оны кез келген Blu-ray ойнатқышта көруге болады. 2014 жылдың қаңтарында фильм АҚШ-та 20th Century Fox компаниясы арқылы Blu-ray/DVD комбо жинағы ретінде шығарылды. Фильмнің авторлық құқығы 1954 жылы жаңаланды. Sunrise 2023 жылдың 1 қаңтарында қоғамдық доменге көшті.