Кіріспе

Лимфалық тіндердің құрылымы

Жасыл орталықтар (ЖО) – екінші лимфоидты органдардағы В-клеткалар аймағындағы (фолликулалар) уақытша қалыптасатын құрылымдар – лимфа түйіндері, ішек Пейердің жапсырмалары және сілекей безі – онда жетілген В-клеткалары белсендіріледі, көбейеді, дифференциацияланады және антидене гендерін (жоғары туыстыққа жетуге бағытталған соматикалық гипермутация арқылы) мутациялайды, бұл қалыпты иммундық жауап кезінде болады; жасыл орталықтың көп бөлігі В-клеткалары (ЖОК) дененің макрофагтарымен жойылады. Наивті В-клеткалары мен ЖО В-клеткалары арасында көбею белсенділігінің деңгейі, мөлшері, метаболизмі және энергия өндірісі сияқты бірнеше маңызды айырмашылықтар бар. В-клеткалары Т-тәуелді антигенмен фолликулалық В-клеткаларын белсендіргеннен кейін динамикалық түрде дамиды. Жасыл орталықтың қалыптасуы лимфа түйінінің фоликулалық аймағындағы В және Т-клеткаларының өзара әрекеттесуін, CD40-CD40L байланысын, NF-kB сигнализациясын және IRF4 және BCL6 экспрессиясын қамтиды. ЖО В-клеткалары жасыл орталықтың екі ерекше аймағынан өтеді: жарық аймақ және қараңғы аймақ. Шапшаң және мутациялық клеткалық бөліну кезінде жасыл орталықтың қараңғы аймағындағы В-клеткалары центробласттар деп аталады. Бұл В-клеткалары қараңғы аймақта көбейіп, жарық аймаққа көшкеннен кейін центроциттер деп аталады және фолликулалық дендриттік клеткалардың (ФДК) қатысуымен фолликулалық көмекші Т-клеткалары (ТФГ) арқылы іріктеледі. Олардың центробласт-центроцит циклінің белгілі бір кезеңінде жетіліп келе жатқан В-клеткалары антидене шығаратын плазмалық клетка ретінде жасыл орталықтан шығу үшін соңғы дифференциациялық сигналды алады, бұл жасушалар көп мөлшерде антидене шығарады немесе сол антигенмен келесі кездесуде қайта белсендіріле алатын жад В-клеткасы болады. Іріктелген В-клеткалары мутациялық центробласт бөлінуінің және центроциттердің іріктеуінің толық циклын қайта бастауы мүмкін. Осылайша, адаптивті иммундық жүйе, ішінара осы жасыл орталық реакциялары арқылы, уақыт өте келе антигендерді жақсырақ тани алады.

Т-фолликулярлық көмекші жасушалардың түйіндік ортадағы рөлі

Лимфа түйіндерінің фолликулдарында Т-фолликулярлық көмекші жасушалар деп аталатын Т-көмекші жасушалар болады, олар герминалды орталықтың қалыптасуын және ГК В жасушаларының плазмалық жасушалар мен жад В жасушаларына дифференциациялануын ынталандырады. Алғашқысы әлі де басым көбейіп және мутацияланатын В-жасушаларды қамтиды, ал екіншісі В-жасушаларын іріктеу аймағы болып табылады. Бұл аймақтар 10 күннен кейін герминалды орталықтың дамуы тоқтатылады, ол шамамен 3 аптадан соң аяқталады.

Медициналық маңызы

Жасушалық орталықтар бейімделуші иммундық жүйенің маңызды құрылымдары болғандықтан, олардың бұзылуы көптеген иммундық ауруларға, мысалы, ревматоидты артритке, иммуножеткілікке және DLBCL және Беркитт лимфомасы сияқты көптеген лимфомаларға қатысты.

Эволюциядағы тұқымдық орталықтар

V(D)J рекомбинациясы барлық омыртқалы жануарларда байқалатын болса да, герминативтік орталықтар (GC) жылуқанды жануарларда пайда болды. Эволюциялық жаңа жағдайларда, дене температурасының көтерілуі микроорганизмдердің көбеюіне, тіндерде таралуына және олардың антигендік түрленуіне әсер еткен кезде, бұл уақытша, бірақ үнемі байқалатын гистологиялық құрылымдар тиімді болып шықты, себебі олардың ерекше микроортасы бастапқы кең спектрлі иммундық жауаптан нақты иммундық жауапқа өтуге қолайлы жағдайлар жасады, нәтижесінде В-жасушалары жоғары туыстық антиденелерді (Ab) өндіретін және ұзақ мерзімді гуморальды иммундық жадты сақтайтын жасушаларға дифференциацияланды. Суыққанды омыртқалы жануарлардың арасында балықтарда "пигменттелген "мелано макрофагтармен қоршалған Aicda+ жасушаларының шоғыры" түрінде функционалдық ұқсас құрылымдар кездеседі.