Томас Аллен: Англиялық математик және жорамалдаушы (1542-1632)
Thomas Allen (mathematician)
Томас Аллен (1542-1632) – ағылшын математигі және астрологы. Оксфордта оқыды, математикадан жеке сабақ берді, интеллектуалдық желілерде белсенді болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын математигі және астрологы (1542–1632)
English mathematician and astrologer (1542–1632)
Томас Аллен (немесе Аллен) (21 желтоқсан 1542 – 30 қыркүйек 1632) – ағылшын математигі және астрологы. Өмірінде жоғары беделді болған ол аз шығарма жариялаған, бірақ математикадан жеке сабақтар берген белсенді ұстаз болды. Сондай-ақ ол сол дәуірдегі ағылшын зиялы қауымдарында жақсы байланыстарға ие болды.
Thomas Allen (or Alleyn) (21 December 154230 September 1632) was an English mathematician and astrologer. Highly reputed in his lifetime, he published little, but was an active private teacher of mathematics. He was also well connected in the English intellectual networks of the period.
Ерте өмір
Ол Стаффордширдегі Утоксетер қаласында дүниеге келген. 1561 жылы Оксфордтың Тринити колледжінің шәкірті болып қабылданды және 1567 жылы магистр (M.A.) дәрежесін алды. 1571 жылы ол колледжінен және стипендиясынан бас тартып, Глостер Холлға көшті.
He was born in Uttoxeter, Staffordshire. He was admitted scholar of Trinity College, Oxford, in 1561; and graduated as M. A. in 1567. In 1571 he left his college and fellowship, and moved to Gloucester Hall.
Глостер залында
Глостер залы, кем дегенде, католицизмге көңіл білдірген Алленге қолайлы болды, себебі онда қатаң діни салттар талап етілмеді; шындығында, залда шіркеу болған жоқ. Алленнің сенімдері «шіркеу папизмі» деп сипатталды, бірақ оның ұстанымы «жасырын католик» деп те аталды: католиктік иман мен Англия шіркеуіне сыртқы бағынудың үйлесімі. Ол сол жерде Эдмунд Рейнольдс, Майлз Виндзор және Джордж Неппер секілді достарымен қосылды, олар да Оксфордта діни шиеленістер күшейген кезде колледждерін тастап кеткен еді; Неппер католик шейіті болуға тиіс болды. Тринити бірнеше жыл ішінде тағы алты профессорын жоғалтты. Аллен Джон Бадден және Уильям Бертон сияқты басқа да ғалымдарды көшіп келуге ынталандырды. Оның көптеген шәкірттері мен ізбасарлары болды: табиғаттануда Кенэлм Дигби, кейін Теодор Хаак. Алленнің математика мектебінде Томас Харриот және Уолтер Уорнер, сондай-ақ сэр Джон Дэвис (Аллен оған католик доктринасын оқытқан) болды. Математикалық география – Алленнің атағын арттырған маңызды тақырып болды, оны Англиядағы бірнеше топтар, соның ішінде Генри Бриггстің айналасындағы топ та ұстанды: Аллен географ Ричард Хаклюйтқа сабақ берген болуы мүмкін. Ол Роберт Фладд пен сэр Томас Айлсбериге де оқыту жүргізді. Гуманитарлық ғылымдарда Роберт Хегге және Уильям Фулбекке болды. 1620 жылдардың басында Камденнің ежелгі тарих кафедрасы құрылған кезде Аллен Уильям Камденмен бірге Дегори Уирдің кандидатурасын сәтті қолдады; бірнеше жылдан кейін, 1626 жылы Уир Глостер залына директор болып келді. Аллен Глостер залында қайтыс болды.
Gloucester Hall suited Allen, a sympathiser at least with Catholicism, because there was no stringent religious observance required there; indeed there was no chapel in the Hall. Allen's beliefs have been classified as "church papist", but also his posture as "crypto Catholic": a Catholic faith combined with outward conformity to the Church of England. He joined there his friends Edmund Reynolds, Miles Windsor, and George Napper, who had also left their colleges at a time of increasing religious tensions on Oxford; Napper was to be a Catholic martyr. Trinity shed six more of its Fellows within a few years. Allen encouraged other scholars to migrate there, such as John Budden and William Burton. He had a wide range of pupils and followers: Kenelm Digby in natural philosophy, with Theodore Haak coming later. The mathematical school of Allen included Thomas Harriot and Walter Warner, and Sir John Davies (to whom Allen taught Catholic doctrine). Mathematical geography was an important topical subject in which Allen was reputed, pursued by several groups in England, including another around Henry Briggs: Allen may have taught the geographer Richard Hakluyt. He did teach Robert Fludd and Sir Thomas Aylesbury. In the humanities there were Robert Hegge, and William Fulbecke. When the Camden Chair of Ancient History was being set up in the early 1620s, Allen successfully supported the candidacy of Degory Wheare with William Camden; and a few years later, in 1626, Wheare came to Gloucester Hall as Principal. Allen died at Gloucester Hall.
Басқа бірлестіктер
Аллен 9-шы Нортумберленд графы Генри Персимен хаттасты.
Allen corresponded with Henry Percy, 9th Earl of Northumberland.
Астролог
Аллен Роберт Дадлидің, Лестердің 1-ші графының астрологы ретінде белгілі болды, ал Ди – Елизавета патшайымның астрологы болды. Фостердің пікірінше, Аллен, Хью Паулеттің әйелі, леди Паулет арқылы Лестермен танысқан. Ол Хью Паулеттің әйелі, туғанда Элизабет Блаунт болған, ал бұрын Тринити колледжінің (Оксфорд) негізін қалаушы, сэр Томас Поуптың жесірі болған. Бодлей кітапханасындағы Эшмол қолжазбаларында 1570-1572 жылдар аралығында Оксфордта оқып жүрген шақта, Лестер канцлер болған кезде, өспірім Филип Сидни үшін құрастырылған 62 беттік гороскоп сақталған, және оның авторы Аллен деп есептеледі; бірақ оны Ди жасаған деген де болжам бар. Екеуінің арасындағы байланыс – Эдвард Келлидің Аллен үшін қысқа мерзімге жұмыс істегендігі айтылады. Аллен Роберт Пьерпонттың (1584) туған күніне арналған гороскопты құрастырды, сондай-ақ 1626 жылы Оксфорд канцлері болған Пемброктың 3-ші графы Уильям Герберт үшін де гороскоп жасады.
Allen was noted as astrologer to Robert Dudley, 1st Earl of Leicester, as Dee was for Queen Elizabeth. Foster believes Allen probably met Leicester through Lady Paulet, wife of Hugh Paulet, née Elizabeth Blount, who was the widow of Sir Thomas Pope, the founder of Trinity College, Oxford. There is a surviving 62 page horoscope cast for the teenage Philip Sidney in the Ashmole manuscripts in the Bodleian Library, in the period 1570–2 when he was studying at Oxford, where Leicester was Chancellor, and it has been attributed to Allen; the case has also been made that it was by Dee. A link between the two is that Edward Kelley is said to have worked briefly for Allen. Allen definitely cast a natal horoscope for Robert Pierrepont (1584), and cast also for William Herbert, 3rd Earl of Pembroke, a later Chancellor of Oxford, in 1626.
Беделі
Алленнің математика және астрологиядағы шеберлігі оған сиқыршы ретінде танылғандыққа ықпал етті. Джон Обридің "Қысқа өмірлер" атты еңбегінде баяндалған оқиға бойынша, ол сэр Джон Скудамордың қонағы ретінде Холм Лейсиге келгенде, қызметшілер оның тіккен сағатын шайтан деп ойлап, орға лақтырып жіберген. "Лестердің ортақ ісі" атты кітабының авторы оны Лестер графының заңсыз мақсаттарын ілгерілету үшін "фигуралау" өнерін қолданды деп айыптайды, сондай-ақ оның меценаты мен патшайымның арасында одақ құруға "қара өнер" арқылы тырысқанын айтады. Алленнің қайтысынан кейін Уильям Бертон мен Джордж Батерст (1610–1644) оны мақтап сөз сөйледі. Бертонның айтуынша, Лестер Алленге епископтық лауазым ұсынған, бірақ Аллен одан бас тартқан. Аллен, шындығында, өз қалауымен діни қызметкер болған емес.
Allen's skill in mathematics and astrology earned him the credit of being a magician. In an incident related in John Aubrey's Brief Lives, it was in a visit to Holme Lacy as the guest of Sir John Scudamore that the servants threw his ticking watch into the moat, thinking it the Devil. The author of Leicester's Commonwealth accuses him of employing the art of "figuring" to further the earl of Leicester's unlawful designs, and of endeavouring by the "black art" to bring about a match between his patron and the Queen. After his death, funeral orations praising Allen were given by William Burton and George Bathurst (1610–1644). Burton's retailed the story of how Leicester had offered a bishopric to Allen, who declined the offer. Allen in fact was, by choice, not in holy orders.
Шығармалары
Ол Пелузийлік Клавдий Птолемейдің екінші және үшінші кітаптарына латын тілінде түсіндірме жазды, "Жұлдыздар туралы пікір" (немесе, әдеттегі аталуынша, "Төрт бөлімді құрылыс") атты еңбегіне қосымша түсіндірмелер берді. Сондай-ақ, ол Джон Бейлдің "De Scriptoribus M. Britanniae" еңбегіне жазбалар жасады. Алленнің қолжазбаларының көп бөлігі қапталмаған немесе қарапайым мұқабамен болған. Алленнің жинағының маңызды бөлігін оған мұрагер болған сэр Кенэлм Дигби Бодлей кітапханасына сыйлады: Джеймс Ушердің кітапханасында көрген Кутберттің Иоанн Ілтебісі 1622 жылға дейін оның иелігінен шығып кеткен сияқты, себебі ол сол жылғы каталогта тіркелмеген. Ушер 1606 жылы Камденге Алленнің жинағынан алған көмегі туралы хабарлады, Вильям Малмсбери және Иоганн Росс арқылы Гиральдус Камбренсистің папалық бұйрығымен кеңескенін айтты.
He wrote a Latin commentary on the second and third books of Claudius Ptolemy of Pelusium, Concerning the Judgment of the Stars, or, as it is commonly called, Of the Quadripartite Construction, with an Exposition. He also wrote notes on John Bale's De Scriptoribus M. Britanniae. While in Allen's possession, most of his manuscripts were unbound or had simple covers. A considerable part of Allen's collection was presented to the Bodleian Library by Sir Kenelm Digby, to whom it had been left: The Cuthbert Gospel of St John, seen in his library by James Ussher, appears to have left his possession by 1622, as it is not in a catalogue of that date. Ussher wrote to Camden in 1606 of the help he had had from Allen's collection, consulting William of Malmesbury, and a papal bull from Giraldus Cambrensis via Johannes Rossus.