Түрікменстан-Ауғанстан-Пәкістан-Үндістан газ құбыры жобасы
Turkmenistan–Afghanistan–Pakistan–India Pipeline
Түрікменстан-Ауғанстан-Пәкістан-Үндістан (TAPI) газ құбыры жобасы, құрылысы тоқтап тұрған, энергетикалық қарым-қатынастарды дамыту мақсатындағы жоба. Газ құбыры, TAPI.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Табиғи газ құбыры
Natural gas pipeline
Түркіменстан–Ауғанстан–Пәкістан–Үндістан (ТАПИ) газ құбыры, сондай-ақ Транс-Ауғанстан құбыр жолы деп белгілі, Галкыныш – ТАПИ құбыр компаниясымен, Азия даму банкінің қатысуымен салынып жатыр. Жобаның құрылысы Түркіменстанда 2015 жылдың 13 желтоқсанында басталды, ал Ауғанстан-Пәкістан учаскесінің құрылысы 2018 жылдың ақпанында жүргізілді. Жобаның жақтастары оны Жібек жолының қазіргі заманғы жалғасы деп санайды. 2023 жылдың қазіргі күніне дейін құбырдың құрылысы тоқтап тұр.
The Turkmenistan–Afghanistan–Pakistan–India (TAPI) Gas Pipeline, also known as Trans Afghanistan Pipeline, is a natural gas pipeline being developed by the Galkynysh – TAPI Pipeline Company Limited with participation of the Asian Development Bank. Construction on the project started in Turkmenistan on 13 December 2015, while construction of the Afghanistan Pakistan section of the pipeline was held in February 2018. Proponents of the project see it as a modern continuation of the Silk Road. As of 2023, construction of the pipeline remains stalled.
Тарих
Бұл жобаның бастауы 1990-шы жылдардың басында Қазақстан мен Түркіменстанға халықаралық мұнай компанияларының араласуымен тікелей байланысты. Ресей осы елдердің барлық экспорт құбырларын бақылап, өз желісін пайдалануға үнемі рұқсат бермей келгендіктен, бұл компанияларға Иран мен Ресейді айналып өтетін тәуелсіз экспорт жолы қажет болды. Алғашқы жоба 1995 жылдың 15 наурызында Түркіменстан мен Пәкістан үкіметтері арасындағы құбыр жобасы бойынша өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылған кезде басталды. Бұл жобаны Аргентинаның Bridas Corporation компаниясы ілгерілетуге тырысты. АҚШ-тың Unocal компаниясы саудиялық Delta мұнай компаниясымен бірлесіп, Bridas-ты қатыстырмай, балама жоба ұсынды. 1995 жылдың 21 қазанында бұл екі компания Түркіменстан президенті Сапармұрат Ниязовпен жеке келісімге келді. 1996 жылдың тамызында Unocal жетекшілігімен құбыр салуға арналған Central Asia Gas Pipeline, Ltd. (CentGas) консорциумы құрылды. 1997 жылдың 27 қазанында CentGas компаниясы Түркіменстанның Ашхабад қаласында бірнеше халықаралық мұнай компаниялары мен Түркіменстан Үкіметінің ресми қатысуымен тіркелді. Құбыр Ауғанстан арқылы өтетін болғандықтан, Талибанмен жұмыс істеу қажеттігі туды. АҚШ-тың Пәкістандағы елшісі Роберт Оукли 1997 жылы қызметінен кетіп, CentGas компаниясына жұмысқа орналасты. 1998 жылдың қаңтарында Талибан Аргентиналық бәсекелес Bridas Corporation компаниясынан гөрі CentGas компаниясын таңдап, жобаны іске асыруға келісім берді. 1998 жылдың маусымында Ресейдің "Газпром" компаниясы жобадағы 10% үлесінен бас тартты. 1998 жылдың 7 тамызында Найроби мен Дар-эс-Саламдағы АҚШ елшіліктеріне шабуыл жасалды. АҚШ бұл шабуылдың артында Осама бен Ладен тұрғанын мәлімдеді, соның салдарынан барлық құбыржол келіссөздері тоқтатылды, себебі Талибанның сол кездегі басшысы Мулла Омар бен Ладенге қолдау көрсеткенін жариялады. Unocal 1998 жылдың 8 желтоқсанында консорциумнан шығып, жақын арада Ауғанстан мен Пәкістандағы кеңселерін жапты. Түркіменстан, Ауғанстан және Пәкістан басшылары газ құбыры бойынша жаңа келісімге 2002 жылдың 27 желтоқсанында қол қойды. 2005 жылы Азия даму банкі британдық Penspen компаниясы жасаған жобаның соңғы нұсқасын ұсынды. Бұл жобаға АҚШ тарапынан күшті қолдау көрсетілді, себебі ол Орталық Азия республикаларына "Ресейге тәуелді болмай" энергияны Батыс нарықтарына экспорттауға мүмкіндік беретін еді. Түркіменстандағы АҚШ елшісі Трейси Энн Джейкобсон: "Біз бұл жобаны мұқият қарастырып жатырмыз және американдық компаниялардың оған қосылуы мүмкін", - деп мәлімдеді. Қауіпсіздік жағдайы нашарлауына байланысты жоба іс жүзінде тоқтап қалды; түркімен бөлігінің құрылысы 2006 жылы басталуы тиіс болған, бірақ Ауғанстан бөлігінің оңтүстік бөлігі Талибанның бақылауындағы аумақтан өтетіндіктен, жобаның жалпы мүмкіндігі күмәнді. Газ құбыры бойынша үкіметаралық келісімге 2010 жылдың 11 желтоқсанында Ашхабадта қол қойылды. Алайда, 2012 жылдың сәуірінде Үндістан мен Ауғанстан Ауғанстан аумағы арқылы өтетін газға транзит ақысы туралы келісімге келе алмады. Соның салдарынан, Исламабад пен Нью-Дели де Пәкістан арқылы өтетін құбыр бөлігіне транзит ақысы бойынша келісе алмады, себебі олар өзінің тарифтік құрылымын Үндістан мен Ауғанстан арасындағы кез келген келісімге байланыстырды. 2012 жылдың 16 мамырында Ауғанстан Парламенті газ құбыры туралы келісімді мақұлдады, ал келесі күні Үндістан Кабинеті GAIL мемлекеттік газ компаниясына Түркіменстанның ұлттық мұнай компаниясы Türkmengaz-бен Газ сату және сатып алу шартына (GSPA) қол қоюға рұқсат берді. Жобаның құрылысы Түркіменстанда 2015 жылдың 13 желтоқсанында басталды. Ауғанстан жағындағы құрылыс 2018 жылдың 24 ақпанында басталды.
The roots of this project lie in the involvement of international oil companies in Kazakhstan and Turkmenistan beginning of 1990s. As Russia, who controlled all export pipelines of these countries, consistently refused to allow the use of its pipeline network, these companies needed an independent export route avoiding both Iran and Russia. The original project started on 15 March 1995 when an inaugural memorandum of understanding between the governments of Turkmenistan and Pakistan for a pipeline project was signed. This project was promoted by Argentinian company Bridas Corporation. The U. S. company Unocal, in conjunction with the Saudi oil company Delta, promoted an alternative project without Bridas' involvement. On 21 October 1995, these two companies signed a separate agreement with Turkmenistan's president Saparmurat Niyazov. In August 1996, the Central Asia Gas Pipeline, Ltd. (CentGas) consortium for construction of a pipeline, led by Unocal, was formed. On 27 October 1997, CentGas was incorporated in formal signing ceremonies in Ashgabat, Turkmenistan, by several international oil companies along with the Government of Turkmenistan. Since the pipeline was to pass through Afghanistan, it was necessary to work with the Taliban. The U. S. ambassador to Pakistan, Robert Oakley, left his post and was hired by CentGas in 1997. In January 1998, the Taliban, selecting CentGas over Argentinian competitor Bridas Corporation, signed an agreement that allowed the proposed project to proceed. In June 1998, Russian Gazprom relinquished its 10% stake in the project. On 7 August 1998, American embassies in Nairobi and Dar es Salaam were bombed. The United States alleged that Osama bin Laden was behind those attacks, and all pipeline negotiations halted, as the Taliban's then leader, Mullah Omar, announced that bin Laden had the Taliban's support. Unocal withdrew from the consortium on 8 December 1998, and soon after closed its offices in Afghanistan and Pakistan. The new deal on the pipeline was signed on 27 December 2002 by the leaders of Turkmenistan, Afghanistan and Pakistan. In 2005, the Asian Development Bank submitted the final version of a feasibility study designed by British company Penspen. The project has drawn strong US support as it would allow the Central Asian republics to export energy to Western markets "without relying on Russian routes". Then US Ambassador to Turkmenistan Tracey Ann Jacobson noted, "We are seriously looking at the project, and it is quite possible that American companies will join it". Due to increasing instability, the project has essentially stalled; construction of the Turkmen part was supposed to start in 2006, but the overall feasibility is questionable since the southern part of the Afghan section runs through territory which continues to be under de facto Taliban control. The intergovernmental agreement on the pipeline was signed on 11 December 2010 in Ashgabat. However, in April 2012, India and Afghanistan have failed to agree on transit fee for gas passing through Afghan territory. Consequently, Islamabad and New Delhi too could not agree on the transit fee for the segment of the pipeline passing through Pakistan, which has linked its fee structure to any India Afghanistan agreement. On 16 May 2012, the Afghan Parliament, approved the agreement on a gas pipeline and the day after, the Indian Cabinet allowed state run gas firm GAIL to sign the Gas Sale and Purchase Agreement (GSPA) with Türkmengaz, Turkmenistan's national oil company. Construction on the project started in Turkmenistan on 13 December 2015 Construction on the Afghan side started on 24 February 2018.
Техникалық ерекшеліктері
Газ құбырының диаметрі болса, жұмыс қысымы шамамен құрайды. Жылдық қуаты табиғи газдың шамамен тоннасын құрайды, оның ішінде Ауғанстанға тонна, ал Пәкістан мен Үндістанға әрқайсысына тонна газ жіберіледі. Құбыр бойында алты компрессорлық станция салынады. Жобаның бас серіктесі – Türkmengaz. Құбырдың соңғы нүктесі Пәкістан мен Үндістан шекарасына жақын орналасқан Фазилка қаласы болады.
The pipeline will be in diameter with a working pressure of The capacity will be of natural gas per year of which will be provided to Afghanistan and to each Pakistan and India. Six compressor stations would be constructed along the pipeline. The leading partner of the project is Türkmengaz. The final destination of the pipeline will be the Indian town of Fazilka, near the border between Pakistan and India.