Кіріспе
Украинадағы шикі мұнай құбыры
Одесса-Броды құбыр жолы (Сарматия құбыр жолы деп те аталады) – Украинаның Қара теңіздегі Одесса және Украина-Польша шекарасына жақын орналасқан Броды қалалары арасындағы шикі мұнай құбыры. Құбыр желісін Плоцкке дейін, ал одан әрі Польшадағы Гданьскке дейін кеңейту жоспарланған. Бұл құбыр желісін Украинаның мемлекеттік мұнай құбырлары компаниясы "УкрТранснафта" басқарады.
Тарих
Одесса-Броды құбыржолының пайдаланылуы мен бағыты геосаяси тұрғыдан зор маңызға ие, сондықтан саяси келіспеушіліктер мен халықаралық қысымға ұшыраған. Ресей Бродтан Польшаға мұнай ағынына бірнеше рет қарсылық білдірді және мұнайдың Ресейден Бродқа және Пивденный портына кері бағытта ағынуын қалайды, онда мұнай Түркия боғаздары (Босфор және Дарданелл) арқылы Еуропаға тасымалданады. 1973 жылдан бастап Арманд Хаммер Пивденный портын Азов-Қара теңізі жағалауындағы ең терең жылы су портына айналдырды, ол максималды
сыйымдылығы бар кемелерді қабылдай алады. Құбыр желісі бастапқыда Каспий теңізінен (көбінесе Қазақстаннан) мұнайды Польшаның Балтық теңізіндегі Гданьск портына жеткізіп, одан Еуропаның қалған бөліктеріне тасымалдау үшін салынған. Одессаның Южне қаласынан батысқа қарай орналасқан Пивденный теңіз терминалы мен Одесса мен Броды арасындағы құбыр желісі 2002 жылдың мамырында Ukrnaftogazbud компаниясымен салынды және UkrTransNafta компаниясы басқарады. UkrTransNafta Одесса-Броды құбыржолының коммерциялық тартымдылығын арттыру мақсатында құрылды. 2002 жылдан 2004 жылға дейін құбыр желісі арқылы мұнай ағыны тоқтатылды. Бірақ, мұнай жеткізудің жеткілікті көлемі туралы келісімге қол жеткізілмегендіктен, 2004 жылдың 5 шілдесінде Украина үкіметі Ресейдің мұнай компанияларының құбыр ағынын кері бұру туралы ұсынысын қабылдады, осылайша Ресей мұнайын оңтүстікке қарай Қара теңізге және одан Жерорта теңізіне тасымалдауға мүмкіндік берді. Ресей мен Украина арасында 2004 жылдың 18 тамызында мұнай ағынының кері бағытын қамтамасыз ететін ұзақ мерзімді келісімге қол қойылды. Ресей-Украина соғысы басталғаннан кейін мұнай құбыры екі жылға, 2014 жылдан 2016 жылға дейін тоқтатылды. 2020 жылдың наурызында Украина Бродтан Беларусь пен Польшаға мұнай тасымалдауды қайта бастады.
The pipeline was originally intended to reach Gdańsk in order to transfer oil from the Caspian Sea (mainly from Kazakhstan) to the Polish Baltic Sea port and from there to the rest of Europe. The Pivdenny maritime terminal west of Yuzhne, a suburb of Odesa, and the pipeline between Odesa and Brody was built in May 2002 by Ukrnaftogazbud and operated by UkrTransNafta. UkrTransNafta was established to develop the commercial attractiveness of the Odesa–Brody pipeline. From 2002 until 2004, flow of oil through the pipeline was idle. However, as sufficient capacities of oil supplies were not agreed, on 5 July 2004 the Ukrainian cabinet accepted proposal of Russian oil companies to reverse the pipeline flow, and thus making it transfer Russian oil southwards to the Black Sea and from there to Mediterranean destinations and signed a long term agreement between Russia and Ukraine on August 18, 2004, ensuring the reverse flow of oil. After the beginning of the Russo Ukrainian War, the oil pipeline was stopped for two years – from 2014 to 2016. In March 2020, Ukraine resumed transporting oil from Brody to Belarus and Poland.
Кеңейту
Қазіргі уақытта бастапқы жобаны іске асыру ниеті сақталуда. 2003 жылдың 13 мамырында Еуропалық комиссия Одесса-Броды-Плок мұнай тасымалдау жобасын жалпыеуропалық маңызы бар жоба деп жариялады және үш тарапты Еуроодақ-Украина-Польша бірлескен сарапшылар жұмыс тобы (OBP JEWG) құрылды. 2007 жылдың 11 мамырында Польша, Украина, Литва, Грузия және Әзірбайжан президенттері мен Қазақстан президентінің арнайы өкілі қолданыстағы құбырды Гданьск қаласымен байланыстыратын құбыр құрылысы туралы келісімге келді. 2007 жылдың 5 маусымында Гданьскте өткен жиында жобаның үкіметаралық жұмыс тобы Sarmatia sp. z. o. o. компаниясының акционерлерінің құрамын Әзірбайжан, Грузия және Литва компанияларының есебінен кеңейтуге келісті. 2007 жылдан бері жаңа акционерлер – Литваның Klaipedos Nafta, Грузияның Мұнай және газ корпорациясы (GOGC) және Әзірбайжан Республикасының Мемлекеттік мұнай компаниясы (SOCAR) болып табылады. Компаниялар арасындағы келісімдерге сәйкес, Ukrtransnafta, PERN, SOCAR және GOGC компанияларының әрқайсысы акциялардың 24,75%-ын, ал Klaipedos Nafta 1%-ын иеленеді. 2007 жылдың 10 қазанында Польша, Украина, Литва, Грузия және Әзірбайжан президенттері Вильнюсте өткен энергетикалық қауіпсіздік конференциясында құбыр консорциумын құру туралы келісімге қол қойды.