Кіріспе

Катардың шығысындағы Аль-Вакра (الوكرة) қаласы – Катардағы Аль-Вакра муниципалитетінің астанасы. Аль-Вакраның шығыс жағы Парсы шығанағының жағалауымен шектеседі, ал Катар астанасы Доха қаласының солтүстігінде орналасқан. Шейх Абдулрахман бин Жәсім Әл Тани басқаратын бұл қала бастапқыда шағын балық аулау және інжу-маржан өндіруші елді мекені болған. Арада жылдар өткен соң, ол 80 000-нан астам халқы бар қалаға айналды және қазіргі таңда Катардағы халық саны бойынша екінші орында тұр. XXI ғасырдың басынан бері қала қарқынды дамып, өсіп келеді, сонымен қатар Доха қаласының жылдам кеңеюіне байланысты солтүстіктен ығысып барады. Қаланың қазіргі тарихындағы маңызды оқиғаларға 2019 жылдың мамыр айында Катар-2022 әлем чемпионатының аренасы – Аль Джануб стадионының ашылуы, 2016 жылы Аль-Вакра мұралық ауылының ашылуы, Аль-Вакра басты жол жобасы және қаланың Доха метрополитенінің Қызыл желісіне қосылуы жатады.

Этимология

Қаланың атауы араб тіліндегі "вакар" сөзінен шыққан, ол шамамен "құс ұясы" деген мағынаны білдіреді. Муниципалитет және қоршаған орта министрлігі мәліметінше, бұл атау жақын жердегі төбеге (вероятно, Джебель Аль-Вакра) байланысты берілген, онда көптеген құстар ұя салған.

Катар тәуелсіздік алғанға дейінгі кезең

Археологиялық дәлелдердің көптігіне байланысты, Аль-Вакра Катардың алғашқы қалалық орталығы болған деп есептеледі. Қала тарихи тұрғыдан Қатар экономикасы негізінен бадамды біріктіру өнеркәсібіне тәуелді болған кезеңде бадамды біріктіру орталығы ретінде пайдаланылған. АҚШ Гидрографиялық кеңсесінің мәліметі бойынша, 1920 жылы қалада шамамен 300 кеме орналасқан. 1925 жылы британдықтар жүргізген келесі зерттеуде Вакра портында 250 қайық болғаны анықталған. 1898 жылы жазылған есепте Аль-Вакраның «Қаскөй жағалауы» деп аталатын аймақты қамтығаны айтылған.

Әл-Халифа билігі (17831868)

Британдық Үндістан кітапханасының деректеріне сәйкес, 1845 жылғы жазбада қалада 250 үй және шамамен 1000 адам тұрғаны айтылған. Ол Катардың сол кездегі маңызды інжу-маржан ауылдарының бірі – Аль-Биддадан 10 шақырым қашықтықта орналасқан. Сондай-ақ, жазбаларда қаланың алғашқы тұрғындары Аль-Биддадан көшіп келгендер екені көрсетілген. Аль-Вакра «Бидда мен басқа қалалардан тәуелсіз, одан гүлденген және көрінісі жағынан көңілді, ал көлемі жағынан оған тең» деп сипатталған. Олар Абу-Дабиден қолдау алды, себебі Доха мен Аль-Вакра Оманнан оқшауланғандарға ұзақ уақыт бойы пана берген. Соның салдарынан Аль-Вакра Бахрейн және Абу-Даби күштерінің бірлескен шабуылына ұшырады. Кейінірек британдық құжатта «1867 жылдың соңында Доха мен Уакра қалалары уақытша жойылды, үйлер бұзылып, тұрғындары жер аударылды» делінген. Осының нәтижесінде 1868 жылы Бахрейндегі британдық резиденты, подполковник Льюис Пелли, Мұхаммед бин Халифаны тұтқындауға бұйрық берді және оны Бахрейн хакимі лауазымынан шеттетуге жеткізді. Пелли содан кейін Аль-Вакраға сапар шегіп, Мұхаммед бин Танимен кездесіп, британдықтардың Аль-Тани әулетін Катардың билеушілері ретінде мойындаған маңызды келісімге қол қойды. Катардағы британдық резидент Әбу Әл Кассим Мунши 1872 жылы Катар аудандары туралы ескерту жазды. Онда ол «1218 жыл [Григориан күнтізбесі бойынша 1803 жыл] Аль-Вакраны Аль-Бу Айнаин тайпасы басқарды» деп жазған, бірақ Дж. Г. Лоример Аль-Буайнаин тайпасы 1828 жылдан кейін Ар-Руаис пен Фувайриттен Аль-Вакраға көшіп келгенін мәлімдейді.

Осман билігі (1871-1916)

Катар Осман империясының бағынысына өткеннен кейін, майор Өмер Бей түбектің ірі қалалары туралы есеп дайындады. 1872 жылғы қаңтарда жарияланған мақалада соғыс салдарынан Аль-Вакраның халқы азаюы айтылды, халық саны шамамен 400 адамды құрады, ал қаланың кемелері 50 шамасында болды. 1890 жылы аймақта жүргізілген британдық сараптамада 1867 жылғы соғыстың әсерінен зардап шеккен қала қайта жаңғыртылғаны мәлімделді. Саяхатшылар Аль-Вакрада 12 бекініс, кемінде 1000 тұрғын және бірнеше қайық бар екенін жазды. Қаладан оңтүстікке қарай 1 миль қашықтықта орналасқан, 85 фут биіктігіндегі Джабель Аль-Вакра тауы да белгіленді. 1885 жылы Әл-Буанайн және Әл-Жехран тайпаларынан 100 адамнан тұратын Аль-Вакралықтар тобы шейх Жәсім бин Мұхаммед Әл Танимен туған дауға байланысты қаланы тастап, Әл-Гарияға қоныстанды. Шейх Жәсімге қарсы тұру үшін Мұхаммед бин Абдул Вахаб басқаратын коалиция құрылды. Шейх Жәсім мен Мұхаммед бин Абдул Вахаб арасында кездесу өтті, ал пікірталас Аль-Биддада орналасқан османдық канонерлік кемесінің командирі тарапынан жүргізілді. Османдық командирінің коалицияны жалғыз қалдыру туралы ұсынысы шейх Жәсімді ашуландырды. Бұл шейх Жәсімге адал тайпаларды Әл-Гарияға шабуыл жасауға итермеледі, бірақ олар жеңіліске ұшырады, ал Бани Хажр тайпасы аз шығынға ұшырады. 1902 жылдың соңында Османдықтар өз билігін нығайту мақсатында Аль-Вакра мен Зубараға османдық әкімшілік қызметкерлерін орналастырды. Бұл Дохадағы бұрынғы османдық әкімшілік қызметкерлеріне қосымша болды. 1903 жылдың көктемінде османдық Юсуф Бей Аль-Вакраның мудирі болып тағайындалды. Британдықтардың наразылығына байланысты Юсуф Бейдің тағайындалуы ұзаққа соқпады, ол кейін Катардың көмекші каймакамы қызметін атқаруға шақырылды және Аль-Вакраға оралмады. Сол жылы шейх Абдулрахман бин Жәсім Әл Тани Юсуф Бейдің орнына мудир болып тағайындалды. Бұл британ үкіметінің жаңа наразылықтарын тудырды, ол Османның Катардағы кез келген әкімшілік лауазымға адам тағайындау құқығын мойындамады. 1904 жылғы қарашада Османдықтар британдықтардың талабы бойынша лауазымды толығымен жойды. 1907 жылғы желтоқсаннан бастап губернатор шейх Абдулрахман мен Әл-Буанайн тайпасы арасында бірнеше даулар туды. Әл-Буанайн тайпасы жылдық кеме салығын төлеуге қарсылық көрсетті, ал шейх тайпаға 10 000 қатарлық риал айыппұл салып, тайпаның 6 басшысын қуғынға түсірді. Жаза ретінде тайпа басшысының ұлы шейх Абдулрахманды өлтіруге тырысты. Оның әрекеті сәтсіз аяқталып, ол түрмеге қамалды, бірақ кейіннен салық төленгені үшін кешіріліп босатылды. Әл-Буанайн тайпасы кейін Османдықтарға Басраға Әскери гарнизон орнатуды сұрап, Ахмед бин Хатерді елші ретінде жіберді, бұл Катар шейхы Жәсім бин Мұхаммедке қарсы тұруға көмектесуі керек еді. Елші Османдықтардан Жәсім бин Мұхаммедке жолданған екі хатпен оралды. Екі аптадан кейін Әл-Буанайн тайпасы Әл-Хасаның мутасаррифі Махир-пашаға шағымданды. Бұл британдықтар мен османдықтар арасындағы шиеленісті күшейтті, өйткені британдықтар бұл Османдықтарға Катар түбегінде көбірек билік жүргізуге мүмкіндік берді деп сенді.

Британ протектораты (1916-1971)

1925 жылы жасалған британдық сараптама Аль-Вакраны егжей-тегжейлі сипаттайды. Инфрақұрылым және шекаралар туралы айта келіп, Аль-Вакрадағы үйлердің көпшілігі саз бен тастан салынғанын, себебі басқа құрылыс материалдары болмағанын көрсетеді. Қала бастапқыда біртұтас блоктан тұрған, бірақ соңғы жылдары шамамен 800 метр солтүстікке қарай Румайла деп аталатын бөлек аудан пайда болды. Халық санағы кезінде 8000 тұрғын тіркелді, оның ішінде 2000 адам Аль-Буайнаин тайпасынан, 1500 адам Аль-Хувала тайпасынан, 850 адам Аль-Хулаифат тайпасынан, 1000 қара африкалық және 2000 қара африкалық құл болды. Қалған 650 тұрғын басқа этникалық топтар мен тайпалардан құралды. Аль-Хулаифат және Аль-Маадид тайпалары Румайла ауданының жалғыз тұрғындары екені айтылды. Бұл есепте Аль-Вакра тұрғындарының басым бөлігі інжу терушілер, теңізшілер және балықшылар екені де көрсетілген. Сондай-ақ, Аль-Вакра 75 дүкені бар сауда орталығы екені хабарланды. 2008 жылы Аль-Вакрада қала құрылысы жоспары бекітілді. Бұл жоспардың ең маңызды бөліктері Аль-Вакра жағажайын дамыту, қала орталығын жаңғырту және қаланың оңтүстік бөлігін кеңейту болды. Жоспардың басты мақсаты – 600 000-нан астам тұрғынға арналған инфрақұрылымды жақсарту еді. 2013 жылдың қараша айының ортасында 2022 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты үшін салынатын жаңа стадионның жобасы жарияланғаннан кейін, оның әдемі пішіні мен түсіне байланысты интернетте үлкен қызығушылық тудырды.

География

Парсы шығанағының шығысында орналасқан Аль-Вакра, шамамен астана Доханың оңтүстігінде, Аль-Хордың оңтүстігінде, Месаиэдтің солтүстігінде, Умм Салал Мохаммедтің оңтүстік-шығысында және Духанның оңтүстік-шығысында жатыр. Аль-Вакраның жағалауынан жақын жерде шамамен мангр тоғайлары кездеседі. 2010 жылы Катар Статистикалық Агенттігі жүргізген Аль-Вакраның жағалау суларының зерттеуінде орташа тереңдігі шамамен терең емес екені және орташа pH деңгейі 7,95 құрайтыны анықталды. Бұдан өзге, судың тұздылығы 49,14 псу, орташа температурасы 22,78 °C және еріген оттегінің мөлшері 6,6 мг/л болды.

Үйлер

Шеikh Ghanim Bin Abdulrahman Al Thani үйі, жағажайда орналасқан, маңызды тарихи орын болып есептеледі. Бұл ғимарат екі қабатты және оның терезелері әсемдік нысандарын бейнелейтіндей етіп жасалған. Ол 2004 жылы Катар мұражайлар басқармасының (QMA) Реставрация департаменттерінің бақылауымен қайта жөнделді. Мұнда сақталған мадабилер (құрма басу қондырғылары) табылған.

Мешіттер

Бұрын Аль-Вакраның ең үлкен мешіті 1935 жылы салынған Аль-Аюни мешіті болды. Ол жағалауға жақын орналасқан, себебі бұл қаланың ең дамыған және халыққа толы бөлігі еді. Жаңа мешіт басты жолға жақын салынғаннан кейін бұл мешіт қолданыстан шықты. Оның пішіні шаршы, көлемі 16 м х 17 м, жер бетінен 67 см биіктікте орналасқан. Мешіттің ерекшелігі – шығыс жағындағы жалғыз кіреберісі; осы кезеңде Катарда салынған көптеген мешіттерде үш кіреберіс болған. Сыртқы намаз оқитын алаңға бес жол жетеді, олар тар бағаналармен бөлінген. Оған іргелес намаз залы орналасқан, ол сыртқы алаңнан үш түрлі кіреберіс арқылы қолжетімді. Әбу Манаратайн мешіті 1940 жылы жағалауға жақын жерде салынды. Аты айтқандай, бұрын оның екі минареті болған болуы мүмкін. Оның көлемі 27 м х 8 м. Бұрын Әбу Манаратайн мешітінің батысында тағы бір мешіт болған, бірақ ол кейін бөлшектелді. Мешітке бес кіреберіс бар. Минарет конус тәрізді және 9 метр биіктікте. Сыртқы намаз оқитын алаң жоқ, тек жабық намаз залы бар. 1940 жылдары салынған Аль-Субайи мешіті Аль-Вакра мұражайының жанында орналасқан және содан бері жаңартылды, ескі құрылыс материалдары бетон блоктармен алмастырылды. Ол салынғаннан бері үздіксіз пайдаланылып келеді. Ұдайы қосымшалар мен құрылымдық жақсартулардың нәтижесінде қазіргі көлемі 22 м х 13 м. Минарет шаршы негізде және 5,5 метр биіктікте.

Аль-Вакра даму жобасы

2008 жылы қалалық әкімшілік Аль-Вакра қаласын дамыту жөніндегі бас жоспарын жариялады. Алдағы жоспарлар қаланың тарихи инжу жемірін өндіру дәстүрін ерекше назарға білдіруді көздеді. Даму жобаларының арасында үздіксіз жағажай, су паркі, гольф алаңы, теңіз мұражайы, бірнеше қонақүй және мәдени орталық кіретін болды. «Аль-Вакра даму жобасы» деп аталған жобада Аль-Вакраның жаңа орталығы құрылды, ол жеті бөлімге бөлінді, оның ішінде:

«Уакра қақпасы» – ірі мемлекеттік кеңселер мен халыққа қызмет көрсету орталықтары орналасқан арнайы аймақ.

Аль-Вакра негізгі жолы жобасы

Ashghal (Қоғамдық жұмыстар басқармасы) 2018 жылдың соңында қаланың жол жүйесін 600 миллион риалға (QR) толық қайта жаңарту жұмыстарын бастады. Жоба аясында G айналма жолынан Mesaieed Road-қа дейінгі 9 км жол жаңартылды. Бұл негізгі жолды екі қатарлыдан үш қатарлыға дейін кеңейтуді, қосымша төрт қиылыс салуды және айналма жолдарды реттелмелі қиылыстарға айналдыруды қамтиды. Сонымен қатар, Аль-Вакра метро станциясынан басталатын, екі бағытта 160 метрге созылатын туннель салынды. Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге арналған 6,1 км жеке жолдар да салынды. Жоба үш кезеңге бөлініп, бастапқыда 2020 жылы аяқталуы күтілген. Кейіннен аяқталу мерзімі 2024 жылдың соңына дейін ұзартылды.

Көрермендер үшін

Ал Уакраға көптеген қоғамдық саябақтар мен ойын-сауық жобалары бөлінді. Ең маңызды жобалардың бірі – Әл-Уакра мұралық ауылы. Ауылға Әл-Вакра суығы, Әл-Вакра жағажайы және Әл-Вакра портының жанында 3 шақырымнан астам су жағасына созылған қақпалы мешіт кіреді. Ауыл алғаш рет 2008 жылы көпшілікке таныстырылған Әл-Уакра даму жобасының аясында жоспарланған. Әл-Уакра ауруханасының қарсысында орналасқан көп қабатты «Уакра» сауда орталығының құрылысы 2015 жылдың соңына дейін аяқталуы күтілген. Оны Ezdan Group компаниясы жүзеге асырды.

Қоғамдық жағажайлар

Қалада екі негізгі қоғамдық жағажай бар: Аль-Вакра сук жағажайы және Аль-Вакра отбасылық жағажайы. Олар бір-бірінен бірнеше минуттық қашықтықта орналасқан. Аль-Вакра сук жағажайы 2017 жылдың ортасында отбасылық демалысқа бағытталған, сонымен қатар кейбір су спорты түрлерін ұсынатын жағажай ретінде ашылды. Бастапқыда жағажайға кіру тегін болған, бірақ кейіннен белгілі бір қызметтер үшін ақы алу ережесі енгізілді. Жағажайда 2018 жылы іске қосылған үлкен ойын алаңы да бар. Аталған ойын алаңында балаларға арналған ойын құралдарымен қатар, футбол және волейбол ойнауға қолайлы жағдайлар жасалған. Аль-Вакра отбасылық жағажайы – елдегі ең танымал жағажайлардың бірі. Жағажай тегіс және суы аса терең емес. Мұнда балалар ойын алаңы, барбекюге арналған орындар, тұрақ, киім ауыстыру бөлмелері және бірнеше шатырлар бар. Сонымен қатар, футбол мен волейбол ойнауға арналған алаң да қарастырылған.

Сук Вакиф Аль Вакра

Суқ Аль-Вакра немесе Аль-Вакра ескі базары 2014 жылы ашылды және тікелей Вакра жағажайында орналасқан. Базар ғимараты – өткен мен қазіргі заманның үйлесімі. Бұл базар мұралық ерекшеліктерді ескере отырып жобаланған. Жобалау әдісі ескі дәстүрлі ғимараттар стилінде жасалған, үйлер бөлмелерге бөлінген, қазіргі таңда олардың көпшілігі сауда дүкендері болып табылады. Бұл базар Катардағы дәстүрлі үйлердің көрінісін беру үшін жобаланған. Жағалау бойында мейрамханалар топтамасы орналасқан, сондай-ақ ескі стильдегі кемелер мен қайықтар да бар. Суқ Аль-Вакра қонақ үйі базарға іргелес орналасқан және оны Tivoli Hotels Group басқарады.

Денсаулық сақтау

Хамад медициналық корпорациясының бір бөлігі – әл-Уакра ауруханасы 2012 жылдың желтоқсан айында ашылды. Бұл 325 төсек-орынды жалпы аурухана, онда 217 дәрігер жұмыс істейді. Аурухана және оған қосымша ғимараттар 300 000 м2-ден астам аумақты құрайды. Аурухана Катардың оңтүстік аймағына, оның ішінде Әл-Уакра және Месаиед қалаларына қазіргі заманғы медициналық және хирургиялық көмек көрсетеді. Мұнда хирургия, акушерлік, гинекология, стоматология, дерматология және балалар бөлімдері бар. 2014 жылдың желтоқсан айында арнайы диабет орталығы құрылды.

Спорт

Аль-Вакра қаласында "Аль-Вакра спорт клубы" деп аталатын көпсалалы спорт клубы бар, оның футбол командасы Катар футбол лигасының ең жоғары дивизионында, яғни Катар Жұлдыздар Лигасында өнер көрсетеді. Клубтың үй стадионы – Сауд бин Абдулрахман стадионы, ол көп мақсатты стадион болып табылады. Стадионның сыйымдылығы 20 000 орындыққа жетеді. Қала 2022 жылғы ФИФА Әлем Кубогын қабылдауға атсалысты, бұл үшін Ал Жануб стадионы пайдаланылды, ол бұрын Аль-Вакра стадионы деп аталатын және 40 000 көрерменді қабылдай алады. Стадионмен қатар, орталық алаңда базар, мектеп, мейрамханалар және саябақтар орналасқан. 2022 жылғы Әлем Кубогы аяқталғаннан кейін Сауд бин Абдулрахман стадионының орнына стадионды басқару "Аль-Вакра спорт клубына" берілді. Стадион дизайны Заха Хадидпен жасалған және дәу кемесінің (dhow) желкендерінің пішінінде ұсталған.