Кіріспе

Шотландиядағы темір жол желісі

Эдинбург-Батгейт желісі – Шотландияның шығыс-орталық бөлігінде орналасқан темір жол желісі. Ол сондай-ақ Батгейт тармағы деп те аталады және бастапқыда Эдинбург және Батгейт темір жолы компаниясымен пайдаланылды. Бастапқы Батгейт станциясының қысқа бөлігінен басқа, негізгі желі әлі де қолданыста, және ScotRail компаниясы жүйісті жолаушылар пойыздарын қатынатады.

Эйдри мен Глазгоға дейін кеңейту

2005 жылы Шотландия үкіметі A8 тас жолының аяқталмаған бөлігін автожол стандартына жеткізу жоспарына сәйкес, Глазго мен Эдинбург арасындағы қоғамдық көлік байланыстарын да жақсарту қажет екенін мәлімдеді. 1989 жылғы Драмджеллок станциясы мен Бэтгейт арасындағы Бэтгейт және Коатбридж темір жолының жабық бөлігі қайта жаңартылып, электрлендірілді, ол Драмджеллоктағы Солтүстік Клайд желісімен қосылды. Бұл Глазго мен Эдинбург арасындағы маңызды төртінші темір жол байланысын ашты, соның арқасында Батыс Лотиандағы көптеген қалалар Үлкен Глазго агломерациясына жақсы байланысқа ие болды. 2010 жылдың 12 желтоқсанынан бастап Эдинбург-Бэтгейт бағыты Солтүстік Клайд желісіне қосылды, бұл қызметтер Эрдри арқылы Хеленсбург-Централ және Милнгавиден іске қосылды. Жобаны ұзарту бойынша барлық жұмыстар 2011 жылдың 8 наурызына дейін аяқталды.

Тарих

Эдинбург пен Батгейт темір жолы 1849 жылы Ратто маңындағы тоғыстан Батгейтке дейін ашылды. Желінің иесі болған компания бірден оны Эдинбург және Глазго темір жолына жалға берді. Келесі жылдан бастап аймақта тақтатас майы өндіріле бастады, және бұл көлік арқасында желі өте табысты болды. Батгейтте басқа темір жолдар қосылды, ал желі кейіннен Эдинбургтен Глазгоға Эйрдри арқылы өтетін бағыттың бір бөлігіне айналды. 1956 жылы жолаушылар тасымалы тоқтатылды, бірақ 1986 жылы Эдинбургтен Батгейтке дейін қайта жаңартылды. 2010 жылы Эйрдри және Глазгоға дейінгі бағыт қайта ашылып, электрлендірілді, және қазіргі күні желі жолаушылар үшін қарқынды пайдаланылуда.

Рұқсат беру және ашу

Эдинбург пен Батгейт темір жолы (E&BR) 1846 жылғы 3 тамызда Парламент актісімен құрылды. 17 шақырымдық негізгі желі Эдинбург және Глазго темір жолының негізгі бағытындағы Ратто маңындағы қосылыстан Батгейтке, сол кездегі маңызды өндіріс орталығына дейін салынбақ болды. Бұған қоса, Мидкалдерге, Бинни карьерлеріне, Баррактан Уитбернге және Уитберннен Батгейтке тармақтар салу жоспарланған, бірақ іс жүзінде олардың тек біреуін E&BR салды. Уәкілеттік капитал 250 000 фунт стерлинг құрады. 1847 және 1848 жылдарғы екі акті жол бойында өзгерістер енгізуге рұқсат берді. Жұмыстың бас инженері Томас Грейнгер болды. E&BR салған жалғыз тармақ Уфоллға дейін болды, ал одан минералды темір жол желісі Ecclesmachan маңындағы Бинни карьеріне дейін созылды. Батгейтке дейінгі негізгі желі 1849 жылғы 12 қарашада ашылды. Компания E&GR тарапынан қолдау алды, ал E&BR ашылған күнінен бастап 999 жылға E&GR-ға желісін жалға берді. Жалға алу төлемі желі құнының 4 пайызынан және түсімдердің бір бөлігінен тұрды. Батгейт тоғысынан (Ратхо маңында) басталатын алғашқы станциялар – Броксберн, Хьюстон және Батгейт.

Батгейттегі оқиғалар

Батгейт желісі ұсынылған кезде дәстүрлі өнеркәсіптердің бекінген орталығы болды, бірақ жағдай революциялық өзгеріске ұшырады, қашан Джеймс Янг, өнеркәсіптік химик, торбаниттен – мұнайдың бір түрінен – парафин өндірудің өнеркәсіптік процесін жасады. Ол 1850 жылғы қазан айында осы процеске патент алды, ал торбанит Батгейт пен Уитберннің арасындағы Торбанилл иелігінде табылды. Янг Эдвард Уильям Бини және Эдвард Мелдруммен серіктестікке кірісіп, 1851 жылғы ақпанда Батгейт зауыдының жұмысын бастады. Бұл әлемдегі алғашқы коммерциялық мұнай зауыты болды. Торбанит қоры таусылғаннан кейін, Батгейтте және аймақтағы басқа жерлерде шифер тастар пайдаланылды, олардың мұнайға қанағаттандырарлық мөлшері болмаса да, коммерциялық тұрғыдан сұранысқа ие болды. Эдинбург және Глазго темір жолы E&BR желісінен Блэкхоллға дейін тармақ желісін салды, бұл Янгтың мұнай өңдеу орнатылысын байланыстырды; желі 1850 жылы ашылды және Батгейт станциясының шығысынан E&BR-ден бөлінді. Монкленд темір жолдары да осы аймаққа жетуді қалап, өз желісін Блэкстоун-джонкшн (бұрынғы Сламаннан темір жолы) және Армадальден шығысқа қарай ұзартты, екі бағыт та 1855 жылы Батгейтке жетіп, қаламен Эйрдри және Коатбриджді Монкленд темір жолдарының арқанмен жұмыс істейтін Балочни бөлігі арқылы байланыстырды. 1859 жылға дейін арқанмен жұмыс істейтін бөлімдер «жаңа желімен» ауыстырылды, бірақ Коатбридж мен Глазго арасындағы тікелей NBR желісі тек 1871 жылға дейін қолжетімді болды. E&BR желісінен жақын жердегі кен орындарына көптеген минералды тармақтар салынды.

Солтүстік Британ темір жолы

Эдинбург және Глазго теміржолы 1865 жылдың 1 тамызында Солтүстік Британ теміржолына қосылды; E&GR өзі алдыңғы күні Монкленд теміржолын сіңірген еді.

Бангур жекеменшік темір жолы

1904 жылғы маусымда алғашқы науқастар Дечмонт маңындағы Бангур ауылы ауруханасына қабылданды, ол психикалық аурухана еді. Ауданның жол желісі жеткіліксіз болды, ал үлкен ғимараттарға көмірден басқа көптеген жалпы тұтыну тауарлары қажет болды. 1905 жылғы 19 маусымда Эдинбург және округтік ақылсыздық жөніндегі кеңестің 1900 жылғы 30 шілдедегі Заңымен бекітілген E&BR желісінен жеке салалық темір жол халыққа ашылды. (Бұл жол аурухана құрылысымен байланысты ресми ашылу күнінен бұрын қолданылған болуы мүмкін.) Оны Солтүстік Британ темір жолы басқарды, Дечмонтта жалпы жұртшылыққа қолжетімді аралық станция болды, сондай-ақ көптеген қызметкерлер Дечмонтта тұрып, ауруханаға бару үшін темір жолдан пайдаланды. Бангур стансасы жеке деп есептелді, ал оған және одан шығатын билеттерге "Бангур (жеке)" деп белгі қойылды. NBR-дің жұмыс шарттары ауруханадан NBR-ге жыл сайын 1500 фунт стерлинг кіріс кепілдігін талап етті. Нақты кіріс жылына 300 фунт стерлинг болды, демек, субсидия 1200 фунт стерлингке жетті.

Ғасыр ортасындағы өзгерістер

1970-1980 жылдары Эдинбургтегі жол қозғалысының тығырыны күшейді. Сонымен қатар, Ливингстон жаңа қаласы бастапқыда баяу дамығанмен, қазір едәуір өсіп, Эдинбург және Глазгоу негізгі желісінен Батгейтке дейін E&BR желісін тармақ ретінде қайта ашу жобасы әзірленді, бұл жоба бастапқы E&BR негізгі желісінің бағытын ұстанды.

Қайта ашу

1956 жылы жолаушылар тасымалы тоқтатылғаннан бері Батгейтке және одан жүк тасымалын (көбінесе автокөлік тасымалын) ғана жүргізгеннен кейін, желі 1986 жылғы 24 наурызда British Rail тарапынан жолаушылар тасымалына қайта ашылды. Лотиан облыстық кеңесі жобаға маңызды қаржылай көмек көрсетті, мақсаты 1980-жылдардың ортасында жол қабылданысы нашарлағандықтан Эдинбургке және одан оралу қиындықтарын азайту, сондай-ақ Батыс Лотианның өнеркәсіптік құлдырауынан туындаған қиындықтарды жеңілдету болды. (Жолаушылар қызметі 1956 жылы тоқтатылғандықтан, сланце майының қалған өнеркәсібі жойылды, көмір өндіру 1984–1986 жылдары Тэтчер үкіметі тарапынан дерлік тоқтатылды, ал British Leyland-тың Батгейт зауыты жабылуға белгіленді.) Жобаны жүзеге асыру барысында үнемдеу шаралары қабылданды – атап айтқанда, үш миль теміржол жолы алынып тасталды, ал Кауберн және Кармондин аралығында Упхалл теміржол станциясы мен Ливингстон Солтүстік теміржол станциясына қызмет ететін жалғыз жол салынды. Жолаушылар желісі Батгейттегі терминалға дейін жалғасты, ал жүк тасымалына арналған желі (бұрынғы Down желісі) Кармондин және Батгейт ауласы арасында жүрді. Желі жолаушылар саны бойынша табысқа жетті; пайдалану көзделгеннен әлдеқайда жоғары болды, және жылдар бойы сенбі күнгі пойыздар енгізілді, ал жұмыс күндері негізгі қызмет сағат сайынғыдан шың сағаттарда әр 30 минут сайын екі есеге артты. 1986 жылы British Rail қайта ашқаннан бастап электрлендіруге дейін жолаушылар пойыздары дизельдік көп бірліктермен (алғашқыда негізінен 101 кластық, содан кейін 1987 жылдан бастап негізінен 150 кластық, содан кейін (2008–2009) 158 немесе 170 кластық) қызмет көрсетті. Эйрдри–Батгейт теміржол желісінің құрылысы аяқталғаннан және бағыттың электрлендірілуінен кейін, қызмет Солтүстік Клайд желісінің кестесіне енгізілді, және 334 кластық электрлік көп бірліктермен қызмет көрсетіледі. 380 кластық құралдарды жеткізіп берудегі және іске қосудағы кешігу Эдинбург пен Батгейт арасында дизельдік қызметтердің бастапқыда жұмыс істеуіне әкелді. 2011 жылы Эдинбург Уэверли мен Хеленсбург Централ арасында жарты сағаттық қызмет енгізілді.