Кіріспе

Транс Қара теңіз газ құбыры – маңызды транс Қара теңіз газ құбыры.

Көк ағын – Ресейден Түркияға табиғи газ жеткізетін маңызды транс Қара теңіз газ құбыры. Құбыр Нидерландыда тіркелген Blue Stream Pipeline B.V. – ресейлік «Газпром» және итальяндық «Eni» компанияларының бірлескен кәсіпорнымен салынды. Blue Stream Pipeline B.V. құбырдың теңіз астындағы бөлігіне, соның ішінде Береговая компрессорлық стансасына иелік етеді, ал «Газпром» құбырдың Ресейдегі құрлықтағы бөлігіне ие және оны пайдаланады, ал Түркиядағы құрлықтағы бөлігіне түрік энергетикалық компаниясы «BOTAŞ» иелік етеді және оны пайдаланады. «Газпромның» мәлімдемесіне сәйкес, бұл құбыр Ресейдің Түркияға газ жеткізу бағыттарын кеңейту және үшінші елдер арқылы өтуден аулақ болу мақсатында салынған.

Тарих

Құбыр желісі жобасына дайындық жұмыстары 1997 жылы басталды. 1997 жылы «Газпром» және BOTAŞ 25 жылдық газ сату шартына қол қойды. «Көк ағын» жобасының саяси мақсаттарының бірі – Каспий аймағынан Еуропаға газ жеткізу үшін Түркия аумағын пайдалануға тырысатын қарсылас елдердің жолын кесу еді. Құбыр желісінің теңіздегі бөлігін итальяндық Saipem компаниясы, ал Ресейдегі құрлықтағы бөлігін «Газпромның» еншілес компаниясы Stroytransgaz салған. Теңіздегі құбырды құбыр төсеу кемесі «Saipem 7000» төседі. Ресейден Түркияға газ жіберу 2003 жылдың ақпан айында басталды. Бірақ Ресей мен Түркия арасындағы баға дауының кесірінен, Дурусу газ өлшеу станциясындағы ресми ашылу салтанаты тек 2005 жылдың 17 қарашасында ғана өтті. Салтанатқа Ресей президенті Владимир Путин, Түркия премьер-министрі Режеп Тайип Ердоған және Италия премьер-министрі Сильвио Берлускони қатысты.

Техникалық ерекшеліктері

"Көк ағымның" толық қуаты жылына 16 миллиард текше метр табиғи газды құрайды. Құбырдың жалпы ұзындығы Ресейдің құрлықтағы бөлігі Ставрополь крайындағы Изобильное газ өңдеу зауытынан Архипо-Осиповкаға дейін созылады. Құрлықтағы бөлім Ставрополь және Краснодар компрессорлық станцияларынан тұрады. Теңіздегі бөлім Архипо-Осиповкадағы Береговая компрессорлық стансасынан Самсун (Түркия) қаласынан орналасқан Дюрусу терминалына дейін созылады. Түркияның құрлықтағы бөлігі Анкараға дейін созылады. Құбырда әртүрлі диаметрлі құбырлар қолданылады: құрлықтағы, таулы және теңіз астындағы бөлімдер. Теңіз астындағы құбырдағы газ қысымы жасалып, тереңдігі ең көп жерлерде төселгендіктен, осындай диаметрдегі ең терең теңіз құбырларының бірі саналады.

Операциялар

2003 жылдың ақпан айында Blue Stream газ құбырынан газ ағыза бастады, және құбыр желісі 2003 жылы BOTAŞ-қа 1,3 млрд. м³ газ жеткізді. Газ ағыны жылдан жылға артып, құбырдың жылына 16 млрд. м³ қуатына жақындады. 2010 жылдан 2014 жылға дейін жабдықтау көлемі жылына орташа 14,1 млрд. м³ құрады, ал 2012 жылы 14,7 млрд. м³ жеткізілді.

Келісімшарттар

1997 жылы қол қойылған келісім-шарттың жалпы көлемі 365 млрд. м³ құрады.

Көк ағын 2

"Көк ағын-2" жобасы алғаш рет 2002 жылы ұсынылған. 2005 жылы Владимир Путин мен Режеп Тайып Ердоған екінші желі салуды, сондай-ақ "Көк ағын" құбырын Самсун-Джейхан байланысы арқылы және Оңтүстік-Шығыс Еуропаға қарай кеңейтуді талқылады. Бұл екінші құбыржол және оны Болгария, Сербия және Хорватия арқылы Батыс Венгрияға дейін созу туралы ұсыныс, бес ел Түркиядан Орталық және Батыс Еуропаға "Набукко" құбырын салуды жоспарлағаннан кейін айтылды. Бірақ бұл кеңейту орнына "Оңтүстік ағыны" жобасы ұсынылды, ол Ресейден Болгарияға тікелей теңіз асты құбырларын салуды көздеді, бірақ кейіннен оның орнына "Түрік ағыны" жобасы іске асырылды. 2009 жылы Ресей премьер-министрі Путин Қара теңіздің түбімен "Көк ағын-1" желісіне параллель желі салуды ұсынды, сондай-ақ Самсуннан Джейханға дейін тағы бір құбыр тартылуы мүмкін еді. Джейханнан табиғи газ Сирияға, Ливанға, Израильге және Кипрге тасымалданар еді. Израильге экспортты жүзеге асыру үшін Джейхан-Ашкелон теңіз асты құбыр желісін салу жоспарланған.