Кіріспе
Польшалық сәулетші және тарихшы (1909–1966)
Герард Циолек (24 қыркүйек 1909 – 15 ақпан 1966) – поляк сәулетшісі, сондай-ақ саябақтар мен бақтар тарихының көрнекті маманы.
Gerard Ciołek (24 September 1909 – 15 February 1966) was a Polish architect, as well as a leading historian of parks and gardens.
Өмірбаян
Жерар Антоний Чолек Австро-Венгрияның Буковина герцогтығындағы (қазіргі Украина) Выжница қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы, Адольф және Людвика (қыздығы Мельц, сондай-ақ Мельц) Чолек Галиция мен Буковинадан шыққан. Әкесі Австриялық салық кеңсесінде жоғары лауазымды қызметкер болған, алдымен Кутыда, содан кейін Карпатиядағы Выжницада. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және Австро-Венгрия империясы құлағаннан соң Выжница Румыния құрамына енген. 1921 жылы Чолектер екі баласымен Буковинадан жаңадан құрылған Польша Республикасына көшіп, оңтүстік Люблин қаласына қоныстанды. 1929 жылы Люблиндегі Станислав Сташиц лицейін бітіргеннен кейін Жерар Чолек ел астанасы Варшавада жоғары білім алды. Алғашқыда ол Варшавадағы Көркемсурет академиясында сурет салу және бояуды (әсіресе "en plein air" акварельдерін) оқымақ болған. Бірақ, кейін Варшава политехникалық институтында (Политехника Варшавская) сәулет өнерін таңдады. 1930 жылдардың ортасында Чолек Политехника Варшавскаяда профессор Оскар Сосновскийдің ғылыми көмекшісі болды. Шамамен 1937 жылы ол парктің және бақтың тарихы мен дизайнына қызығушылық танытты. Сонымен қатар, қала құрылысы, аймақтық жоспарлау және адам қоныстары мен олардың нәзік экологиясы арасындағы үйлесімділікке де қызығушылық білдірді. 1939 жылдың маусымында ол Регина Найдерге (1917–2005) үйленді, оның отбасы Киев пен Оңтүстік-Батыс Украинадан келген аристократтар, жер иелері, теміржол және қант фабрикасының инженерлері, дәрігерлер мен кәсіпкерлерден тұрған. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, 1939 жылдың қыркүйегінде Чолек Вильнодағы әуе қорғаныс бөлімінде Польша армиясында екінші лейтенант (2Lt) болып қызмет етті. 1940–1944 жылдары, нацистік және кеңестік оккупация кезінде ол неміс бақылауындағы Варшавада тұрып, Armia Krajowa ("Польша Отандық Армиясы") қатарына қосылды. Қарсылық қозғалысында ол өзіне "Бела" (оның туыстық жеңіс шақыруы) деген псевдонимді таңдады. Ол қазіргі таңда тыйым салынған, жер астындағы Варшава политехникалық институтында сәулет және қала құрылысы пәндерінен дәріс берді. 1944 жылдың басында ол Польша, Беларусь және Украинадағы ауылдар мен халықтық сәулет нысандарына физикалық ортаның әсері туралы зерттеуі үшін философия докторы ғылымын қорғады. 1944 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Варшава көтерілісіне қатысты, онда ол Красинский кітапханасының (Biblioteka Ordynacji Krasińskich w Warszawie) қорғанысын басқарды және неміс СС-інің иеленген PAST мұражайы үшін шайқасқа қатысты. Көтеріліс жеңілгеннен кейін ол Помераниядағы және Любекке (Солтүстік Германия) жақын жердегі тұтқын лагерлеріне қамалды. Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және Солтүстік-Батыс Германияда орналасқан 1-ші тәуелсіз парашют бригадасында (1 Samodzielna Brygada Spadochronowa – SBS) қызметтен кейін, 1945 жылдың желтоқсанында Польшаға оралды. Ол әйелі мен ұлы Кшиштоф Оскар Чолекпен (1940–1953) Ольштында қайта қосылды. Отбасы Варшаваға оралды. 1946 жылдан 1966 жылы қайтыс болғанға дейін Чолек Варшава политехникалық институтының сәулет институтында дәріс берді. 1948 жылдан бастап Краков политехникалық институтында (Политехника Краковская) қала құрылысы және ландшафт дизайны бойынша профессор болды. 1950 жылдардың басында ол Татра тауларындағы "Schronisko Górskie PTTK w Dolinie Pięciu Stawów Polskich" туристік шалесін жобалауға қатысты, ол 1954 жылы ашылды. Осы 20 жыл ішінде Краков пен Варшавада жұмыс істеген кезінде ол студенттерге сабақ берді, шамамен он төрт докторлық диссертацияны жетекшілік етті, Польшадағы 100-ден астам тарихи саябақты қайта құруда жұмыс істеді, оның ішінде Аркадия, Баранув Сандомирский, Красицын, Любартов, Неборов, Рогалин, сондай-ақ Вилановтағы Корольдік саябақтар бар. Ол Табиғатты қорғау жөніндегі мемлекеттік кеңестің ("Panstwowa Rada Ochrony Przyrody", PROP) мүшесі болды, сондай-ақ Татра ұлттық паркі мен Пенини ұлттық паркі директорлар кеңесінде қызмет етті. Ол 60-тан астам ғылыми мақалалар мен кітаптардың авторы. Оның маңызды еңбегі "Огроды польские" (Польша бақтары) 1954 жылы жарық көрді. 1958 жылы Чолек Polonia Restituta орденінің ("Krzyz Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski") рыцарь крестімен марапатталды. 1965 жылы ол өзінің ең ірі екі жобасын бастады: Польшадағы соңғы 1000 жылдағы монастырь сәулетінің тарихы; және әлемдік бақтар мен бақ дизайнының энциклопедиясы. Бірақ ол келесі жылы, 56 жасында, Татра тауларында шаңғы тебу кезінде қайтыс болды және осы соңғы еңбегін аяқтауға үлкермеді. Оның жарияланбаған зерттеулері Teki Ciołka (Чолек файлдары) ретінде сақталған.
He was a lecturer in architecture and town planning at the now banned, underground Politechnika Warszawska. In early 1944, he earned his Ph. D. for his research on the effect of the physical environment on the forms of villages and folk architecture in Poland, Belarus and Ukraine. In August–September 1944 he took part in the Warsaw Uprising, where he was in charge of the defense of the Krasiński Library (Biblioteka Ordynacji Krasińskich w Warszawie) building, and took part in the battle for the German SS held PAST skyscraper. Following the defeat of the uprising he was interned in POW camps in Pomerania, and near Lübeck (northern Germany). After the end of World War II in Europe, and a brief tour of duty with the 1st Independent Parachute Brigade (Poland) (1 Samodzielna Brygada Spadochronowa – SBS) stationed in north western Germany, he returned to Poland in December 1945. He was reunited with his wife and son, Krzysztof Oskar Ciołek (1940–1953) in Olsztyn. The family returned to Warsaw. Between 1946 and his death in 1966, Ciołek lectured at the Institute of Architecture at the Politechnika Warszawska. From 1948 he was also professor of Urban Planning and Landscape Design at the Cracow University of Technology (Politechnika Krakowska). In the early 1950s he co designed a tourist chalet in the Tatra Mountains, the 'Schronisko Górskie PTTK w Dolinie Pięciu Stawów Polskich', which opened in 1954. During those 20 years of work in Kraków and Warsaw he taught students, supervised roughly fourteen Doctoral dissertations, worked on the reconstruction of over 100 historical parks in Poland that included sites in Arkadia, Baranów Sandomierski, Krasiczyn, Lubartów, Nieborów, Rogalin, as well as the Royal Park in Wilanów )). He was a member of the State Council for the Nature Conservation ('Panstwowa Rada Ochrony Przyrody', PROP), as well as served on the Boards of Directors of the Tatra National Park and the Pieniny National Park. He authored more than 60 research papers and books. His groundbreaking work, Ogrody Polskie (Gardens of Poland), was published in 1954. In 1958, Ciołek was awarded the Knight's Cross of the Order of Polonia Restituta ('Krzyz Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski'). In 1965, he embarked on two of his largest projects yet: a history of monastic architecture in Poland over the past 1,000 years; and an encyclopaedia of world gardens and garden design. However, he died the following year, aged 56, while skiing in the Tatra Mountains, without completing this final work. His unpublished research is archived as the Teki Ciołka (Ciołek files) here.
Таңдалған жарияланымдар
Циолек, Жерар. 1954 жыл. Польша бақтары. Т. 1, Форма мен мазмұндағы өзгерістер. Варшава: Budownictwo i Architektura. Циолек, Жерар. 1955 жыл. Польшадағы бау-бақша және саябақтар композициясы тарихының очеркі. Жобалау материалдары. № 4. Лодзь-Варшава: Panstwowe Wydawawnictwo Naukowe. Циолек, Жерар. 1964 жыл. Ландшафтты қорғау және қалыптастыру принциптерінің очеркі. Варшава: Arkady.
Өлгеннен кейін жарық көрген еңбектері
Циолек, Жерар. 1978 жыл. Польша бақтары. 1954 жылғы бір аттас басылымның қайта қаралып, Жануш Богдановский кеңейтіп, жаңартылған нұсқасы. Циолек, Жерар. 1984 жыл. Польшадағы ауылдық құрылыстардағы аймақтық ерекшеліктер. Краков: Краков политехникалық институты. Варшавада 1944 жылдың көктемінде аяқталған докторлық диссертация, 2 томдық.