Жорж Полицер: Марксист философ, қарсылық күрескерінің тағдыры

Кіріспе

Француз философы, марксистік теоретик және қарсылық қозғалысының мүшесі

Жорж Полицер (полизе́р; 3 мамыр 1903 – 23 мамыр 1942) – венгр еврейі тегінен шыққан француз философы және марксистік теоретик. Кейбір адамдар оны шуақты шашты философ (philosophe roux) деп лақаптайтын. Ол қазіргі Румынияның Орадея қаласында (сол кездегі Наггварад, Венгрия) дүниеге келген. Ол Холокост құрбаны болып қаза тапты.

Өмірбаян

Полиццер 17 жасында 1919 жылғы Венгрия көтерілісіне қатысып, Бела Кун басқарған Венгрия Коммунистік партиясына қосылған кезде-ақ белсенді саясатқа қатысқан. Адмирал Миклош Хортидің регенттігімен оңшыл үкімет орнатуға дейінгі «Ақ террор» кезінде ол жер аударылды. Венада Зигмунд Фрейд пен Сандор Ференцимен кездескеннен кейін 1921 жылы Парижге қоныстанды. 1929-1931 жылдары Франция Коммунистік партиясына мүше болды. 1930 жылдардың басында партия Париж жұмысшы университетін (Université Ouvrière de Paris) құрды, ол 1939 жылы неміс оккупациясы салдарынан таратылды. Университеттегі қызметі барысында Полиццерге диалектикалық материализм курсын оқыту тапсырылды. Сонымен қатар, ол Сен-Мур-де-Фосседегі Марселин Бертело лицейінде философия профессоры қызметін атқарды. 1940 жылы Парижге шақырылған ол Франция Коммунистік партиясының құпия штабының жағында болды. 1940 жылдың шілдесінде демобилизациядан кейін ол жасырын бюллетень басылымын қадағалады. 1940 жылдың қазанында оның досы, әлемге әйгілі физик Пол Ланжевен тұтқындалғаннан кейін Полиццер «Еркін университет» (L'Université Libre) атты алғашқы басылымды жариялады, онда ғалымдардың тұтқындалуы туралы айтылып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басқыншы фашистер жасаған зұлсалымдар әшкереленді. Ол Жаков Декур, Жаков Соломон және Валентин Фельдман сияқты жазушылармен бірлесіп жұмыс істеді. 1942 жылы олардың барлығы нацистер тарапынан өлімге кесілді. 1942 жылдың ақпанында Полиццердің қызметі тоқтатылды; ол әйелі Маймен бірге, ол да коммунист және қарсылық қозғалысының мүшесі болғандықтан, Коммунистік партияға тыйым салған заңды бұзғаны үшін тұтқындалды. Ол қиын жағдайға түсіп, 1942 жылдың 20 наурызында нацистерге берілді және сол жылдың 23 мамырында, француз ғылыми журналын жасырын түрде жариялағаннан кейін ату арқылы жазаланды. Оның әйелі Аушвицке жеткізіліп, 1943 жылдың наурыз айында қаза тапты.

Politzer had already been a militant by the time of his involvement in the Hungarian insurrection of 1919 when he was 17 and by joining the Hungarian Communist Party during the Hungarian Soviet Republic, led by Béla Kun. He went into exile during the White Terror that preceded the establishment of a right wing government under the regency of Admiral Miklós Horthy. After meeting Sigmund Freud and Sándor Ferenczi in Vienna, he settled in Paris in 1921. He joined the French Communist Party between 1929 and 1931. During the early 1930s, the party founded the Workers' University of Paris (Université Ouvrière de Paris) which lasted until its dissolution by German occupation in 1939. During his tenure at the university, Politzer was entrusted with and given charge of a course on dialectical materialism. Meanwhile, he occupied the post of professor of philosophy at Lycée Marcelin Berthelot in Saint Maur des Fossés. Mobilized to Paris in 1940, he remained on the side of the French Communist Party's secret command. Demobilized in July 1940, he oversaw the edition of a clandestine bulletin. After his comrade and friend Paul Langevin, a physicist of world renown, was arrested in October 1940, Politzer published the first edition of The Free University (L'Université Libre), which told of the imprisonment of scholars and denounced the extortions committed by invading fascists during World War II. He worked with other writers like Jacques Decour, Jacques Solomon and Valentin Feldman. All were executed by the Nazis in 1942. In February 1942, Politzer's operations were stopped; he was arrested along with his wife Mai, who was also a Communist and a Resistant, for violating the law banning the Communist Party. He underwent torture, was turned over to the Nazis on 20 March 1942 and underwent execution by firing squad at their hands on 23 May of that year just after he had secretly published a French academic journal. His wife was transported to Auschwitz, where she was murdered in March 1943.

Философияға үлесі

Маркс пен Лениннің шәкірті болған Полиццер психологиямен қызығушылық танытып, оның кейбір салаларын насихаттады және дәстүрлі психологияны абстрактілі деп санады. Ол сондай-ақ, жаңа ғана пайда бола бастаған Фрейд теориясына және оның қолданылуына қызығушылық танытты, бірақ кейін одан алшақтады. Оның өлімінен кейін жарық көрген "Философияның элементар принциптері" (Principes Élémentaires de Philosophie) атты еңбегі, оның шәкірттері түсірген жазбаларға негізделген. Бұл 1980 жылы Түркияда орнатылған әскери режимнің тыйым салған алғашқы жұмысы болды.

Цитаталар

Бір адам: философия тарихында тақырыпсыз философиялар және өзін адал немесе парызшылдық жасампаздықтың әдепсіздігіне жұмсаған философиялар бар, олар мазмұнсыз екендігін мүлдем білмейді, олар туралы күндерді ғана талқылайтын болады; бір адам: рухтың қайта туылуы жаңа тақырыпты ашуға сәйкес келеді және нюанстар кейіннен жойылады, өйткені проблемаларды үлкен терминдерде қояды; олар біздің жобаларымыздың тапқырлығы үшін бізді құттықтайды. Бірақ егер біреу: бірден, проблемалар үлкен терминдерде қойылады; бірден, нюанстар жойылады, өйткені біз мұнда жаңа затты көреміз: осыдан бастап біз қарапайым және білімсіз және келісімнің бөлігі ретінде, раттерден басқа ештеңе бола алмаймыз; және біздің идеяларымызға бола болатын барлық жақсы бейімділік, бірден, олар әкелетін дәлдікті жеткізуге тырысудан бірден-ақ буланады. Өйткені, жағдайдың заңы осы. Философтар субстанциясыз философияны білмейді және оларға келтірілген комедия - олар ғылымнан біледі, олар философтардың субстанциясыз екендігін білмейтінін біледі және олар өздеріне басқаларда таныған ауруларды диагностикалауға мүлдем қабілетсіз. Философия тарихында материясыз философиялар және материясыз өнердің әдепсіздігімен, материясыздықтың толық абайсыздығымен, біз тек даталар туралы ғана сөйлесеміз; жаңа материяның ашылуына сәйкес рухтың қайта туылуы және нюанстар, проблемаларды кең ауқымда қою арқылы, жойылады, олар біздің көзқарасымыздың тапқырлығы үшін бізді құттықтайды. Бірақ егер біз: қазірден бастап проблемаларды кең ауқымда қою керек; қазірден бастап нюанстарды жою керек, өйткені бұл жаңа материал: сонда біз жай ғана қарапайым және білімсіз боламыз және нарықтың үстінен, энергетик боламыз. Ал біздің идеяларымызға деген жақсы ықыласымыз бірден жоғалады, өйткені біз оларға өздерінің дәлдіктерін бергіміз келеді. Себебі, жағдайдың заңы осындай. Материясыз философия философтары санасыз және олардың үстіндегі күлкі - олар материясыз философтардың бар екендігін біледі және олар өздерінің ауруларын басқаларда таниды. Жаңа философияда сенімділік пен қауіпсіздік арасында дуализм болуы мүмкін емес, өйткені болжамдар оны дәріптегендерді қоғамның жаулары деп атағандармен байланыстырады. Сондықтан олар өздерін мемлекетпен келіспеушілікте деп санайды. Жаңа философтардың тек қана сенімділігі болады. Шынында да, философиялық ойлау, қаһармандық замандардағыдай, қайтадан қауіпті кәсіпке айналады. Философтар шындықтың достары болады, бірақ сол кезекпен құдайлардың, мемлекеттің жаулары және жастарды бұзатын болады. Философия, қайтадан, тәуекелге ұшырайды. Содан кейін таңдау жүргізіледі. Шындықты тек оны сүйетіндер ғана таба алады, олар рухани мақсаттарды материалдық мақсаттарға айналдыруға батылы жетеді. Жаңа философия үшін сенімділік пен қауіпсіздіктің арасындағы дуализм болуы мүмкін емес, өйткені болжамдар оны жақтағандар мен қоғамның жаулары деп аталатын адамдарға қатысты. Осылайша, бақытты түрде, мемлекетпен келіспеушілікке ұшыраған жаңа философтардың тек сенімділігі ғана болады. Философ шын мәнінде қайтадан, ерлік замандардағыдай, қауіпті кәсіп болады. Философтар шындықтың достары, бірақ сонымен бірге құдайлардың, мемлекеттің жаулары және жастарды бұзатын болады. Философия қайтадан тәуекелге барады. Сондықтан таңдау жасалады. Шындыққа тек оны сүйетіндер ғана келеді, олар рухани оқиғаларды материалдық оқиғаларға айналдыруға батылы жетеді. (осы жерде)

As much as one might say: there are, in the history of philosophy, philosophies without subject and philosophies which exhaust themselves in a debauchery of honest or pharisean artifice, with perfect unawareness of being without substance, one will not discuss more than the dates; as much as one might say: the rebirths of the spirit correspond to the discovery of a new subject and the nuances are then swept away because one poses problems in grander terms; they will congratulate us on the ingeniousness of our designs. But when one will say: forthwith, the problems will be posed in great terms; forthwith, the nuances will be swept away, because we see here the new substance: from here on we will not be more than the simple minded and ignorant and as part of the bargain, ranters ; And all the good disposition that one could have for our ideas will evaporate, suddenly, from the mere fact that we want to convey the precision that they entail. For that is the law of the situation. The philosophers of philosophy without substance are unaware and the comedy brought to bear on them is that they know from science certain that they have had philosophers unaware of being without substance, and that they are perfectly incapable of diagnosing in themselves the ills that they recognize in others. Tant qu'on dira: il y a dans l'histoire de la philosophie des philosophies sans matière et des philosophies s'épuisant dans une débauche d'artifices honnêtes ou pharisiens, avec l'inconscience parfaite d'être privés de matière, on ne discutera plus que sur les dates; tant qu'on dira : les renaissances de l'esprit correspondent à la découverte d'une matière nouvelle et les nuances sont alors balayées parce qu'on pose les problèmes en grands termes, ils nous féliciteront de l'ingéniosité de nos vues. Mais quand on dira : il faut que dès maintenant les problèmes soient posés en grands termes; il faut que dès maintenant les nuances soient balayées, car voici la matière nouvelle: alors nous ne seront plus que des simplistes et des ignorants et par dessus le marché, des énergumènes. Et toute la bonne disposition qu'on pouvait avoir pour nos idées s'évaporera, tout de suite, du seul fait que nous voulons leur donner la précision qu'elles comportent. Car telle est la loi de la situation. Les philosophes de la philosophie sans matière sont inconscients et le comique qui pèse sur eux c'est qu'ils savent de science certaine qu'il y a eu des philosophes inconscients d'être privés de matière et qu'ils sont parfaitement impuissants à diagnostiquer chez eux la maladie qu'ils reconnaissent pourtant chez les autres. drawn from The Mind (L'Esprit), Notebooks (Cahiers), May 1926

Supporters posit that all that was new, upsetting the house of Politzer, has been repudiated, ridiculed; and all of that was not upsetting to the official dominant philosophy has been favored. And it is necessary to acknowledge that, for the new philosophy, there can not be dualism between certainty and security, since speculations connect those who extol it to those who one calls the enemies of society. And they find themselves therefore, happily, in discord with the state. The new philosophers will have nothing more than mere certainty. Truly, philosophying will become anew a dangerous occupation, as it was in heroic times. The philosophers will anew be the friends of the truth, but by the same turn, enemies of the gods, enemies of the state, and corrupters of youth. Philosophy will, anew, involve a risk. A selection will then take place. The truth will be achieved only by those who love it to the point of daring to transform spiritual ventures into material ones. Et il faut avouer que, pour la philosophie nouvelle, il ne peut pas y avoir de dualisme entre la certitude et la sécurité, puisque les spéculations rattachent ceux qui la préconisent à ceux qu'on appelle les ennemis de la société. Et se trouvant ainsi, heureusement, en désaccord avec l'État, les nouveaux philosophes n'auront plus que la certitude. Philosopher véritablement sera de nouveau une occupation dangereuse comme dans les temps héroïques. Les philosophes seront de nouveau amis de la vérité, mais par là même ennemis des dieux, ennemis de l'État et corrupteurs de la jeunesse. La philosophie comportera de nouveau un risque. Une sélection se produira donc. Ne viendront à la vérité que ceux qui l'aiment au point d'oser transformer les aventures spirituelles en aventures matérielles. (ibidem)