Кіріспе

Франциядағы үңгір және археологиялық ескерткіш

Коскер үңгірі Францияның Марсель қаласындағы Морджоу шығанағында, Морджоу төбесінің жанында орналасқан. Үңгірдің кіреберісі голоцен кезеңіндегі теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты су астында қалған. Үңгірде түрлі тасқа қашалған ежелгі суреттер кездеседі. Оның су астындағы кіреберісі 1985 жылы кәсіби су асты жүзуші Анри Коскер тапқан. Үңгірге апаратын су асты жолы 1990 жылға дейін үңгірді зерттеуші су асты жүзушілермен, үңгірдің археологиялық сипатын білмей, кезең-кезеңімен зерттелді. Тек 1990-1991 жылдар арасындағы су асты зерттеулерінің соңғы кезеңінде ғана үңгірді зерттеушілер су астындағы бөліктен шықты. Үңгірдің екінші жағынан алғаш шыққан су асты жүзушілер ежелгі суреттерді бірден таба алмады. Үңгірге Анри Коскердің есімі берілді, оның бар екені 1991 жылы үш су асты жүзуші үңгірде жоғалып, қаза болғаннан кейін жарияланды.

Сипаттама

Қазір үңгірге суға түсушілер ұзын туннель арқылы кіре алады; кіреберісі теңіз деңгейінен төменде орналасқан, ал теңіз деңгейі үңгірде адамдар тұрған кезден бері көтерілген. Плейстоценнің мұздық дәуірлерінде Жерорта теңізінің жағалауы бірнеше километрге оңтүстікке қарай жылжыған, ал теңіз деңгейі үңгір кіреберісінен әлдеқайда төмен болған.

Ашу және тарихы

Кәсіби суға түсуші Анри Коскэр 1985 жылы суға түсуші досы көрсеткен үңгірдің суға батып кеткен кіреберісін тапты. Сол жылы ол су асты галереясын бірте-бірте жалғыз өзі, содан кейін досы және клубынан суға секіру нұсқаушысымен бірге "стратумға" (галерея тарылып, 90 градусқа бұрылатын және жер асты көліне ашылатын бөлік) жеткенше зерттеді. 1985 жылы Коскэр жалғыз өзі қайтып келіп, жер асты көлін тапты, бірақ шамның істен шығуы оны кері шегінуге мәжбүр етті, ол қатты қорқынышқа ұшырады. 1990 жылдың маусым айында Коскэр Кассиске суға түсуге келген бельгиялық үңгір суға түсуші ағайынды Бернард пен Марк Ван Эспеннен көмек сұрады. Коскэрдің нұсқауларымен екі бауырлас Морджо шаңырағының жанында, Пойнт-де-ла-Войльдің етегінде 37 метр тереңдікте галереяның кіреберісін тапты. Олар көтерілетін галереяны ұстанды, еденді жауып тұрған балшық пен ұсақ саз тұнбаларының бөлшектерін көтеріп, су астындағы көрінуді нашарлатпау үшін галерея төбесінің жанынан баяу және мұқият жүзіп өтті. Олар 1985 жылы Коскэр көрген ауа қоңырауының үстіндегі жер асты көліне жетті. Олардың бағыт-бағдар сызығы тым қысқа болғандықтан, бауырластар қауіпсіздік үшін галерея кіреберісіне қарай сызықтың бойымен кері қайтуға мәжбүр болды, бірақ қоңырауға шыға алмады. Осы кезде үңгірдің су астында қалған бөлігі зерттелмеген еді. 1991 жылдың маусым айында Марк Ван Эспен Кассиске оралды. 24 маусымда ол Анри Коскермен бірге тағы да суға түсті, екеуі де үңгірдің соңына жетуді көздеді. Осы кезде Марк Ван Эспен үңгірдің су астында қалған бөлігіне қауіпсіз өту үшін қажетті бағыт-бағдар сызығының соңғы бөлігін орнатты. Олардың үңгірге кіруі отыз минутқа созылды, осы уақытта олар тікелей кіреберістен басталатын алғашқы бөлмені ғана қысқаша зерттеуге үлкерді. Бірнеше күннен кейін, 1991 жылдың 9 шілдесінде Коскэр өзінің достары мен суға түсу клубының нұсқаушылары – Сендрин Коскер (оның немересі), Янн Гоган және Паскаль Ориольмен бірге үңгірді зерттеуді шешті. 1991 жылдың 1 қыркүйегінде үңгірде үш адам қаза тапты. Гренобльден келген үш суға түсуші кіру галереясының (175 м) шығуын таба алмады. Анри мен Янн галереядан үш құрбандықтың денесін іздеуге қатысты. Екі күннен кейін, 1991 жылдың 3 қыркүйегінде Анри Марсельдегі Теңіз істері департаментіне үңгір туралы хабарлады. Ақпарат Дирекция археологиялық зерттеулерге (DRASM), содан кейін Мәдениет министрлігіне қарасты Аймақтық археология қызметіне жіберілді. 2001-2005 жылдары Люк Ванрелл басшылығымен бес жоспарланған археологиялық зерттеу операциясы ұйымдастырылды (IMMADRAS (Société de travaux sous marins) / DRAC PACA / LAMPEA (LAboratoire Méditerranéen de Préhistoire Europe Afrique)), ал 2010-2015 жылдары (2012 жылы операция өткізілмеді) дәл сол басшылық астында тағы бес операция жүргізілді, бұл жұмыстарға Мишель Олив (DRAC PACA / LAMPEA) да қатысты. Мәдениет министрлігі мен Анри Коскэр арасында 2001 жылғы 17 қаңтардағы алдын алу археологиясы туралы заңға негізделген дау бар. Бұл заң өнертапқышқа өтемақы төлеуді қарастырады – біржолғы төлем немесе 30 жылдық пайданы бөлісу схемасы, бұл төлем оператор археологиялық қызығушылық деңгейін бағалау нәтижесінде төленеді. Анри Коскэр сондай-ақ сыйлық және үңгірдің фотосуреттерінен түскен табыстың бір бөлігін қайтаруды талап етті.

Тарихқа дейінгі суреттер

Үңгірдің бес бөлігінің төртеуі тұрақты немесе уақыт-уақыт теңіз суымен жабылып, сол жерлердегі үңгір қабырғаларындағы суреттерді жойды. Жоғарғы палеолитке жататын екі бөлек кезеңде жасалған шамамен 500 үңгір өнерінің үлгісі сақталған. Бірінші кезең, шамамен 27 000 жыл бұрынғы (Граветт дәуірі), 65 қолдың сылуынан тұрады, олардың 44-і қара, ал 21-і қызыл түсті. Ал соңғы кезеңге жататын өнер 19 000 жыл бұрынғы (Солутрей дәуірі) және әртүрлі жануарлар мен адамдардың әлдеқайда күрделі бейнелерін қамтиды. Үңгірде барлығы 177 жануар суреті табылды, олардың ішінде 63 жылқы, 28 сайыс, 17 бұғы, 10 бизон және 7 аурок бар. Сонымен қатар, 9 естік және 3 үлкен кайрадан тұратын 16 теңіз жануарының сирек кездесетін бейнелері, сондай-ақ медузалар мен балық немесе кит болуы мүмкін әртүрлі суреттер де бар. Адам суреттерінің арасында көптеген жыныстық символдар бар, сонымен қатар Ласко сияқты басқа үңгірлерде де кездесетін "өлтірілген адам" мотивінің бір мысалы бар.