Кіріспе

Нгапара және Токарахи бөлімдері – Жаңа Зеландияның Отаго аймағының солтүстігіндегі ұлттық теміржол желісінің екі байланысқан тармақтары. Нгапара тармағы 1877 жылы ашылды және оның көбі 1959 жылы жабылды; қалған шамалы шақырымдары, Вайарка өнеркәсіптік желісі деп аталды, 1997 жылы демонтаждалды. Токарахи тармағы Нгапара тармағынан бөлінді. Ол 1887 жылдан 1930 жылға дейін жұмыс істеді және бастапқыда Ливингстон тармағы деп белгіленген, бірақ Токарахиден Ливингстонға дейін ешқашан жеткен жоқ. 2008 жылдың басында Нгапара тармағының алғашқы 4,5 шақырымын қайта жаңарту туралы ұсыныс енгізілді.

Құрылыс

1870-ші жылдардың басында Оамару қаласынан ішке қарай орналасқан Уайарека аңғарының тұрғындары жағалаумен теміржол байланысын орнату үшін петиция жинауға кірісті. Бұл шара шаруашылық жерлеріне оңай қол жеткізуді қамтамасыз ету және ауыл шаруашылығы өнімдері мен әк тасын экспорттау үшін қажет болды. Облыстық үкімет 1872 жылы Нгапараға дейін желі салуға рұқсат берді, ал құрылыс 1874 жылдың бірінші жартысында басталды. Қоғамдық жұмыстар департаменті 1876 жылы бұл желіде пойыз қатынасын бастады, бірақ құрылыс кешігулер мен басқа да мәселелерге толы болды. Соның ішінде, 1876 жылдың мамыр айында мердігердің локомотивінің жарылуынан екі адам қаза тапты. 1877 жылдың 1 сәуірінде Басты Оңтүстік Желісіндегі Уайарека тоғысынан Нгапараға дейінгі 24,34 шақырымдық желі ашылды. Тоғысқан жер Оамарудан алыс, оңтүстікке қаратылды, себебі солтүстікке қаратылған тоғысқан жер тым күрделі бұрылысқа әкеп соғар еді. 1879 жылдың маусым айында Виндзор тоғысынан Нгапара тармағы арқылы Токарахиға қосалқы тармақ құрылысы басталды, және 1880-ші жылдардағы экономикалық төмендеу кезінде бұл желі жұмыссыздықпен күресу үшін пайдаланылды. 19,22 шақырымдық желі 1887 жылдың 8 шілдесінде ашылды. Бұл екі тармақтың Куроу тармағымен біріктірілуі жөнінде ұсыныстар болды, бірақ олар ешқандай нәтиже бермеді.

Операция

Токарахи тармағы ашылғаннан кейін екі желіде де ерекше жұмыс істелді. Әр таңертең екі терминалдан шыққан аралас пойыздар Виндзор тұйықтауында кездесіп, Оамаруға жолаушылар және баяу жүк пойызына біріктірілді. Күнбатысында кері процесс орын алды. Екі тармақ та елді ашу және шаруашылық жерлерге тасымалдау үшін құрылған болса да, желідегі жүк тек ауыл шаруашылығымен шектелмеді: Нгапарада көмір шахтасы және 20 ғасырдың басында ұн диірмені орналасқан, ал құрылыс материалдары мен ауыл шаруашылығына қажетті әктас желі бойындағы карьерлерден тиеліп алынды. Энфилдте 1940 жылдардың соңына дейін немесе 1950 жылдардың басына дейін Оамарудың жағалауын қорғауға қажетті материалдарды қамтамасыз ететін балласт орны болды. Бастапқыда локомотивтердің ішінде FA класы болды, олар Нгапарада орналасып, 1918 жылға дейін Виндзор тұйықтауынан Оамаруға жолаушылар пойызын тартқан. Басқа қолданылған классқа P, T, UB, UC, WD және WF кірді. T класы 1920 жылдарға дейін Токарахиға қатынайтыны белгілі. 1926 жылдың желтоқсанында Нгапара және Токарахи тармақтары жолаушылар қызметін тоқтатқан алғашқылардың бірі болды, себебі автобустар пойыздардың орнына өтіп, қаржылық шығындарды тоқтатуға тырысты. 1927 жылы Нгапарадағы локомотив депосы жабылып, пойыздар Оамарудан жүре бастады. Токарахи тармағы 1930 жылдың 14 шілдесінде жабылды. Бұл, әрине, бидай шаруашылығының төмендеуіне байланысты болды; 20 ғасырдың басында аймақта мыңдаған гектар бидай егілген, бірақ 1920 жылдары ол маңызды тауар болмай қалды. Токарахи тармағы жабылғаннан кейін жүк пойыздары аптасына үш рет, әдетте сейсенбі, бейсенбі және сенбі күндері Нгапараға қатынайтын болды. Олар Оамарудан сағат 7:30-да шығып, Нгапараға сағат 9:40-қа жетті. Қайта оралу рейсі Нгапарадан сағат 10:30-да шығып, Оамаруға сағат 13:30-да келді. 1951 жылға қарай пойыздар сейсенбі және бейсенбі күндері жүрді, бірақ негізгі желімен қиылыстан 4,74 шақырым қашықтықта орналасқан әктас зауытына арналған рейстерден басқа, олар күн сайын бірнеше жүз тонна жүк тасымалын жүзеге асырды. 1958 жылы тұрақты рейстер тоқтатылып, пойыздар тек қажет болған жағдайда ғана жүрді, нашар рельс жағдайына байланысты жылдамдық 10 км/сағатқа дейін шектелді. Қаржылық шығындар мен жөндеудің жоғары құны салдарынан желінің әктас зауытынан өтетін бөлігі 1959 жылдың 31 шілдесінде жабылды; жергілікті халықтың желіні ашық ұстауға жасаған наразылықтарына қарамастан, соңғы пойыз AB 783 локомотивімен Нгапарадан шықты. Осы класс және A класы тармақтың соңғы 25 жылында локомотивтік күштің негізгі тірегі болды. 1959 жылдың тамызынан бастап тармақ Кормаксқа дейін қысқартылып, қызмет көрсеткен бизнесі – Тейлордың әктас зауытының атымен Тейлордың Сайдинг деп аталды. 1990 жылдары тармақ Вайарка өнеркәсіптік желісі деп қайта аталды.

Бүгін

Нгапара және Токарахи тармақтарының іздері таңғажайсып жақсы сақталған. Ескі құрылым көбінесе анық көрінеді: Уэстондағы жолға рельстер әлі де кіріктірілген, Энфилд станциясының ғимараты мен жүк қоймасы падокқа көшіріліп, жақсы күйде, Корридейл ауласы 11 мильдік белгісі әлі орнында тұрған күйі жақсы сақталған, және екі Токарахи тармақ туннелі жеке жерде сақталған. Токарахида терминалдан көбінесе ештеңе қалмаған, бірақ Нгапарада жолдан өткен қайырымдылық жолында рельстердің бір бөлігі әлі де асфальтқа кіріктірілген, жүк тиеу алабы мен платформа жиегі сақталған, ал ескі станция тақтасы жергілікті регби клубының үйіне орнатылған. Бұрын теміржолға жүк тасыған ескі ұн диірмені де қалада әлі бар. 2008 жылдан бері "Уайтаки" қыздар орта мектебі ұйымдастырған Токарахи тармағының "Туннельдер арқылы" жыл сайынғы ойын-сауық жүгіруі/велосипед тебуі өткізіліп келеді. Іс-шара жартылай марафон және жол бойында велосипедпен жүруден тұрады. Бұл шараларға жүздеген қатысушы тартылды.

Альптерден мұхитқа дейінгі велосипед жолы

Альптен Океанға дейінгі велосипед жолының соңғы бөлігі (Дунтроуннан Оамаруға дейін) осы екі тармақ жолдардың кейбір учаскелерімен бірге өтеді. Велосипед жолы Карара өзенінің жанымен созылады және Токарахи-Виндзор желісімен Токарахидан шамамен 4 км, ал Токарахи-Нгапара жолынан 1 км қашықтықта қиылысады. Жол, өзен және теміржолдың негізі өзен мен жолдың айырылысуына дейін шамамен бір шақырымдай қатар жүреді, бірақ келесі шақырымның көп бөлігінде теміржол негізін көруге болады. Шамамен 5 км жолымен, жол Туннель жолы арқылы Ракыс туннелінің батыс кіреберісіне түседі және (көбінесе) теміржол негізімен алты немесе жеті шақырымдай Виндзордағы тоғысқа дейін 1,5 км шамасындағы нүктеге дейін созылады. Энфилдтен (Нгапара тармағында) шыққаннан кейін велосипед жолы теміржолдың төбесімен шамамен 1 км (ішінде маңызды көпір бар) Уэстон-Нгапара жолына дейін жалғасады. Содан кейін жол Маккормакстағы әк зауытының шығысынан, Уэстон арқылы Waiareka қаласындағы Басты Оңтүстік Желісімен бұрынғы тоғысқа дейін 200 метрдей қысқа нүктеге дейін теміржол негізін жалғастырады.

Қайта қабылдау туралы ұсыныс

2006 жылдың тамызында тармақтың алғашқы 4,5 км-ін қайта жаңарту туралы ұсыныс енгізілді. Вестон цемент зауытының орналасқан жері ретінде қарастырылып жатыр, және егер таңдалса, экспорт мақсатында Тимару немесе Порт Чалмерс порты пайдаланылатын болады. Цемент зауытын салуға ниеттенген Holcim компаниясы, цемент зауыты мен порт арасында теміржол көлігін пайдалануға басымдық беретінін және осылайша Вестонға дейінгі желіні қайта жаңартуға ұмтылатынын мәлімдеді. Теміржол дәлізі әлі де ONTRACK компаниясына тиесілі, және ұсыныс бойынша күніне кем дегенде екі пойыз әр бағытта жұмыс істеуі көзделеді. Waitaki аудандық кеңесінің аудандық жоспарында теміржол дәлізі "жабық" деп белгіленген. ONTRACK бұл қателік екенін мәлімдеді және 2007 жылдың қыркүйегінде Қоршаған ортаны қорғау сотына мәртебені түзету және теміржолды қайта жаңарту үшін өтініш білдірді. Holcim ұсынысына қарсы шығып құрылған Waiareka Valley Preservation Society (WVPS) қоғамы ONTRACK-тің әрекетіне наразылық білдіріп, теміржолды қайта жаңартудың 1991 жылғы Ресурстарды басқару туралы заңға қайшы екенін жариялау үшін Қоршаған ортаны қорғау сотына шағым түсірді. Теміржолды қайта жаңарту Holcim ұсынысы үшін маңызды болды, себебі цементті тасымалдау үшін теміржол көлігіне қол жеткізу қажеттілік тудырды. 2007 жылдың 2 қарашасында сот отырысы Қоршаған ортаны қорғау сотында өтті, судья Джефф Смит және комиссар Шила Уотсон шешімді келешекке қалдырды, және мәселе 2007 жылдың соңына дейін шешілмей қалуы мүмкін. Комиссарлар 2008 жылдың 11 ақпанында цемент зауытының құрылысына рұқсат берді, бірақ WVPS бұл шешімге шағымданып, Қоршаған ортаны қорғау сотында филиал желісін қайта ашу туралы хабарлауды талап етті. 2009 жылдың желтоқсанына қарай цемент зауыты жобасы әлі де қарастырылып жатыр. Цемент зауытының ұсынысы бойынша шешім 2010 жылдың тамызында немесе қыркүйегінде қабылданады деп күтілуде. Егер жоба іске асса, Виндзорда құм карьері ашылады, ол ескі Токарахи тармағына тікелей іргелес, ескі теміржол жолы арқылы қол жеткізіледі. Сонымен қатар, Нгапарада ашық көмір шахтасы салынады, ал цемент зауыты мен әк тас карьері бұрынғы Тайлорс әк зауытының жанындағы Кормакста салынады. 2013 жылдың тамызында Holcim жобаның мерзімсіз тоқтатылғанын хабарлады.