Кіріспе

Вирустың түрі NL63 адам коронавирусы (HCoV NL63) – коронавирустың бір түрі, нақтырақ айтқанда, Alphacoronavirus туысына жататын Setracovirus. Бұл вирус 2004 жылдың соңында Нидерландтағы пациенттерде Лия ван дер Хок пен Кшиштоф Пирк жаңа вирус табу әдісі VIDISCA арқылы анықталды. Кейіннен бұл жаңалық Роттердам қаласындағы (Нидерланды) зерттеушілер тарапынан расталды. Вирус – ACE2 рецепторына байланысып, жасушаға енетін, қабықшасы бар, оң полярлы, бір тізбекті РНК вирусы. Вирустың жұқтыруы бүкіл әлемде расталған және көптеген жалпы симптомдар мен аурулармен байланысты. Оған жоғарғы тыныс жолдарының жеңіл және орташа дәрежедегі инфекциялары, төменгі тыныс жолдарының ауыр инфекциялары, круп және бронхиолит сияқты аурулар жатады. Вирус көбінесе жас балаларда, егдеулерде және иммундық жүйесі нашарлаған, тыныс алу жолдарымен ауыратын науқастарда кездеседі. Орташа белдеу климатында маусымдық байланысы да бар. Амстердамда жүргізілген зерттеуде HCoV NL63 вирусының тыныс жолдарының жалпы ауруларының шамамен 4,7%-ында табылғаны анықталды. Вирустың табиғи резервуарлары – пальма циветтері мен жартастар. Оның басқа коронавирустан (HCoV 229E) шамамен 1000 жыл бұрын бөлініп шыққаны болжанады, яғни ол адамдар арасында ғасырлар бойы айналып жүрген болуы мүмкін. HCoV NL63 эволюциясы Африкалық Triaenops afer жартастарында кездесетін NL63-ге ұқсас ататек вирус пен Hipposideros жартастарында кездесетін CoV 229E-ге ұқсас вирус арасындағы рекомбинацияны қамтиды. Екі вирус геномы бір жасушада болғанда рекомбинантты вирустар пайда болуы мүмкін.

Симптомдары

HCoV NL63 инфекциясының алғашқы жағдайлары, ауыр төменгі тыныс жолдарының инфекциясымен ауруханаға түскен жас балаларда табылды. Вирустың клиникалық көрінісі ауыр болуы мүмкін, бірақ ол жеңіл тыныс жолдары инфекцияларында да кездеседі. HCoV NL63 вирусының басқа респираторлық инфекциялармен қатар кездесуі, вирустың нақты белгілерін анықтауды қиындатады. HCoV NL63 вирусымен инфекцияланған, екінші инфекциясы жоқ пациенттердегі клиникалық симптомдарды зерттеуде, ең көп кездесетін симптомдар – қызба, жөтел, мұрынның қабынуы, тамақ ауруы, дауыс жоғалу, бронхит, бронхиолит, пневмония және круп екені анықталды. Дегенмен, круптың жоғары жиілігі HCoV NL63 инфекциясына тән.

Себеп

HCoV NL63 вирусының таралу жолы халық тығыз қоныстанған аймақтарда тікелей адамнан адамға жұғу арқылы жүзеге асады деп саналады. Вирус денеден тыс, бөлме температурасындағы сулы ерітінділерде бір аптаға дейін, ал құрғақ беттерде үш сағатқа дейін тірі қалуы мүмкін. Көптеген адамдар өмірінде бір рет коронавирус жұқтырады, бірақ кейбір топтар HCoV NL63 жұқтыруға көбірек бейім. Осы топтарға 5 жасқа дейінгі балалар, қарт адамдар және иммундық қабілеті төмен адамдар жатады. Вирус маусымдық сипатта таралады, негізінен қоңыржай климатта қыс айларында жиі кездеседі. Ал, экстремалды және тропикалық климатта вирус белгілі бір мезгілге тәуелді емес. Көптеген зерттеулер HCoV NL63 вирусының басқа адам коронавирустарымен, А гриппі вирусымен, адамның ортопневмовирусымен (RSV), параинфлюенза вирусымен және адамның метапневмовирусымен (hMPV) бірдей кездесетінін көрсеткен.

Диагностика

HCoV NL63 вирусынан туындаған симптомдарды және басқа да кең таралған адам вирустарынан туындаған симптомдарды ажырату қиындық тудырады, бұл диагноз қою және анықтау процесін күрделендіреді. Вирусты анықтау үшін ең көп қолданылатын әдіс – мұрын-жұтқыншақтан алынған материалдың кері транскрипциялық полимеразалық тізбекті реакциясы (ПТР) болып табылады.

Соңғы зерттеулер

2005 жылы Esper және авторлар тобы жариялаған зерттеулер HCoV NL63 инфекциясының Кавасаки ауруымен байланысты екенін көрсетті. Кавасаки ауруы – балаларға тән жүйелік қан тамырларының қабынуы, ол коронарлық артериялардың аневризмасына алып келуі мүмкін. Дамыған елдерде Кавасаки ауруы балалардағы жүрек ауруларының ең көп кездесетін себебі болып табылады. HCoV NL63 вирусының патогендік қасиеттерін одан әрі зерттеу қажет, әсіресе, осы вирустың SARS CoV (SARS қоздырғышы) және SARS CoV 2 (COVID-19 қоздырғышы) сияқты ACE2 жасушалық рецепторын пайдаланатынына қатысты жаңа дәлелдер пайда болғандықтан. Бұл инфекцияның пайда болуы ішек-қарынның шырышты қабығына вирус енуінің тікелей салдары болып табылады. Аталған жағдайда басқа вирустармен бірге жұқтырудың жиі кездесуіне байланысты HCoV NL63 вирусының гастроэнтериттегі рөлі әлі анық емес. HCoV NL63 вирусының жеңіл және орташа деңгейдегі тыныс алу жолдарының инфекцияларында және басқа аурулармен қатар кездесуіне байланысты анықталу жиілігі төмен болуы мүмкін. Зерттеушілер бұл вирустың тыныс алу жүйесінен басқа органдар мен жүйелерге тигізетін әсерін анықтау үшін кең ауқымды, халыққа негізделген зерттеулер қажет деп санайды.