Кіріспе

Американың алғашқы үлестіру заңы

1792 жылғы Үлестіру актісі – Америка Құрама Штаттарының Конгресі 1792 жылдың 10 сәуірінде қабылдаған және президент Джордж Вашингтон 1792 жылдың 14 сәуірінде қол қойған алғашқы Үлестіру актісі. Акт АҚШ Өкілдер палатасының мүшелерінің санын 105-ке бекітті, ол 1793 жылдың 4 наурызында басталған 3-ші Конгресспен күшіне енді, және 1790 жылғы халық санағы деректеріне сүйене отырып, әр штатқа өкілдер саны оның халқына пропорционалды түрде бөлінетінін белгіледі. Актінің өзінде болмаған соңғы үлестіру "әр штаттың әрбір отыз үш мың адамына бір пропорция" негізінде жүзеге асырылды, бұл әр штаттың өкілдерінің жалпы санын есептегенде бөлшек қалдықтарды ескермеуді талап етті. Бұл үлестіру әдісі 1830 жылғы халық санағына дейін қолданылып келді. Қалдықтарды есептен шығарғаннан кейін, округтердің орташа халқы 34 436 адамды құрады. Бұрынғы үлестіру туралы заң жобасы 1792 жылдың ақпан айында Палатада және 1792 жылдың наурыз айында Сенатта мақұлданған, бірақ 1792 жылдың 5 сәуірінде Президент тарапынан ветоланып, қабылданбады.

Өмірбаян

АҚШ Конституциясы Өкілдер палатасындағы орындарды алғаш рет бөлуді қамтамасыз етті және штаттардың халық санағы («enumeration») Конгрестің алғашқы отырысынан кейін үш жыл ішінде жүргізілуі тиіс екенін белгіледі. Алғашқы санақ 1790 жылы өтті. Конституцияның 1-бабы, 2-бөлімінің 3-тармағы орынды бөлудің халық саны негізінде жүзеге асырылатынын және әр штат кем дегенде бір өкілге ие болуға құқылы екенін айқындайды.

Заңнамалық тарихы

Бұрынғы үлестіру туралы заң жобасына 1792 жылдың 5 сәуірінде президент Джордж Вашингтон конституцияға қайшы деп вето қойды, бұл АҚШ президентінің вето құқығын алғаш рет пайдалануы болды. Вашингтон Палатаға жолдаған хатында вето қою себебін түсіндіріп, екі қарсылық білдірді. Хаттағы бірінші қарсылық – заң жобасында халық санына шаққанда өкілдер санын анықтау үшін біркелкі арақатынас болмауы. Екіншіден, заң жобасы АҚШ Конституциясының I бабының II бөлімінде белгіленгендей, "сегіз штатқа әр тридцать мың адамға бірден артық үлес берген". Келесі күні Палата президенттің ветосын жоюға тырысты, бірақ қажетті екі үшін бір бөлігі дауыс жиная алмады, ал 10 сәуірде заң жобасын үшінші рет қайта қарау жұмыстары басталды.

Қарап шығу

26 наурызда заң жобасы Президентке ұсынылды. Вашингтонның кеңесшілері арасында үлкен келіспеушіліктер болды, сондықтан ол Эдмунд Рэндольфті, Томас Джефферсонды, Александр Гамильтонды және Генри Ноксты заң жобасы туралы пікірлерін білу үшін шақырды. Рэндольф пен Джефферсон екеуі де заң жобасы өкілдердің жалпы санын 120 деп белгілегендіктен, федералдық санақтың қосындысын 30 000-ға бөлу арқылы конституцияға қайшы келеді деді. Олардың пікірінше, Конституция ортақ бөлгішті таңдауды және әр штаттың халқын сол санға бөлуді талап етеді, осылайша АҚШ Өкілдер палатасының мөлшері анықталады. Сонымен қатар, Гамильтон ойлап тапқан бөлу әдісі, заң жобасында қолданылып отырған, 30 000-ға бөлгеннен кейін ең үлкен қалдық қалған сегіз штатқа қосымша бір өкіл берді, бұл Рэндольфтің пікірінше "конституция рухына қайшы" болды. Джефферсон Вашингтонға оған вето қоюды ұсынды, себебі ол конституцияға қайшы және болашақта теріс пайдаланылуы мүмкін принциптерді енгізеді. Джефферсон мен Рэндольфке қарсы, Нокс пен Гамильтон оны мақұлдауға шақырды. Нокс 3 сәуірде Конституцияда "өкілдердің саны АҚШ-тың барлық халқының немесе әр штаттың халқының жалпы санына сәйкес белгіленетіні" туралы нақты көрсетілмегенін айтты. Нокс заң жобасының конституциялық екендігіне күмәндану орнына, оның әділдігі анық екенін мәлімдеді. Сондықтан, Президенттің заң жобасына қарсы шешім қабылдауы қиын мәселе болып көрінеді. Гамильтон келесі күні Вашингтонға, заң жобасын әлі оқымағанымен, оның "конституцияның барлық талаптарын орындайтынын және оны теңдік принципіне сәйкес орындайтынын жоққа шығаруға болмайтынын" жазды. Нокс сияқты, Гамильтон да "екі түсіндірудің де ақылға қонымды болуы және екеуі де қоғамдық игілікке қайшы емес болған жағдайларда, заң шығарушылардың пікірі басым болуы керек" деп сенді және заң жобасына қол қою қажеттігін айтты.

Вето қою

Дәлелдің екі жағын қарастырғаннан кейін Вашингтон Джефферсон мен Рэндольфтың дұрыс екенін шешті, және Вашингтон заң жобасының конституцияға қайшы екенімен келісті. Дегенмен, Вашингтон оған вето қою арқылы оңтүстік жақтап, географиялық шиеленісті күшейтеді деп қорқыныш білдірді, себебі Джефферсон мен Рэндольф екеуі де Вирджиния штатынан еді. Бірақ Рэндольф, Джефферсон және Джеймс Мэдисонмен қосымша талқылау Вашингтонның алаңдаушылығын жеңілдетті, және 5 сәуірде президент заң жобасын екі наразылықпен Өкілдер палатасына қайтарды: "Мемлекеттердің сәйкес санына қолданғанда, заң жобасында ұсынылған өкілдердің саны мен бөлінісін қамтамасыз ететін ешқандай пропорция немесе бөлгіш жоқ" және "Заң жобасы сегіз штатқа отыз мың адамға бірден артық [өкіл] бөлген".

Екінші заң жобасы

Вашингтонның вето хабарын алғаннан кейін, Конгресс 1792 жылдың 10 сәуірінде штаттардағы халық санына қарай "әр тридцать үш мың адамға бір өкілден" есептей отырып, өкілдерді бөлуге шешім қабылдады. Вашингтон 1792 жылдың 14 сәуірінде түзетілген заңға қол қойды.