Кіріспе

Каитангата желісі, алғашқы жылдары Каитангата тармағы деп аталған, Жаңа Зеландияның Отаго аймағындағы темір жол желісі болды. Ол жеке компания құрылысын жүргізді, кейіннен Үкіметтің Тау-кен министрлігі сатып алып, 1876 жылдан 1970 жылға дейін пайдаланды. Желі көмір кендерін Оңтүстік магистральдық желісімен байланыстырды, бірақ Жаңа Зеландия темір жолдары департаменті басқаратын желіге біріктірілген жоқ. Сондықтан, оны Оңтүстік магистральдық желісінің тармағы деп санауға болады, алайда ол ресми түрде тармақ болып есептелмеді.

Өмірбаян

1873 жылы жергілікті тұрғындар провинциялық үкіметке Оңтүстік аралдың Бас желісінен Каитангатаға жақын Роперс сағасына дейін тармақ желісін салу туралы петиция жолдады, бұл көмірді шахталардан оңай тасымалдауға мүмкіндік берер еді. 1874 жылы провинциялық үкімет 27 750 фунт стерлингтік несие алуға келісім сұрады. Бұл сұраныс қабылданбады, соның салдарынан Kaitangata Rail Company өз желісін салу мүмкіндігін зерттеуге кірісті. Компанияның теміржол салуына заңдық рұқсат қажет болды. Алғашқыда бұл провинциялық үкіметтің жарлығы түрінде болды, бірақ губернатор оны мақұлдамады. Осы мақсатқа жету үшін компания Бас Ассамблеядан келісім алу үшін күш-жігер жұмсады. Жарлық заң жобасына қайта жазылып, 1875 жылы «Каитангата темір жолы және көмір компаниясын кеңейту туралы» заң қабылданды. Заң жобасы құрылыс басталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң бекітілді.

Құрылыс

1875 жылғы 26 ақпанда Kaitangata Rail Company компаниясы Kaitangata Coal Company компаниясымен бірігіп, Kaitangata Railway and Coal Company компаниясын құрды. Темір жолдың Kaitangata шахтасынан және Stirling-тегі Main South Line-ға дейінгі маршруты келісілгеннен кейін, қоршау жұмыстарына конкурс жарияланды. 1875 жылғы 19 маусымда Сэр Дж.Л.С. Ричардсон Каитангата өзенінің көпіріне жақын жерде алғашқы қазба жұмысын бастады. Желі құрылысы 1875 жылғы мамыр айында келісімшарт бойынша басталды, құрылысқа шамамен 40 қытай жұмысшысы және А. Иерусалим Смит басқаруымен бірнеше еуропалықтар жұмылдырылды. Қыркүйек айына дейін олар теміржол төсегінің 4,5 шақырымын аяқтады. Желіге арналған ұйықтар жергілікті өндірісте жасалды, ал рельстер Дарлингтон темір компаниясынан (Англия) әкелінді, ал бұрандалар, гайкалар мен болттар Вулвергемптон қаласындағы Bayliss, Jones, and Bayliss компаниясынан жеткізілді. Жаңа Зеландия үкіметінің инспекторы Г. Брюс бұл өнімдердің сапасын "Матура" кемесіне тиеп жіберу алдында тексерді. 1876 жылдың қыркүйек немесе қазан айында Дунедин қаласындағы James Davidson and Co компаниясынан локомотив пен 25 көмір тасымалдау вагоны тапсырылды. 1876 жылғы ақпан айының соңына қарай рельстер төселді және балласт тасу жұмыстары басталды. Жолды жүк тасымалы үшін ашу жоспарланған, ал бірнеше аптадан кейін жолаушылар тасымалы да басталтын. Балласт тасу жұмысы 31 наурызда аяқталды, және жол қозғалысқа дайын деп есептелсе де, ресми ашылуы 1 мамырға белгіленді. Маусым айында Каитангатада жүк қоймасы мен локомотив депосы салынып жатыр. Платформа салынды, бірақ станция ғимараты әлі салынып бітірмеген.

Қолдану

Жолдағы алғашқы бейресми сапар 8 сәуірде болды, онда жергілікті мәртебелі тұлғалар тобы Балклутадан Каитангатаға дейін Компаниямен тасымалданды. Жаңа желіге 22 сәуірде аудандық инженер У.Н. Блэр ресми тексеру жүргізді. 20 мамырға қарай жолаушылар және жүк пойыздары желіде күн сайын жүріп тұрды. Бұл алғашқы пойыздар мемлекеттік меншікте болды, себебі Компания әлі өз локомотивтері мен вагондарының келуін күтіп отырды. Ресми ашылу рәсімі 1876 жылдың 16 маусымында өтті. Дюнедин қаласының мэрі Х.Дж. Уокер ашылуын өткізді, оған пойызбен 300-ге жуық адам келді. Эндрю Дэвидсон пойыздың проводнигі болды. Салтанатты шарада Компания екінші локомотив сатып алып, желіде күніне үш пойыз жүргізуге ниетті екенін жариялады. Компания акциялары 10 фунт стерлингке сатылды. 1876 жылдың желтоқсанында сағат 10:10 және 16:55-те екі пойызбен кесте енгізілді. Дүйсенбі және сенбі күндері пойыздар сағат 6:45 және 19:30-да жүрді. Сәуір айында Компания жүк тасымалы бағасын өсіргенін хабарлады. Бұл шара кеңінен наразылық тудырып, желінің иелігін және басқаруын Үкіметке беру туралы талаптар көтерілді. Компания белгілеген бағалар: Каитангатадан Стирлингке дейінгі жолаушылар үшін бір шиллинг 6 пенс (1/6), астық үшін тоннасына 2/6, отын үшін бір вагонға 10/1. Кеңесте көмірдің тоннасына 2 фунт екендігі айтылды. Компания акциялары шілде айына дейін құны 7 фунтқа дейін төмендеді. 1878 жылдың қыркүйек айының соңындағы ауыр су тасқыны Каитангатадағы теміржол көпірінің тіректерін қиратты, нәтижесінде желі уақытша тоқтатылды. Желтоқсанның соңында желі қайтадан пайдалануға берілді. 1879 жылдың 21 ақпанында пойыздар Каитангата шахтасындағы апатқа құтқарушылар мен шенеуніктерді жеткізу үшін желіні пайдаланды. Каитангатада локомотив депосы, тауар қоймасы және станция ғимараты орналасқан, Оңтүстік магистралінен 5,95 км қашықтықта. Станция теміржол департаментінің ұлттық желісіндегі ғимараттарға ұқсас болғанымен, желі ешқашан оның құрамына кірген жоқ. Бастапқыда жеке меншік иелерінің тапсырысы бойынша теміржол департаменті пойыздарды басқарды және желі жұмыс кестелерінде Каитангата тармағы ретінде көрсетілді, бірақ 1880-ші жылдарға қарай бұл практика тоқтатылып, жеке басқару күшіне енді. Жолаушылар тасымалы 1937 жылға дейін жалғасты. 1963 жылға дейін Castle Hill Mine-ға дейін созылатын тармақ болды, ал өмірінің көп бөлігінде желі D классы локомотивтерінің дизайнына сәйкес (Крайстчерчтегі Scott Brothers Ltd) және 1896 жылы Sharp, Stewart & Co. компаниясымен салынған "Жақсартылған F" 0-6-0 танк локомотивімен басқарылды.

Қозғалтқыштар

Жолдағы алғашқы локомотивтер мемлекеттік меншікте болды. Олардан кейін 1876 жылдың шілдесінде «Дэвидсон және Ко» (Дунедин) компаниясы жасаған компанияның «Иерусалим» локомотиві пайда болды. 1877 жылдың қыркүйегіне қарай компанияда әлі де тек бір ғана локомотив болды.

Өлім

1956 жылы Тау-кен департаменті бұл тармақты қабылдады және 1968 жылдың тамызында пойыз жұмысын жүзеге асыру үшін дизельді локомотив енгізді, бірақ F резервтік машина ретінде сақталды. 1960 жылдардың соңына қарай, жолдың жағдайы күрт нашарлады; осыған байланысты, 1970 жылдың 30 желтоқсанында Тау-кен департаменті оны жапты. F батыс жағалаудағы Грейммут қаласының жанындағы Шэнтитаун жеріндегі сақтау қоғамына сыйға берілді, онда ол әлі де жұмыс істеп тұр және бұрынғы орнының құрметіне "Каитангата" деп аталды. D класты локомотив 1957 жылы қызметтен шығарылып, мақұлдауға келмейтіндей етіп бұзылды.