Кіріспе

Интерн-дәрігерлердің жұмыс кестесі

Медициналық резиденттердің жұмыс уақыты – медициналық интерн-дәрігерлер мен резиденттердің медициналық резиденттура кезіндегі (көбінесе ұзақ) жұмыс ауысымдары. Америка Құрама Штаттарының Медициналық бітірушілерді аккредиттеу жөніндегі кеңесінің ережелеріне сәйкес, резиденттерге аптасына 80 сағаттан аспайтын, 4 апталық орташа есеп бойынша жұмыс істеуге рұқсат етіледі. Резиденттер мамандығына және мамандық ішіндегі айналымға байланысты аптасына 40–80 сағат жұмыс істейді, кейде бір аптада 136 (168-ден) сағатқа дейін жұмыс істейді. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, бұл жұмыстың шамамен 40%-ы тікелей пациенттерге көмек көрсету емес, құжаттармен жұмыс сияқты қосымша көмек болып табылады. Жаңа түлектерге көбінесе сағаттық төлем емес, белгілі бір жалақы төленеді; ал кейбір аймақтарда оларға еңбек ақысынан тыс жұмыс үшін қосымша төлем жасалады. Жұмыс уақытының шектелуі дұрыс емес есеп беруге алып келді, яғни резиденттер есептелгеннен көп жұмыс істейді. Бірінші және екінші курс студенттері арасында жүргізілген 3604 адамды қамтитын сауалнамада респонденттердің 20%-ы түнде орташа есеппен 5 сағат немесе одан аз ұйықтаса, ал 66%-ы 6 сағат немесе одан аз ұйықтасады. 2021 жылдың мамыр айында жарияланған маңызды зерттеуде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен Халықаралық еңбек ұйымы 2016 жылы әлемде 745 000-нан астам адамның ұзақ жұмыс істеу салдарынан (аптасына 55 сағат немесе одан да көп) жүрек ауруынан немесе инсульттан қайтыс болғанын бағалады, бұл ұзақ жұмыс уақытына ұшырауды ең көп ауруға себеп болатын кәсіптік тәуекел факторы етеді.

Жұмыс жүктемесінің жоғары болу себептері

Медициналық резидентуралар көбінесе тағылымдама алушылардан көп уақыт жұмыс істеуді талап етеді. Тағылымдама алушылар дәстүрлі түрде белгіленген кезеңдерде жұмыс істеуге міндетті, ал кезеңнің аяқталу уақыты ағымдағы жағдайларға байланысты болады. Бұл жүйенің икемділігі оны жеміссіз пайдалануға мүмкіндік береді. Жас дәрігерлердің келіссөз жүргізуге мүмкіндігі шектеулі және жұмыс берушіні ауыстыру қиын. Бұл олардың еңбек жағдайларына әсер ету мүмкіндігін азайтады. Ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуге қарсы шығушылар АҚШ-тағы резиденттерге сәйкес келетін қызметке басқа балама жоқ екенін, яғни резиденттер жұмыс істеудің барлық шарттарын, соның ішінде өте ұзақ жұмыс уақытын қабылдауы керек екенін, сондай-ақ көп жағдайда нашар бақылаумен күресуге тура келетінін атап көрсетеді. Сондай-ақ, терең ұйқы күндіз жиналған зиянды заттарды тазартуға көмектеседі деген дәлелдер бар. Осылайша, терең ұйқының бұзылуы келесі күні таңертең ми-жұлын сұйығында Альцгеймер ауруында жиі кездесетін бета-амилоид ақуызының жиналу деңгейін арттырады. Ұйқының созылмалы жетіспеушілігі және оның нәтижесінде туындайтын шаршау мен стресс жұмыс өнімділігіне және жұмыс орнындағы жазатайым оқиғалардың көбеюіне әсер етеді. Бұған қоса, әлеуметтік салдары да бар. АҚШ-тағы тұрақты түнгі ауысымда жұмыс істейтін үйленген әкелердің ажырасуға ұшырау ықтималдығы күндіз жұмыс істейтін әкелеріне қарағанда 6 есе жоғары, ал үйленген аналар үшін бұл көрсеткіш 3 есе артады.

Ұйқының жетіспеушілігінің пациенттерге әсері

Көпшілік және медициналық білім беру жүйесі ұзақ сағаттар жұмыс істеудің өнімсіздікке алып келетінін мойындайды, себебі ұйқының жетіспеуі медициналық қателердің көбеюіне және назар аудару мен жұмыс жадының жұмысына әсер етеді. Сонымен қатар, ұйқыдан айырылған адамдар өздерінің денсаулықтарының нашарлауын аз бағалайды. Бір зерттеуде 24 сағат бойы ояқ күйде болғаннан кейін, қол-көз үйлесімділігі шамамен 0,10% алкоголь концентрациясында байқалатын деңгейге дейін төмендегені анықталды. 959 дәрігерді қамтитын мета-талдау көрсетті, 24-30 сағат бойы ұйқысыздық дәрігерлердің жалпы көрсеткіштерін шамамен 1 стандартты ауытқуға, ал клиникалық көрсеткіштерін 1,5 стандартты ауытқудан артық төмендеткен. Дәрігердің біліктілігіне жұмыс істеген сағаттардың саны, үздіксіз жұмыс істеген сағаттардың саны, ұйқының үлгілі болуы, сондай-ақ келесі ауысымға ақпарат беру жиілігі мен жылдамдығы әсер етеді. "Түнгі ауысым" циркадтық ритмнің бұзылуына байланысты күндізгі және түнгі ауысымдардың арасындағы күрт өзгерістердің салдарынан ерекше зиянды әсер етеді, бірақ жұмыс уақытын шектеулерге бейімделудің ең көп қолданылатын тәсілі болып табылады. Көптеген зерттеулер ұйқының жетіспеуіне байланысты медициналық резиденттердің жұмыс қабілетінің төмендеуін көрсеткен. Жедел жәрдем бөліміндегі резиденттердің түнгі ауысымдағы ұйқы уақыты күндізгі ауысымдағыдан аз болды, сондай-ақ олар манекенге интубация жасау үшін көбірек уақыт жұмсады және түнгі ауысымда триаж симуляциясында көбірек қателіктер жасады. Бірінші курс студенттеріне ЭКГ аритмиясын анықтау тапсырмасы берілген кезде, ұйқыдан айырылғанда, жақсы демалыс алғандағыдан әлдеқайда нашар нәтижелер көрсетті. Медициналық резиденттер де бір түнгі кезекшіліктен кейін лапароскопиялық процедураларды орындау үшін көбірек уақыт жұмсады және қателіктер жасады. 2004 жылғы маңызды зерттеуде ұйқының жетіспеуін азайту интенсивті терапия бөлімшелеріндегі қателіктерді айтарлықтай төмендеткені анықталды. Зерттеуде бірінші курс жас дәрігерлердің кестесі ұйқының жетіспеуі, циркадтық ритмнің бұзылуы және ақпарат беру мәселелерін азайту мақсатында қайта қарастырылды, бұрын үш ауысым болған жерге төрт ауысым тағайындалды және ауысымдардың соңында ақпарат беру үшін бір сағаттық үзіліс қарастырылды. Әр жас дәрігер екі кесте бойынша да мұқият бақыланды. Қателіктер тіркелді (және түзетілді), содан кейін олардың ауырлығы басқа дәрігерлермен бағаланды, олар қателіктердің қай емдеу кезінде жасалғанын білмеді. Дәрігерлер мен бақылаушылар олар зерттеуге қатысып жатқанын білді.

Қызмет уақытын шектеудің әсері

Теориялық тұрғыдан қарағанда, жұмыс уақытын шектеулер жұмыс істелген сағаттарды азайтуға тиіс. Бірақ іс жүзінде олар осылай болмауы мүмкін, себебі шектеулер әрқашан сақталмайды. Жұмыс уақытын шектеудің пациенттердің денсаулығына тигізетін әсерін бағалауға арналған зерттеулердің нәтижелері әртүрлі. Көптеген зерттеулер өзіндік бағаланған жұмыс сағаттарына, қателерге және ұйқының жетіспеуіне сүйенеді, бұл қателіктерге кең мүмкіндік береді. Көбінесе бақылау, сезімдік тесттер және қан гормондарының деңгейі сияқты объективті өлшемдер қолданылмайды. Пациенттердің өлімі мен зиян келтіру көрсеткіштері жиі жауапты айнымалы ретінде пайдаланылады. Осы мәселе бойынша жасалған көптеген зерттеулер белгілі бір мамандыққа қатысты, сондықтан оларды барлық медициналық резиденттура бағдарламаларына жалпылау мүмкін емес.

АҚШ-тағы ACGME шектеулеріне қатысты ескертулер

2003 жылы АҚШ-та ACGME енгізген жұмыс уақытын шектеу шаралары реформалардан бұрынғы және кейінгі науқастардың жағдайын салыстыратын көптеген зерттеулерге жол ашты. Олардың көпшілігі айтарлықтай әсер етпегенін көрсетті. Бұл медициналық қызметкерлердің де сезімімен сәйкес келеді. 1980 жылдан 2013 жылға дейінгі 135 зерттеуді қамтитын 2014 жылғы жүйелі шолу науқастар қауіпсіздігінің жалпы жақсармағанын көрсетті, бірақ жұмыс уақытын шектеу кейбір жағдайларда аурушаңдық деңгейін арттырғанын көрсетті. 2015 жылы жүргізілген 27 зерттеуді қамтитын тағы бір жүйелі шолу ұқсас нәтижелерді көрсетті, ал 2007 жылғы 8 миллионнан астам Medicare жүйесінен ем алушылардың ауруханаға түсуіне қатысты зерттеу ACGME стандарттары енгізілгенге дейін және кейін өлім-жітім көрсеткіштерінде ешқандай айырмашылықты көрсетпеді.

2003 жылғы реформа

Ветерандар әкімшілігінде 318 636 науқасқа жасалған зерттеу жұмыс уақытын шектеу ұқсас диагнозға ие науқастар арасындағы өлім-жітімді айтарлықтай төмендеткенін көрсетті. Тағы бір зерттеу 2003 жылғы ACGME реформасының шектеулері ұлттық ауруханалар саршынамасынан алынған 1 268 738 хирургиялық емес науқастарда өлімге қатысты салыстырмалы тәуекелді аздап төмендеткенімен байланысты екенін анықтады.

2011 жылғы реформа

Қызмет уақытының шектеулері туралы сауалнама жүргізілген кезде, медициналық және хирургиялық резиденттер, сондай-ақ резиденттік факультет пациенттердің қауіпсіздігі өзгермегенін немесе нашарлағанын сезінеді. Сонымен қатар, көптеген резиденттер өздері тіркеген қателердің көбейгенін байқады. Көптеген зерттеулер өздігінен хабарланған жұмыс сағаттарына сүйенеді, бірақ жұмыс уақытын азайтып көрсетуге елеулі ықпал ететін бірнеше маңызды себеп бар: Бірі – резиденттер жұмыс уақытын бұзу туралы хабарлаған жағдайда қорғау шаралары заңмен қарастырылмаған. Екіншіден, жұмыс уақытын бұзудың салдары аккредиттеуден айырылу болып табылады, бұл медициналық резиденттерге кері әсер етеді және мамандық бойынша аттестатталуына кедергі келтіреді. Соңында, кейбір резиденттер өздерінің резиденттік бағдарламаларынан жұмыс уақытын азайтып көрсетуге қысым көруі мүмкін, тіпті олай істемесе жазалануы да мүмкін. Бұған қоса, осы зерттеулер – әсіресе оң нәтижелерді көрсеткендер – электрондық медициналық жазбаларды кеңінен пайдалану, командалық күтімге көшу және ең жақсы тәжірибелерді енгізу сияқты нәтижелерге оң әсер ететін факторларды ескермеуі мүмкін. Қызмет уақытының ережелері медициналық қателердің түпкі себептерін шешпеуі мүмкін және пациенттердің жағдайына кері әсер ететін жаңа проблемаларды тудыруы мүмкін. Қызмет уақытын сақтау мақсатында резиденттер пациенттерін жиі басқа резиденттерге тапсыруға мәжбүр, бұл қарым-қатынас бұзылуына, күтімнің үздіксіздігіне нұқсан келтіруі және қателердің көбеюіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, көптеген зерттеулер көрсетіп тұрғандай, резиденттердің қарауына тиіс пациенттер саны артқан, бірақ уақыт жетіспейтін, нәтижесінде әкімшілік жұмыс көбейіп, пациенттерге тікелей көмек көрсетуге және білім беруге уақыт азайған. Бір жүйелі шолу көрсеткендей, резиденттердің білімі қызмет уақытының ережелерінен кері әсер көрді, ал медициналық білім білім мен құзыреттілікке әсер ететінін ескерсек, бұл дұрыс емес шешімдер қабылдануына және медициналық қателерге әкелуі мүмкін. Сот процесінің бастапқы кезеңдерінде сәттілік болды, бірақ АҚШ Конгресі 2004 жылы Зейнетақы қорларын теңгерім туралы заңды қабылдағаннан кейін сәтсіз аяқталды, бұл заң сәйкес келетін бағдарламаларды федералды монополияға қарсы заңдардан босатып жіберді. Дәрігерлердің жетіспеушілігі бар жерлерде ұсынылған шешімдердің бірі – медициналық білім берудің құнын төмендету және дәрігерлер бұрын атқарған міндеттерді қабылдайтын медбикелерді кеңінен оқыту. Дәрігерлердің жұмыс жағдайын жақсарту жұмысқа қабылдауды арттырып, олардың мамандықтан кетуін азайтуы мүмкін.

Америкалық реттеу

Бұл мәселе АҚШ-та саяси тұрғыдан даулы болып табылады, себебі федералдық ережелер медицинаны бітірген студенттің медициналық ординатурасы кезінде тағайындалатын сағаттар санын шектемеді. 2003 жылдан бастап, 2011 жылы қайта қаралып, Медициналық білім берудің аккредиттеу кеңесінің (ACGME) ережелері апталық жұмыс уақытын 80 сағатқа дейін шектеді. 2018 жылдан бастап, ауысымдар (шекті ерекшеліктермен) тікелей пациенттерге күтім көрсетуге 24 сағаттан аспауы тиіс, ал күтімді беруге ауысуға (келісу, жазбаларды толтыру сияқты) қосымша 4 сағат беріледі – бірінші, екінші және үшінші курс резиденттері үшін. ACGME апталық жұмыс уақытын 80 сағатқа дейін, түнгі кезекшілікті үштен артық емес жиілікпен, ең ұзақ ауысымды 30 сағатқа дейін және ауысымдар арасында кемінде 10 сағат демалыспен шектеді. Бұл шектеулер міндетті болмаса да, аккредиттеу үшін сақталуы талап етіледі. Медицина институты (IOM) 2008 жылғы желтоқсан айындағы «Резиденттік жұмыс сағаттары: ұйқыны, қадағалауды және қауіпсіздікті арттыру» есебінде ACGME ұсыныстарын негізге алды. IOM есебінде 4 апта ішіндегі орташа жұмыс аптасы 80 сағатты құраса да, интерндер (PGY 1) үшін бір ауысымдағы жұмыс уақыты 16 сағаттан аспауы керек екені ұсынылды. IOM сондай-ақ 30 сағатқа дейін созылатын ауысымдар кезінде кешкі 10-нан таңғы 8-ге дейін стратегиялық ұйқыға отыруды ұсынды. ACGME 2-ші және одан жоғары курстағы резиденттер үшін 30 сағаттық ауысымдарда кешкі 10-нан таңғы 8-ге дейін стратегиялық ұйқыны ресми ұсынды, бірақ бұл бағдарламаны орындау үшін міндетті талап етілмеді. Сондай-ақ, резиденттерге күн сайын ұйқыларын толықтыруға және демалыс күндері ұйқысыздықтан арылуға мүмкіндік беру үшін ауысымдар арасында ауыспалы демалыс уақытын беруге кеңес беріледі. ACGME ережелері медициналық резиденттердің ұйқы уақытын ұлғайтуға және пациенттердің қауіпсіздігін жақсартуға бағытталған болса да, жаңа резиденттердің біліміне және жұмыс орнындағы оқу мәдениетіне күтпеген салдарлар әкелді. 2017 жылы ACGME ережелерін тағы да өзгертті, себебі 2014 жылдың шілдесінен 2015 жылдың маусымына дейін 117 жалпы хирургиялық ординатура бағдарламасында жүргізілген сынақ болды. «Хирургиялық стажерлар үшін жұмыс уақытының икемділігі» (FIRST) сынағында бағдарламалар кездейсоқ түрде қазіргі ACGME жұмыс уақытының шектеулерін сақтайтын топқа немесе ең ұзақ ауысымдар мен ауысымдар арасындағы демалыс уақыты туралы ережелерді алып тастаған икемді саясаты бар топқа тағайындалды. Операциядан кейінгі өлім-жітімнің немесе ауыр асқынулардың 30 күндік көрсеткіштерін қарастырғанда, жұмыс уақытын шектеу саясаты өлім-жітімнің немесе ауыр асқынулардың жоғарылауымен байланысты емес екені анықталды. Серотонин синдромы сол кезде кеңінен танылмаса да (үй қызметкерлері де, қадағалаушы дәрігер де), Белл комиссиясы үй қызметкерлерінің ұйқысынан айыру мәселесін қарастыруды жалғастырды. Оның ұсыныстары 1989 жылы Нью-Йорк штаты тарапынан қабылданды, және резиденттердің ауруханада бірінен соң бірі 24 сағаттан аспайтын уақытқа және аптасына 80 сағаттан аспайтын уақытқа, үйде үнемі қадағалаушы дәрігердің болуымен шектелді. Медициналық резиденттердің жұмыс уақытын шектеуге бағытталған басқа да федералдық нормативтік және заңнамалық әрекеттер жасалса да, олардың ешқайсысы қабылданбады. Америка медицина қауымдастығының президенті доктор Ричард Корлин «Резиденттің неге осында екені мәселесін қайта қарау қажет» деп мәлімдеді. 2003 жылдың 1 шілдесінде ACGME барлық аккредиттелген ординатура бағдарламалары үшін жұмыс уақыты талаптарын енгізді, содан бері 2011 жылы қайта қаралып келді. Стажерлер 4 апталық кезеңде аптасына 80 сағаттан артық жұмыс істеуге тағайындалмайды, оның ішінде үйдегі түнгі кезекшілік уақыты да ескеріледі. Стажерлер таңғы және түскі білім беру бағдарламаларын қоса алғанда, бірінен соң бірі 24 сағаттан артық жұмыс істеуге болмайды. Амбулаториялық және стационарлық емдеуді жалғастыруға, күтімді беруге ауысуға, білім беруді талқылауға және ресми оқу шараларына 6 сағатқа дейін уақыт жұмсауға болады. Резиденттер 24 сағат жұмыс істегеннен кейін жаңа пациентке жауапкершілік қабылдамайды. Стажерлер әр аптада 48 сағат демалысқа немесе аптасына кемінде 24 сағат демалысқа ие болуы керек, бұл көрсеткіш 4 апталық кезеңде есептеледі. 24 сағаттық ауысым аяқталғаннан кейін стажерлер қайтадан жұмысқа кірісуден бұрын кемінде 10 сағат демалуға тиіс. Ұзақ емес жұмыс уақытын аяқтағаннан кейін демалысқа және жеке іс-шараларға жеткілікті уақыт берілуі керек. Барлық демалыс уақыты клиникалық немесе оқу қызметіне тартылудан толығымен босатылуы тиіс. Шұғыл жәрдем бөлімінде жұмыс істейтін стажерлердің ауысымы 12 сағаттан аспауы керек. Стажер және оқу орны пациентке күтім көрсету жауапкершілігі жұмыс уақыты саясатымен шектелуі мүмкін емес екенін әрқашан есте сақтауы керек. Стажер пациентке күтім көрсетуге қатысқанда, оны тоқтату мүмкін болмаса, тұрғынға көмек көрсету үшін мүмкіндігінше тезірек қосымша көмек көрсетілуі керек. Стажерлер кез келген 4 апталық кезеңде әр үшінші түндік кезекшіліктен артық тағайындалмайды. Медициналық резиденттер үшін максималды жұмыс уақыты саясатын енгізуге байланысты тағы бір мәселе – оның орындалуын қадағалау, ондағы кейбір ұсыныстар медициналық резиденттерге федералдық қорғауды кеңейтуді қамтиды, осылайша олардың сақталуын қамтамасыз етуге және медициналық резиденттерге белгілі бір еңбек құқықтарын беруге болады. Қазіргі ACGME саясатында да қателіктер бар. Резиденттік жұмыс уақытының шектеулерін бағалау және орындау қиын. Сондай-ақ, жұмыс уақытын сақтауды қадағалауға кім жауапты екені белгісіз (яғни штаттық лицензиялық кеңестер, ординатура бағдарламалары, қадағалаушылар, резиденттер және т.б.). Сонымен қатар, бір өлшемге сәйкес келетін шешім идеалды болмауы мүмкін, себебі белгілі бір жұмыс уақытының қажеттілігі мамандықтар арасында өзгеруі мүмкін.

Желідегі қиындықтарды жеңу тетіктері

ACGME стратегиялық ұйқыны ұсынса да, ұйқының шаршауды жеңілдету тәсілі ретіндегі тиімділігін бағалаған ешқандай зерттеу жүргізілген жоқ. Ұзақ сменаларда ұйқыны міндеттеу шаршауды азайтуға және қателерді төмендетуге бағытталған шағын қадам болуы мүмкін. Резиденттерге жасалған сауалнамалар көрсеткендей, білім беруге көбірек мән беру, жұмыс жүктемесін азайту және қосымша көмек көрсету пациенттердің жағдайын жақсартуға көмектеседі. Ауруханалардағы ең жақсы тәжірибелерге және резиденттура кезінде нәтижеге байланысты төлем сияқты дәрігерлерді ынталандыруға назар аудару, осы шешімдердің кейбірін іске асыруға көмектеседі. Циркадтық бұзылыстарды азайту үшін смена уақытын күрт өзгертуден аулақ болу, көбірек ұйқы алу (ол ұйқы кестесін икемді етеді) және кофеин мен белгілі бір толқын ұзындығындағы жарықтан пайдалану сияқты шаралар бар.