Кіріспе
Октав Мирбоның 1900 жылғы романы "Камердинердің күнделігі" (фр. Le Journal d'une femme de chambre) – Октав Мирбоның 1900 жылғы декаденттік романы, Дрейфус ісі кезінде жарық көрді. 1891-1892 жылдары L’Écho de Paris газетінде бөлім-бөлім жарияланған Мирбоның романы, 1900 жылы Дрейфусшылдардың La Revue Blanche журналында жариялану алдында қайта жұмыс істеліп, жақсартылды.
The Diary of a Chambermaid (French: Le Journal d'une femme de chambre) is a 1900 decadent novel by Octave Mirbeau, published during the Dreyfus Affair. First published in serialized form in L’Écho de Paris from 1891 to 1892, Mirbeau’s novel was reworked and polished before appearing in the Dreyfusard journal La Revue Blanche in 1900.
Сюжет
Роман өзін камера қызметшісі Селестин Р. мадмуазельдің күнделігі ретінде ұсынады. Оның алғашқы жұмыс берушісі оның етіктерін қастерлейді, ал кейін ол қарт адамның өлгенін, оның бір етігі аузына тығылғанын көреді. Соңынан Селестин жоғары топтағы Ланлер жұбайының қызметшісі болады және олардың некедегі билік үшін күресіне араласқанын жақсы сезінеді. Селестин кафедегі қызметкерлерге зорлық көрсетіп, өз кезегінде оларға жамандық жасайтын қонақжай әйелге айналады.
Комментарийлер
Либертариандық жазушы Октав Мирбо өзінің сөзін қызметші Селестинге береді: бұл өзінен-өзі бұзушылық. Әлемді кілт тесігі арқылы қабылдайтын оның көзі арқылы ол бізге жоғары қоғамның жасырын жақтарын, үстем таптардың "моральдық деформацияларын" және ол айыптаған буржуазиялық қоғамның әдепсіздіктерін көрсетеді. Мирбоның әңгімесі жоғары қоғам өкілдерін олардың сыртқы әдептілігінен айырып, оларды моральдық кемшіліктерінің ішкі киімдерінде көрсетеді: екіжүзділік пен тәлкекке салыну. Ол Норман қалашығында Ланлерлер үйінде қонақтайды, олардың күлкілі тегі бар, және олар өздерінің ақталмайтын байлығын "құрметті" ата-аналарының алаяқтықтарына қарызды. Ол естеліктерін еске түсіріп, жылдар бойы ең сәнді үйлерде атқарған барлық жұмыстарын айтады және оқырманды өзінің қорытындысын жасауға шақырады: «Риф-раф қаншалықты жаман болса да, олар ешқашан адал адамдар сияқты жаман емес». («Si infâmes que soient les canailles, ils ne le sont jamais autant que les honnêtes gens. »)
Октав Мирбо үй шаруасындағы қызметті заманауи құлдық түрі деп айыптайды. Алайда, ол төменгі таптың романтикалық бейнесін ұсынбайды, өйткені қожайындарымен қанауға ұшыраған қызметшілердің өзі идеологиялық тұрғыдан бөлініп кеткен: «Үй шаруасында жұмыс істеу – ол қанда бар». Романның үзіліске толы баяны, уақыттың бұзылуы, стильдердің қақтығысы және формаларының алуандығы арқылы Мирбоның романы реалистік романның қағидаларын бұзып, құжаттамалық объективтілікке және баяндаудың тікелейлігіне деген барлық талаптардан бас тартады.
Дәйексөздер
Мен үшін барлық қылмыстар, әсіресе кісі өлтіру, махаббатпен құпия байланысты. Ақшаға табыну – адам баласының ең төменгі сезімі, бірақ оны буржуазия ғана емес, біздің көпшілігіміз де бөліседі. Кішкентай адамдар, қарапайым халық, тіпті амалсыз жандар. Мен де, барлық ашуым мен жоюға құштарлығыма қарамастан, одан босаңдай алмаймын. Мен байлыққа басылып, оның барлық қайғы-қасіреттің, барлық жамандықтарым мен жек көруімнің, ең ауыр қорлықтардың, орындалмаған армандары мен өмір бойы шексіз азаптың себебі екенін түсінемін. Дегенмен, бай адаммен кездескен сайын, оған ерекше, керемет жаратылыс, бір түрлі құдай ретінде көз жеткіземін, тіпті өз ынтам мен санама қарсы, бойымнан осы байлық иесіне деген құрмет сезімі туындайды, ол көбінесе қатыгездігімен бірге ақымақтыққа да ұшырайды. Бұл не деген ақымақтық? Неге? Неге?
«The worship of money is the lowest of all human emotions, but it is shared not only by the bourgeoisie but also by the great majority of us Little people, humble people, even those who are practically penniless. And I, with all my indignation, all my passion for destruction, I, too, am not free of it. I, who am oppressed by wealth, who realise it to be the source of all misery, all my vices and hatred, all the bitterest humiliations that I have to suffer, all my impossible dreams and all the endless torment of my existence, still, all the time, as soon as I find myself in the presence of a rich person, I cannot help looking up to him, as some exceptional and splendid being, a kind of marvelous divinity, and in spite of myself, stronger than either my will or my reason, I feel rising from the very depths of my being, a sort of incense of admiration for this wealthy creature, who is all too often as stupid as he is pitiless. Isn't it crazy? And why why?»
Сахна
Ол сондай-ақ Андре Хьюз, Андре де Лорд және Тилли Норес есімді авторлармен пьесаға қойылды. Соңғы 20 жылда француз, итальян, ағылшын, испан, голланд және неміс тілдерінде көптеген театрлық бейімдемелер жасалды. 2004 жылы Антония Фейрчайлд продюсерлік еткен және Адриан Гюргея режиссерлік еткен "Камера қызының күнделігі" романының жаңа американдық театрлық бейімдемесі Нью-Йорк қаласында әлемдік премьерасын өткізді.
Кітап туралы
Пьер Мишель, Серж Дюрет, «Журнал бір қызметшінің», немесе пикарестік үлгіні қайта ашу, «Октав Мирбо» журналы, № 2, 1995, 101–124 бб. Анита Старон, «Қандағы құлдық» – Октав Мирбо шығармаларындағы үй шаруашылығы қызметкерлерінің бейнесі, «Statut et fonctions du domestique dans les littératures romanes» еңбегі, Люблин, Wydawnictwo UMCS, 2004, 129–140 бб. Роберт Зиглер, «Мирбоның «Журнал бір қызметшінің» туындысындағы фетишистік өнер», 2005. Джон Бакстер, «Әркімнің қызметшісі болуы керек», Алғы сөз, Harper Collins Publishers, 2007. Мелани Данте, «Қызметші – Мирбодан Буньюелге», Black Dahlia Creative, 2009.