Кіріспе
Геологияда кратоникалық рет (мегарет, Слос реті немесе суперрет деп те аталады) – геологиялық уақыт ішінде кратонның (континенттік қыртыстың блогы) теңіздегі толық трангрессия және регрессия циклын көрсететін, тау жыныстарының жазбасындағы өте кең масштабты литостратографиялық рет. Олар теңіз деңгейінің салыстырмалы түрде көтерілуі мен төмендеуінің (трангрессия және регрессия) геологиялық куәсі болып табылады, соның нәтижесінде кратонға әртүрлі шөгінді қабаттары жиналып, қазір шөгінді тау жыныстары түрінде көрінеді. Гранд-Каньон сияқты жерлер осы процестің көрнекі мысалы болып табылады, ежелгі ортаның өзгеруіне байланысты уақыт өте келе жиналған қабаттар арасындағы өзгерістерді көрсетеді. Кратоникалық реттерді алғаш рет 1963 жылы Лоренс Л. Слосс ұсынды. Әрқайсысы ішкі теңіздердің кратонға шөгінділер жинаған кезеңін көрсетеді. Реттің жоғарғы және төменгі шектері кратондық аумақты қамтитын конформсыздықтармен (тау жыныстарының жазбасындағы уақыт үзілісі) шектеледі. Конформсыздықтар теңіздің шегіну кезінде шөгінділердің жиналмай, эрозияға ұшырағандығын көрсетеді.
A cratonic sequence (also known as megasequence, Sloss sequence or supersequence) in geology is a very large scale lithostratigraphic sequence in the rock record that represents a complete cycle of marine transgression and regression on a craton (block of continental crust) over geologic time. They are geologic evidence of relative sea level rising and then falling (transgressing and regressing), thereby depositing varying layers of sediment onto the craton, now expressed as sedimentary rock. Places such as the Grand Canyon are a good visual example of this process, demonstrating the changes between layers deposited over time as the ancient environment changed. Cratonic sequences were first proposed by Laurence L. Sloss in 1963. Each one represents a time when inland seas deposited sediments across the craton. The top and bottom edges of a sequence are each bounded by craton wide unconformities (time gaps in the rock record). The unconformities indicate when the seas receded and sediment was eroded rather than deposited.
Себептері мен хронологиясы
Бұл тізбектер теңіз деңгейінің эустатикалық (жаһандық) өзгеруін көрсетуі мүмкін; алайда, нақты атаулар қолданылғанда, олар көбінесе Солтүстік Америка құрлығындағы теңіз деңгейінің салыстырмалы өзгеруіне қатысты. Бұл циклдардың ең мүмкін себептері – мұхит орталық тізбегінің көлемінің өзгеруі, ол теңіз түбінің таралу жылдамдығымен байланысты. Жердің мұхит орталық тізбектері жылдам тараған кезде, тізбектер әдеттегіден ұзын болады; сондай-ақ, жоғары температура литосфераны тізбектердің үстінен көтереді. Бұл көтерілген литосфера теңіз суын құрлыққа ығыстырады; керісінше, таралу жылдамдығы төмендегенде тізбектер шөгеді және теңіздер кратоннан ағылып кетеді. Кембрий кезеңінің басынан бері алты кратондық тізбек болды. Солтүстік Америка үшін ең көнесінен ең жасысына дейін – Саук, Типпекано, Каскаския, Абсарока, Зуни және Техас тізбектері. Басқа құрлықтардағы эквивалентті кратондық тізбектерді анықтауға жасалған тыраштандырулар шектеулі жетістікке жетті, бұл эустазидің (жаһандық теңіз деңгейінің жалпы өзгеруі) жалғыз жауапты механизм болуы екіталай екенін көрсетеді.