Кіріспе

RosUkrEnergo – Түркіменстаннан Шығыс Еуропа елдеріне табиғи газ тасымалдайтын швейцариялық тіркелген венчурлік компания. Компанияның 50%-ы «Газпром» компаниясына, оның швейцариялық тіркелген «Rosgas Holding A. G.» компаниясы арқылы, ал қалған 50%-ы швейцариялық тіркелген «Centragas Holding A. G.» жеке компаниясына тиесілі. Бұл компания Дмитрий Фирташ пен Фурсин Иван Геннадиевичке тиесілі «GDF Group» консорциумының атынан әрекет етеді. 2009 жылғы Ресей-Украина газ дауына дейін ол «Газпромнан» табиғи газды импорттаушы болып, оны «Нафтогаз Украина» компаниясына қайта сатқан. Саясаткерлер «Газпромның» RUE-ді делдал ретінде қажет ету себебіне күмән келтірген. RUE-ге «сыбайлас жемқорлық ортасы» деген айып тағылған, бірақ ресейлік немесе украиндық саясаткерлердің бұл келісімнен пайда көретіні туралы айыптаулар жоққа шығарылған.

Тарих

Компания 2004 жылғы шілдеде Украинаның бұрынғы президенті Леонид Кучма мен оның ресейлік әріптесі Владимир Путиннің Eural Trans Gas компаниясын ауыстыру жөніндегі келісімі бойынша құрылған. 2006 жылға дейін компания Түркіменстан мен Украина арасында делдал ретінде әрекет етті. Компания сондай-ақ Түркіменстан газын Польшаға сатады. «Газпром» пен «Нафтогаз» арасындағы келісімге сәйкес, 2006 жылдан 2009 жылдың қаңтарына дейін компания Украинаның Ресейден және басқа да Орталық Азия елдерінен, сондай-ақ Түркіменстан мен Өзбекстаннан табиғи газ импортының барлығын қамтамасыз етті. 2008 жылдың 24 қазанында «Газпром» және Украинаның ұлттық энергетикалық компаниясы «Нафтогаз» Украинаға Ресейден табиғи газды тікелей «Газпромнан» алуға және «Нафтогаздың» Ресейден табиғи газды жалғыз импорттаушы болуына қатысты ұзақ мерзімді ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Апталар бойы дауласудан кейін «Газпром» басшысы Алексей Миллер мен «Нафтогаз Украина» басшысы Олег Дубина 2009 жылдың 19 қаңтарында Украинаға 2009-2019 жылдар аралығында табиғи газ жеткізу туралы 10 жылдық келісімге қол қойды. «РосУкрЭнерго» енді Украинаға Ресейден және басқа да Орталық Азия елдерінен импортталатын табиғи газдың барлығын жеткізбейтін болды. Сонымен қатар, «Нафтогаздың» «РосУкрЭнергоға» 600 миллион доллар қарызы туралы талабы да тоқтатылды. Украина Қауіпсіздік қызметінің бірінші орынбасары Валерий Хорошковскийдің мәлімдемесіне сәйкес, «РосУкрЭнерго» компаниясы мен Жоғарғы Раданың бірқатар депутаттары «Нафтогаз Украина» компаниясына қарсы талап арыз берген. 2009 жылдың 17 наурызында «Нафтогаз Украина» ұлттық акционерлік қоғамының лауазымды тұлғаларына қатысты Украина арқылы транзиттен өтуге арналған 6,3 миллиард текше метр табиғи газты ұрлады деген күдікпен қылмыстық іс қозғалды. 2010 жылдың 30 наурызында Стокгольмдегі халықаралық төрелік соты «Нафтогаз Украинаны» жеткізу, транзит және сақтау шарттарын бұзғаны үшін «РосУкрЭнергоға» шамамен 200 миллион доллар айыппұл төлеуге міндеттеді. 2011 жылдың 26 сәуірінде Украинаның бұрынғы премьер-министрі Юлия Тимошенко Дмитрий Фирташ пен «РосУкрЭнергоны» Манхэттендегі АҚШ аудандық сотында «Украина азаматтарын алдау» және «Стокгольмдегі 2010 жылғы халықаралық төрелік сотының шешімін бұзу арқылы Украинадағы заң үстемдігіне нұқсан келтіру» бойынша айыптады.

Eural Trans Газ

Eural Trans Gas (ETG) – 2002 жылғы 6 желтоқсанда Будапештте (Венгрия) тіркелген энергетикалық компания. Ол «Газпром» компаниясының маңдайы ретінде әрекет ететін күдік тудырды. Газ бизнесі туралы білімі жоқ, бұрынғы венгр коммунистік мәдениет қызметкері Андрас Кноpp компания директоры болды. Компанияның тіркелген иесі – Дмитрий Фирташ, украиналық азамат, оның мүлкі туралы мәліметтер аз немесе жоқ. Бірақ ол ресейлік банктерден шамамен 300 миллион доллар көлемінде несие алды. ETG Raiffeisen Bank International банкының Будапешттегі филиалында шот ашты және Венадағы Meinl Bank-те бірнеше шоты болды. 2006 жылы Тимошенконың жақтасы Радада Фирташтың Швейцарияда тіркелген RosUkrEnergo компаниясын тіркегенін мәлімдеді. Бұл компания 2003 жылдан бері Украинаға табиғи газдың басты жеткізушісі болып табылады, ал бұрын 2002 жылғы желтоқсанда Itera компаниясын ығыстырған Венгрияда тіркелген Eural Trans Gas компаниясын алмастырды. RosUkrEnergo-ның көптеген ресейлік мафия байланыстары бар Семион Могилевич тыныш серіктесі екені хабарланды. 2006 жылғы сәуірде Financial Times газетіне берген сұхбатында Фирташ өзінің Raiffeisen банкі Kroll, Inc. компаниясын Могилевичпен байланыстарды тексеру үшін жалдағаннан кейін әртүрлі холдингтік компаниялармен қарым-қатынасын түсіндірді. Украинаның бұрынғы премьер-министрі Юлия Тимошенко 2006 жылғы қарашада компанияны Украинада туған ресейлік мафияның белгілі басшысы Семион Могилевич басқаратынын, ал 2009 жылы Владимир Путин RosUkrEnergo Виктор Ющенконың бизнес серігіне тиесілі екенін мәлімдеді. Тимошенко премьер-министр болып тұрған кезеңде басталған RosUkrEnergo-ға қатысты украиндық тергеу, ол 2005 жылғы қыркүйекте премьер-министр лауазымынан кеткеннен кейін жабылды. АҚШ дипломатиялық хаттарының жариялануы кезінде ашылған құжатқа сәйкес, АҚШ дипломаттары Тимошенконың күдіктерін бөлісті. 2006 жылғы сәуірде Лондондық Global Witness сыбайлас жемқорлыққа қарсы бақылау ұйымы RosUkrEnergo және Түркіменстан, Ресей және Украина арасында делдалдық қызмет атқарған басқа да транзиттік компанияларға арналған есеп жариялады. Есепте RosUkrEnergo мен бұрынғы делдал Eural Trans Gas арасындағы кадрлық байланыстар көп екені көрсетілді. Есепке сәйкес, Израильдік адвокат Зеев Гордон украиналық кәсіпкер Дмитрий Фирташ атынан Eural Trans Gas компаниясын тіркеген. Сәуір айының соңында Izvestia газеті RosUkrEnergo компаниясының негізгі акционері Дмитрий Фирташ екенін хабарлады. Ол CentraGas Holding компаниясының 90% үлесіне ие, бұл RosUkrEnergo компаниясының 45% құрайды. Сонымен қатар, тағы бір иесі – украин бизнесмені Иван Фурсин, «Одесса» киностудиясының негізгі акционері және «Мисто» банкінің иесі. Оның үлесі CentraGas компаниясының 10% құрайды, демек, RosUkrEnergo компаниясының 5% үлесіне ие.

Пайда

"РосукрЭнерго" 2005 жылы 755 миллион доллар пайда тапты және 735 миллион доллар дивиденд төледі. Компанияның 2006 жылғы пайдасы 785 миллион доллардан асып түседі. Компания Еуропаға газды қайта экспорттау арқылы табыс көреді. Пайданың мөлшерін "Газпром" жылына шамамен 9 миллиард текше метр көлеміндегі экспортқа берілетін рұқсаттар арқылы анықтайды. Мысалы, "RosUkrEnergo" Венгрияның газ таратушысы "Emfesz" компаниясына газ жеткізеді, оның да бақылауы "Firtash" пен оның "Group DF" холдинг компаниясына тиесілі. Нәтижесінде, осы жеткізу схемасына қатысу арқылы "Газпром" өзінің акционерлерінен "РосукрЭнерго" акционерлеріне пайданы аударады.