Кіріспе

Геологияда кратоникалық рет (мегарет, Слос реті немесе суперрет деп те аталады) – геологиялық уақыт ішінде кратонның (континенттік қыртыстың блогы) теңіздегі толық трангрессия және регрессия циклын көрсететін, тау жыныстарының жазбасындағы өте кең масштабты литостратографиялық рет. Олар теңіз деңгейінің салыстырмалы түрде көтерілуі мен төмендеуінің (трангрессия және регрессия) геологиялық куәсі болып табылады, соның нәтижесінде кратонға әртүрлі шөгінді қабаттары жиналып, қазір шөгінді тау жыныстары түрінде көрінеді. Гранд-Каньон сияқты жерлер осы процестің көрнекі мысалы болып табылады, ежелгі ортаның өзгеруіне байланысты уақыт өте келе жиналған қабаттар арасындағы өзгерістерді көрсетеді. Кратоникалық реттерді алғаш рет 1963 жылы Лоренс Л. Слосс ұсынды. Әрқайсысы ішкі теңіздердің кратонға шөгінділер жинаған кезеңін көрсетеді. Реттің жоғарғы және төменгі шектері кратондық аумақты қамтитын конформсыздықтармен (тау жыныстарының жазбасындағы уақыт үзілісі) шектеледі. Конформсыздықтар теңіздің шегіну кезінде шөгінділердің жиналмай, эрозияға ұшырағандығын көрсетеді.

Себептері мен хронологиясы

Бұл тізбектер теңіз деңгейінің эустатикалық (жаһандық) өзгеруін көрсетуі мүмкін; алайда, нақты атаулар қолданылғанда, олар көбінесе Солтүстік Америка құрлығындағы теңіз деңгейінің салыстырмалы өзгеруіне қатысты. Бұл циклдардың ең мүмкін себептері – мұхит орталық тізбегінің көлемінің өзгеруі, ол теңіз түбінің таралу жылдамдығымен байланысты. Жердің мұхит орталық тізбектері жылдам тараған кезде, тізбектер әдеттегіден ұзын болады; сондай-ақ, жоғары температура литосфераны тізбектердің үстінен көтереді. Бұл көтерілген литосфера теңіз суын құрлыққа ығыстырады; керісінше, таралу жылдамдығы төмендегенде тізбектер шөгеді және теңіздер кратоннан ағылып кетеді. Кембрий кезеңінің басынан бері алты кратондық тізбек болды. Солтүстік Америка үшін ең көнесінен ең жасысына дейін – Саук, Типпекано, Каскаския, Абсарока, Зуни және Техас тізбектері. Басқа құрлықтардағы эквивалентті кратондық тізбектерді анықтауға жасалған тыраштандырулар шектеулі жетістікке жетті, бұл эустазидің (жаһандық теңіз деңгейінің жалпы өзгеруі) жалғыз жауапты механизм болуы екіталай екенін көрсетеді.