Кіріспе

1861 жылғы Америка Азаматтық соғысының науқаны

Үлкен құм экспедициясы – 1861 жылдың қыркүйек айының ортасында Кентуккиде басталған Америка Азаматтық соғысының ерте науқаны. Одақтың генерал-бригадирі Уильям "Булл" Нельсон Кентукки штатының Мейсвилл қаласында жаңа бригада құру және Шығыс Кентуккидің Үлкен құмды аңғары аймағына экспедиция жүргізу, полковник Джон С. Уильямс басқаратын Конфедерация күштерінің жиналуын тоқтату туралы бұйрық алды. Бұл үш кезеңде жүзеге асырылды. 1861 жылдың 21 қыркүйегінен 20 қазанына дейін Нельсон Огайо және Кентукки штаттарынан 5500 еріктілерден бригада жинады. 23 қазанда оңтүстік тобы Хэйзел Грин мен солтүстік тобы Батыс Либертиді басып алды. Екі топ Сальерсвиллде (Ликинг станциясы) біріктіріліп, 31 қазанда соңғы кезеңді бастады. Бұл 8 қарашада Айви тауы шайқасына және 9 қарашада Пиквиллден (Пикетон) Конфедерация әскерлерінің шегінуіне әкелді.

Өмірбаян

1861 жылдың қыркүйек айының бірінші аптасында Кентуккидегі бейтараптыққа қатысты барлық сылтаулар генерал-майор Леонидас Полк бригадаға генерал Гидеон Пиллоуға Кентукки штатындағы Хикманға дейін конфедерациялық әскерлерді ілгерілетуге бұйрық берген кезде аяқталды. 18 қыркүйекте Кентукки заң шығарушы органы штаттан тыс федералды әскерлерді кіргізуге келісім берді, конфедерациялық бағытталған заң шығарушылар қатыспады. Келесі күні Кентукки штатының күзетшілерінің бұрынғы командирі Саймон Боливар Бакнер Кентукки штатының Боулинг-Грин қаласында конфедерациялық штаб-пәтерін құрды, ал Феликс К. Золликоффердің әскерлері Барбурвиллді басып алды. Золликоффер көп ұзамай Камберленд Фордқа шамамен 3200 адаммен келді, олардың құрамында төрт жаяу әскер полкі, алты зеңбірекпен жабдықталған далалық артиллериялық батареясы және төрт кавалериялық ротасы болды. Бұл Кентуккидің орталық бөлігін одақтың бақылауына жақын уақытта қауіпті жағдайға жеткізді, сол кезде Кентуккидің шығысындағы Үлкен құмды аңғардағы конфедераттардың саны артып, Маккормактың өткелі (Френчбург) арқылы Блуграсс аймағына енуге дайын тұрғандай көрінді. Жауап ретінде бригада генералы Джордж Х. Томас Биг Хилл, Ричмонд және Лексингтонға қарай кез келген қозғалысты тоқтату үшін Дик Робинсон лагерінен әскерлерді Кентуккидің оңтүстік-шығысына жіберді. АҚШ-тың бұрынғы вице-президенті Джон К. Брекинридж және оның одақтасы полковник Хамфри Маршалл Лексингтонда жаттығулар өткізуге шақыру арқылы Томас алаңдаушылығын арттырды, олар "бейбітшілік жақтастарына" және "штат құқықтарын қолдаушыларға" шақырды. Алайда Брекинридж бен Маршалл екеуі де Маунт Стерлингке барып, Батыс Вирджиниядағы конфедерациялық күштерге қосылды, онда Маршалл Пикетон (Пайквилл) орналасқан Шығыс Кентукки армиясының басшылығын алды. Бірнеше күннен кейін "Булл" Нельсон Вашингтонға жақын Кентукки штатындағы Кентон лагерінде штаб-пәтерін құрғанын және Кентуккиде "қарсылықты жою" үшін еріктілерді қаруландырып, жабдықтайтынын жариялады. Филадельфия Пресс Биг Сэнди экспедициясы конфедераттардың Огайо өзеніне құятын Биг Сэнди өзенінің аузын бақылауға алуына кедергі келтіретінін жазды. Бұл бригада генералы Уильям С. Роузкранстың Батыс Вирджиниядағы артқы және оң жақ қанатын қорғайды, соның арқасында Нельсон Уайлдкет тауын нығайтуға және Золликофферді Ноксвиллге кері итеруге мүмкіндік алады. Нельсон Баф округіндегі Олимпия[n] Спрингс (Мад Лик Спрингс) қаласын жиын-қорылу орны етіп белгіледі. Ол оны Оуингсвиллден оңтүстікке қарай сегіз шақырым және Маунт Стерлингтен шығысқа қарай жиырма шақырым жерде орналасқан атақты шипажайдың иесі Харрисон Гиллдің құрметіне Кемп Гилл деп атады. Маунт Стерлинг Паунд Гэп жолы (Rt. 460) Маккормактың өткелі (Френчбург) арқылы өтті, ол Престонсбургтен Блуграсс аймағына қақпа болды. 1861 жылдың 29 қыркүйегінде майор Джон Смит Херт үш милициялық ротасымен маңызды тау өткелін басып алды. 8 қазан күні полковник Льюис Бракстон Григсби өзінің 300 адамын Хурттың 200 адамына қосты. Полковник Джеймс Перри Файф 59-Огайо ерікті жаяу әскер полкімен Кенттон лагеріне аттанды, ал полковник Леонард А. Харрис 2-Огайо ерікті жаяу әскер полкімен Олимпиан Спрингске келді. Полковник Джесси С. Нортон 21-Огайо ерікті жаяу әскер полкімен Николасвиллден алға жылжыды, ал келесі екі апта ішінде Нельсонның күштері шамамен 5500 адамға жетті, олардың 3700-і Огайодан, ал 1800-і Кентуккиден келді. Престонсбургке жақын фермада конфедерациялық капитан Андрю Джексон Мей және Джон Фиклин "Cerro Gordo" Джон С. Уильямсқа 5-Кентукки жаяу әскерін ұйымдастыруға көмектесті. 1010 адамнан тұратын бөлім нашар киінген, кейбіреулер оларды "Рагамуффин полкі" деп атады. Тоғыз жаяу әскер ротасы және бес кавалериялық ротасы екі артиллериялық құралына ие болды және олар соғысқа жарамсыз әр түрлі жеке қару-жарақтармен жабдықталды.

Батыс Либерти және Хейзел Грин

Дүйсенбіде, 1861 жылдың 21 қазанында Нельсон Дик Робинсон лагерінде жинаған әскерлері Золликоффердің Конфедерация әскерлерімен Уайлдренесс-жолындағы Уайлдкет-Маунтин тауында ұзаққа созылған шайқасқа қатысты. Ертесі күні таңертең Нельсон полковник Леонард Харристің 1600 салдаты мен екі артиллериялық құралды Батыс Либертиге 56 шақырым (35 миль) жолға шығаруға бұйрық берді. Сәрсенбі күні таңертең Нельсон 3500 салдаты мен артиллериясымен Хейзел Гриннің алдында болды. Қысқаша шайқастан кейін 200 конфедерациялық салдатының 38-і басылып берді. Солтүстікке қарай 19 шақырымдағы Батыс Либертиде 500-700 конфедерациялық салдаты 21 қаза тапты, 40-ы жараланды және 34-і тұтқынға алынды. Федералдық әскерден екі салдаты жараланды. Нельсон керуендерінің жетіп келуін күтіп, Ликинг станциясында (Салирсвилл) әскерін жинақтады. 31 қазанда операция қайта басталды, ал Престонсбургке жеткенде, олар "Шығыс Кентуккидің Гибралтары" деп аталған жердің тасталып кеткенін көрді.

Айви тауы

Жексенбі, 7 қарашада полковник Джошуа У. Силл Джонс-Крикке қарай Биг Сэнди экспедициясының солтүстік бағытын бастады. Одан ол шамамен қырық шақырым оңтүстікке бұрылып, Пайквиллдегі жаудың арт жағына шығуға тиіс болды. Келесі күні таңертең Нельсон 3600 сарбазымен бірге Ескі Штат жолымен (Rt. 460) Пайквиллге қарай жол тартты. Олар Айви тауына жақындағанда, қатты жаңбыр төгілді – шамамен 1 километрлік тік жарлы төбе. Үлкен Сэнди өзенінің Батыс Левиза саласы оң жақтағы қозғалысты шектеді. Жеті фут енді жол мен тізеге дейін сазға батқандықтан артиллерия өз қаруларын түсіріп, жаяу әскердің соңынан бір қатарда ілесіп жүру үшін дайындауға мәжбүр болды. Пайквиллге батысқа қарай 24 шақырымдай жерде алдыңғы күзет Иви-Крикке қарай бұрылатын жолдың қиысында жоғалып кетті. Олардың алдында, 30 метр биіктіктегі төбенің беткейінде 250 конфедерат сарбазы, тас, ағаштар мен бұталардың арасында жасырынып тұрды. Сағат 13:00 шамасында сол төбе беткейі конфедераттардың екі ұңғылы мылтығы мен ескі мылтықтарынан көк түтінге толып кетті. Дәл сол сәтте одақтың төрт сарбазы қаза тауып, тағы 13-і жараланып, жерге құлады. Нельсон семсерін шығарып алға жүгіріп, көзге түсетін жартасқа шығып, әскерлеріне "Егер көтерілісшілер маған тие алмаса, сіздерге де тие алмайды" деді. Ол 2-ші Огайо және 21-ші Огайо жаяу әскерлеріне таудың жанына көтеріліп, солтүстіктен жаудың орналасқан жерін айналып өтуді бұйырды. Сонымен қатар, Нельсон екі жеңіл артиллерия бөлімін Айви-Крик пен Батыс Левиза саласының жанына орналастырып, жаудың бекінісіне тікелей оқ атуды тапсырды. Сағат 14:20-да 21-ші Огайо жаяу әскері төбеге жетті. Олар конфедераттардың үстінен үлкен тастарды құлатып, олардың барлығы әр тарапқа қашып кетті. Жарты сағаттан кейін капитан Мей өз сарбаздарына ағаштарды кесіп, көпірлерді өртеп, жаудың ізденуін қиындатуды бұйырды. Айви тауы шайқасы (Айви тарлығы) Нельсон басқаратын одақ әскерлерінің айқын жеңісі болды, олар алты сарбазы қаза тауып, 24-і жараланған. Конфедераттардың қатарынан 10 сарбаз қаза тауып, 15-і жараланды, ал 50-і жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды. Нельсон Колдвотер-Криктегі өртенген көпірден әрі, Линдзи Лейннің үйіне жақын жерде қууды тоқтатты. Уильямс Пайквиллге қарай жол тартты, онда ол қалған күштерімен Паунд Гэпке кері шегінуді қамтамасыз ету үшін 400 сарбаздан тұратын артқы күзет орналастырды. 9 қарашада сағат 3-те Нельсон әскерлерін қайта қууға бұйырды. Нашар жол жағдайы қозғалысты баяулатты, ал түнге қарай ол Пайквиллден 8 шақырым қашықтықта қалды. 10 қарашаның жексенбі күні таңертең Нельсон мақсатына бірнеше шақырым жеткенде, Джошуа Силлдің солтүстік бағытынан келген жасақ тобы сенбі күні сағат 16:00-де қаланы басып алғанын хабарлады. Паунд Гэпта полковник Уильямс Нельсонның "ұйымдаспаған, жартылай қаруланған, жалаң аяқ отрядты" таратып жібергенін, бірақ олардың соғысуға деген құлқынан басқа ештеңесі болмағанын хабарлады. "Цинциннати Коммерциал" газетінде Нельсонның "әскерлерді қиын жерлерге жеткілікті көліксіз қалай жылдыруға болатынын" көрсеткені жазылған. Бұл шешім Уильямсты қатты таң қалдырды, ол Нельсонның Вирджиния мен Теннесси темір жолын жою ниетімен Вирджинияға жалғастыра беретініне сенді. Бұл темір жол Вирджиниядағы Ричмондтағы конфедераттардың астанасын Теннессидегі Мемфис және Ноксвиллдегі Миссисипи аңғарымен байланыстырды. Айви тауы шайқасы туралы алғашқы хабарларда солтүстік тілшілері оқиғаны бұрмалап көрсетті, өйткені солтүстік аудиториясы соғысты тез аяқтағысы келді. Осы қателіктер "Цинциннати газетінің" "Кентуккидің шығысындағы науқан шоуменнің керуенінің өтуінен артық тұрақты әсер етпейді. 500 көтерілісші ат әскері бір апта ішінде жасалған сәндік жұмысты тоқтатады, оған көп ақша мен құнды уақыт жұмсалды" деген қорытындыға әкелді. Соңғы мәселелер үлкен алаңдаушылық туғызды және Бриг. Генерал Дон Карлос Бьюэлл Бриг. Генерал Уильям Т. Шерманды Луисвиллде алмастыруға себеп болды. Нельсон 24 қарашаның жексенбі күні түстен кейін сол жерге баяндама беруге бұйрық алды, оның бригадасы да соған ілесіп кетті. Күтілгендей, конфедераттар қайтып келді, бұл полковник Джеймс А. Гарфилдті оларды бағындырудың аяқталмаған жұмысын жалғастыру үшін аймаққа әкелді.