Кіріспе

Украин тілінің диалектісі – украин тілінің канадалық украин диалектісі (канадський діалект української мови) – Батыс Канадаға украиндықтардың тарихи көші-қонының алғашқы үш толқынынан тараған украин-канадтық қауымдастығына тән диалектісі. Канадалық украин тілі 1892 жылы Канадаға украиндықтар қоныстанғаннан бастап 20-ғасырдың ортасына дейін кеңінен қолданылды, содан кейін сөйлейтіндердің саны біртіндеп азая бастады. Бүгінде канадалық украин тілінде еркін сөйлейтіндердің саны 1800-жылдардың соңы мен 1900-жылдардың басындағы ең жоғары көрсеткіштен айтарлықтай төмен. 2016 жылғы соңғы санақ бойынша, Канаданың 35 миллион халқының арасында бар болғаны 69 500 адам үйде канадалық украин тілінде сөйлейтінін айтты. Дегенмен, Украинаның 1991 жылы КСРО-дан тәуелсіздік алғаннан кейін басталған Батыс Канадаға украиндықтардың төртінші толқыны канадалық украин тілінде сөйлейтіндердің санының сәл өсуіне ықпал етті; 1991 жылғы Канада санағында үйде канадалық украин тілінде сөйлейтіндердің саны 39 500-ге дейін төмен екені көрсетілді.

Сөздік

Диалектінің сөздік қоры 1920 жылдар шамасында негізінен жалпы украин тіліндегі сөздерден, Батыс Украинаның диалектизмдерінен және ағылшын сөздерінің украиндену нұсқаларынан тұрды. Мысалы, эмиграцияға дейінгі кезеңнен белгілі ұғымдар украин тіліндегі аттарымен атала берді, мысалы, кухня (ас үй) және олія (май). Олардың кейбіреулері Батыс Украинаға тән аймақтық ерекшеліктерге ие болды, мысалы, украин тіліндегі стандартқа айналған vuhillia сөзінің орнына көмір үшін vuhlia сөзі қолданылды. Дегенмен, 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Аустрия-Венгрияның ауылдық аймақтарында болмаған жаңа ұғымдар үшін ағылшын сөздері тікелей украин тіліне бейімделіп, қолданысқа енді, мысалы, трак трак "көліктік машина", пампс пампс "соққылар", кеш реґистер kesh regyster "кассалық аппарат" немесе рісіт risit "квитанция".

Канададағы украин тілінің тарихы

Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Канаданың көптеген аймақтарындағы билік украин тілінің мемлекеттік мектептерде оқытылуына мүмкіндік берді, себебі Манитоба мектептері мәселесі кезінде Батыстың тарихының басында азшылықтардың тілдік құқықтары белгілі бір деңгейде қорғалған болатын. Алайда, соғыс жылдары ұлтшылдық көзқарастар күшейіп, барлық азшылық тілдерінің құқықтары жойылды. XX ғасырдың көп бөлігінде мектепте украин тілінде сөйлеуге тыйым салынды. Украина тілі Батыс Канаданың мемлекеттік мектептерінде 1960 жылдардың соңында көпмәдениеттілік саясаты ресми түрде қабылдағанға дейін қайтадан қолданылмады. Экономикалық тұрғыдан алғанда, Канададағы украин тілінде сөйлейтіндер көптеген еңбек салаларында ағылшын тілінің қажеттілігіне байланысты өзгелерден қалып қоятын. Украиналықтар ағылшын тілін ғана қолданбағандары үшін, әсіресе украин этникалық топтарының көпшілігі тұратын ауылдық аймақтардан тысқары жерге көшкен жағдайда, көпшілік тарапынан қорқыту мен мазаққа ұшырады. Басқа ауылдық жерлерге немесе Эдмонтон мен Виннипег сияқты жақын қалаларға көшіп келгендер тілдерін тез жоғалта бастады. Украин тілінің қолданылуы ауылдық артта қалумен байланысты болды және төмендеді, содан кейін ғана Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін келген иммигранттардың жаңа толқынымен, олар негізінен қазіргі немесе стандартты украин тілінде сөйлейтін, ал Канадалық украин тілінде емес, қайтадан өркендеді.